Επιφυλλίδα

Ελκυστική.. Συνάντηση
Του Κώστα Λογαρά

Ποιο είναι το κριτήριο ενός πετυχηµένου βιβλίου; Πότε λες «χαλάλι του» για τον χρόνο και το χρήµα που ξοδεύεις; Τα κριτήρια είναι πολλά κι όχι ένα: οι χαρακτήρες των ηρώων και οι ιδέες τους, το θέµα του, η επεξεργασία της γλώσσας, η πλοκή των γεγονότων· αλλά και ο αριθµός των πωλήσεων (υπό προϋποθέσεις, φυσικά) παίζει κι αυτό τον ρόλο του.

Ο καθένας έχει το δικό του µέτρο να αξιολογεί, πέραν της κριτικής των κριτικών. Ολοι όµως θα συµφωνούσαµε πως ένα βιβλίο έχει βρει τον στόχο του αν ο αναγνώστης θλίβεται που φτάνει στο τέλος του. Σαν να αποχωρίζεται µια ευχάριστη παρέα, έναν φίλο που ξέρει ότι θα του λείψει. Και πιάνει τον εαυτό του να καθυστερεί τον χρόνο της ανάγνωσης για να διαρκέσει όσο γίνεται περισσότερο, όπως κάνω τώρα δα ελόγου µου, µε τη «Συνάντηση» του Μίλαν Κούντερα.

Τι ιδιαίτερο έχει αυτό το βιβλίο; Σε παίρνει απ’ το χέρι και σε οδηγεί σε δρόµους, σε ανθρώπους, σε κείµενα και ιδέες που ανοίγουν το µυαλό. Η οξυδερκής µατιά του συγγραφέα πέφτει πάνω στα πράγµατα µε έναν τρόπο φιλικό. Δίχως την έπαρση του ειδήµονα, χωρίς την καµουφλαρισµένη οίηση εκείνου ο οποίος «ξέρει» – και ως εκ τούτου, «διαβάστε εδώ, ν’ ανοίξτε τα µάτια σας». Οχι, αυτός έχει τον τρόπο του ν’ αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της αµφισβήτησης.

Ο λόγος του Κούντερα σε εκπλήσσει µε την πρωτοτυπία του και σε διδάσκει (µε την καλή έννοια): ασκεί τον νου και σε γεµίζει αισθήµατα. Οπως ένας δάσκαλος καλός και έµπειρος, ίδια κι αυτός υποψιάζεται τι µπορεί να αγνοείς και, παρεµβάλλοντας µια πληροφορία, αναπληρώνει το κενό σου ώστε να παρακολουθείς απρόσκοπτα την ουσία του λόγου του.

Δοκιµιακά είναι όλα τα κείµενα στη «Συνάντηση» του Κούντερα. Αλλά τι δοκίµια! Ξεκινούν από προσωπικά βιώµατα τα περισσότερα, από µια µνήµη και, δίχως να το καταλάβεις, φτάνει στο θέµα του. Εµπλέκει µε έναν τρόπο θαυµαστό ιδέες, ανθρώπους, ιστορικές περιόδους, θεσµούς. Αναµειγνύει σε σωστές αναλογίες τα πολιτικά γεγονότα µε την Τέχνη και ερµηνεύει τον ρόλο που αυτή διαδραµάτισε στις σκοτεινές περιόδους του περασµένου αιώνα· φωτίζοντας το ιστορικό παρελθόν µε τους διασκοπικούς προβολείς της καλλιτεχνικής δηµιουργίας, φέρνει τη Λογοτεχνία – αυτήν κυρίως – πολύ κοντά στο ευρύ κοινό, σήµερα.

Δεν θεωρητικολογεί ο Κούντερα, στηρίζει τις απόψεις του – τολµηρές και ενίοτε αιρετικές – πάνω στο έργο των δηµιουργών για τους οποίους κάνει λόγο. Και ολοκληρώνοντας το θέµα του, έχεις την αίσθηση µιας πληρότητας. Στο µυαλό σου αποµένει ο βασικός πυρήνας της σκέψης του. Ποια άποψη διατυπώνει για τον Μάρκες ή τον Ροθ, ποια σχέση βρίσκει στα κείµενα του Μπέκετ και στους πίνακες του Μπέικον, τι πρεσβεύει για την τέχνη του κινηµατογράφου. Τα θυµάσαι όλα µε ενάργεια.

Είναι φανερό ότι αυτή η πυρηνική ιδέα ήταν εξαρχής η ραχοκοκαλιά του θέµατός του και πάνω της έχτισε – σαν σε µυθιστόρηµα – το «story» του. Το ανέπτυξε, το επεξεργάστηκε, το ολοκλήρωσε. Δίχως ίχνος περιττού (στο αποτέλεσµα αυτό έχει συµβάλει η εξαιρετική µετάφραση του Γιάννη Χάρη.

Ο εσωτερικός ρυθµός της γλώσσας του καθιστά το κείµενο ιδιαίτερα απολαυστικό).

Ωστόσο, αυτό που εντυπωσιάζει στα δοκίµια του Κούντερα είναι η αγάπη του όταν µιλάει για συγγραφείς, για βιβλία, για συνθέτες ή δηµιουργούς που τον συγκινούν. Δεν τσιγκουνεύεται τον λόγο του ούτε φοβάται να εκτεθεί (λόγου χάρη, δεν διστάζει να υπερασπίσει το έργο τού αδίκως, κατά τη γνώµη του, παραγκωνισµένου Ανατόλ Φρανς). Ανεξαρτήτως όµως του αν συµφωνείς µαζί του ή όχι, βλέπεις την παρρησία τού πνευµατικού ανθρώπου που (σε δύσκολους καιρούς) καταθέτει, οµολογεί, προτείνει και καταφέρνει τελικά να ανανεώνει τον προβληµατισµό του – προπαντός αυτό.

Ο καινούργιος Κούντερα, αιχµηρός και ακέριος, κατακτά τον αναγνώστη του – και αυτή είναι η επιτυχία της «Συνάντησης» µαζί του.