Το πάθος για την εξουσία

Ηταν θεά ή μία γυναίκα ψυχρή και υπολογίστρια; Η Εύα Ντουάρτε ντε Περόν παραμένει μέχρι σήμερα στα μάτια του κόσμου ως μια γυναίκα με τις μεγαλύτερες αρετές ή με τα χειρότερα αμαρτήματα. Γνώρισε τον Περόν και η ζωή της άλλαξε. Λόγω του έρωτα; Μάλλον λόγω της υπέρμετρης φιλοδοξίας της
Για περισσότερο από μισό αιώνα μετά τον θάνατό της (στις 26 Ιουλίου 2010 συμπληρώθηκαν 58 χρόνια από τότε) το όνομα της Εβίτας παραμένει στη συλλογική μνήμη, όχι μόνο επειδή ο συνθέτης Αντριου Λόιντ Βέμπερ, στη δεκαετία του ΄90, κατάφερε να εντάξει την επιβλητική μορφή της στην πινακοθήκη των ειδώλων των γκέι με το μιούζικαλ Εβίτα(όπως είχε κάνει χρόνια πριν με τον δικό του σπαραξικάρδιο τρόπο ο αργεντινός συγγραφέας Κόπι) ούτε επειδή η φοβερή και τρομερή Μαντόνα την ενσάρκωσε στην κινηματογραφική μεταφορά του από τον σκηνοθέτη Αλαν Πάρκερ, ούτε επειδή το «Don΄ t cry for me, Αrgentina» (Μην κλαις για μένα, Αργεντινή) είναι ένα τραγούδι που μας συγκινεί.

Το βέβαιο είναι ότι η Εύα Περόν πέρασε στη σφαίρα του μύθου.

Επιπλέον, υπάρχει κάτι σ΄ αυτή τη γυναίκα που αγγίζει και ανθρώπους που δεν είναι από την Αργεντινή και που δεν διαβάζουν βιβλία ούτε βλέπουν πολύ κινηματογράφο. Εκανα μια έρευνα γι΄ αυτό στον δρόμο όπου μένω στη Βαρκελώνη, ρωτώντας κάποιες γυναίκες τι γνώμη είχαν για την Εβίτα. Μία από αυτές, που είχε έρθει από τη Νότια Ισπανία και είχε γίνει ιδιοκτήτρια εστιατορίου, μια αυτοδημιούργητη γυναίκα με παιδιά και πολύ τσαγανό, μου είπε: «Η Εβίτα; Αγία. Αφιέρωσε τη ζωή της στους φτωχούς». Απέναντι, η ιδιοκτήτρια ενός παρόμοιου καταστήματος εξίσου δυναμική, αλλά αστή και «ιδιοκτήτρια» από γεννησιμιού της έδωσε τη δική της εκδοχή: «Υπολογίστρια και ψυχρή, λειτουργούσε πάντα με βάση το συμφέρον της». Κατά κάποιον τρόπο, οι δύο αυτές γυναίκες αντιπροσώπευαν η μία στην πρώτη περίπτωση τουςντεσκαμισάδος (ΣτΜ: Τα μέλη της εργατικής τάξης στην Αργεντινή ήταν γνωστά με το προσωνύμιο ντεσκαμισάδος (descamisados) που στην ισπανική γλώσσα σημαίνει «αυτοί που δεν έχουν πουκάμισο») που τη λάτρευαν υπέρμετρα και η άλλη την εξουσία, η οποία, μόλις εκείνη πέθανε, έγραψε στους τοίχους το σύνθημα «Ζήτω ο καρκίνος!». Από μια άποψη και οι δύο πλευρές είχαν δίκιο. Ομως το δίκιο των φτωχών το καταλαβαίνει η καρδιά.

Οι Ισπανοί της γενιάς μου θυμόμαστε το ταξίδι που έκανε η Εύα Περόν στη Μαδρίτη, την εμφάνισή της στο μπαλκόνι των Βασιλικών Ανακτόρων, πλάι στον Φράνκο, για να χαιρετήσει το πλήθος λίγο μετά τον πόλεμο. Ηταν το έτος 1947, έφερνε σιτάρι για να ανακουφίσει την πείνα μας, και περπάτησε κάτω από ένα σκιάδιο στο πλευρό της Κάρμεν Πόλο, συζύγου του Φράνκο, και των επισκόπων μιας Εκκλησίας που στη χώρα μας ήταν τόσο προσκολλημένη στον φασισμό όσο ήταν και στον περονισμό στην Αργεντινή. Τι ωραία που θα πρέπει να ένιωθε η νόθα κόρη, η ταπεινωμένη, η περιφρονημένη Εύα Ντουάρτε που γεννήθηκε το 1919 στην επαρχία Λος Τόλδος του Μπουένος Αϊρες, που διώχθηκε κακήν κακώς από την κηδεία του πατέρα της από την επίσημη οικογένειά του, που μεγάλωσε με το στίγμα του μπάσταρδου και το αβάσταχτο φορτίο της φτώχειας! Κάτω από το σκιάδιο των επισήμων. Ντυμένη με ακριβά ρούχα, στολισμένη με διαμάντια, ακολουθούμενη από τον μακιγιέρ και τον κομμωτή της. Η άσημη ηθοποιός του ραδιοφωνικού θεάτρου, των αποτυχημένων ταινιών. Η Σταχτοπούτα που έγινε πριγκίπισσα, βασίλισσα. Αγία.

Αυτή όμως υποτίθεται πως θα ήταν η ιστορία του μεγάλου έρωτα, του μεγάλου πάθους που ένωσε την Εύα Ντουάρτε και τον Χουάν Ντομίνγκο Περόν από την πρώτη στιγμή που γνωρίστηκαν, τον Ιανουάριο του 1944, ως τον πρόωρο θάνατό της το 1952.

Εκείνη τη νύχτα, λοιπόν, ο Περόν, χήρος και γοητευτικός, με μπριγιαντίνη στα μαλλιά, στρατιωτική στολή, με την αύρα της εξουσίας, σωματώδης, αρρενωπός, ο πλέον ελπιδοφόρος από τους αξιωματούχους της κυβέρνησης, συναντάει την Εύα Ντουάρτε στο Λούνα Παρκ, που συνήθως χρησιμοποιούνταν για αγώνες μποξ και που σε εκείνη την περίπτωση είχε παραχωρηθεί για την εκφώνηση εθνικιστικών λόγων και την εκτέλεση chacareras (ΣτΜ: η chacarera- προφέρεται «τσακαρέρα»- είναι είδος χορού που χορεύεται στη Βόρεια Αργεντινή. Είναι 49 χρονών. Η κοπέλα, 25 χρονών, μικροκαμωμένη, με ανύπαρκτο στήθος, έχει καταφέρει να φτάσει μέχρι εκεί μεταχειριζόμενη κάθε μέσο, πλευρίζοντας ραδιοφωνικούς παραγωγούς, διευθυντές περιοδικών, έναν τραγουδιστή και, τελικά, εκείνους που κυβερνούν τη χώρα, τους στρατιωτικούς. Η ουσία είναι ότι βρίσκεται εκεί, κάποιος την έχει φέρει, τη συστήνει στον στρατηγό. Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι κάποια άλλη στη θέση της, μια ακόμα από τις νεαρές κοπέλες που αναλάμβαναν να διασκεδάζουν τον Περόν. Αλλά ήταν η Εύα. Πολύ μεγάλη για να πετύχει ως ηθοποιός, πολύ αδύνατη για να διαπρέψει ως πόρνη. Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που την ευνοεί, αν και η ίδια δεν τη γνωρίζει ακόμη: για να γίνεις μύθος πρέπει να πεθάνεις νέος.

«Σ΄ ευχαριστώ που υπάρχεις». Αυτή είναι η φράση που αναφέρει στο βιβλίο του ο Τομάς Ελόι Μαρτίνες, με την οποία η Εύα Ντουάρτε κατέκτησε τον στρατηγό. Ως άλλη Εβίτα, η Μαντόνα τού τραγουδάει: «Θα σου ταίριαζα». Και γιατί όχι; Και οι δύο εκδοχές δικαιολογούν εξίσου γιατί ο Περόν ένιωσε ξαφνικά τόσο κολακευμένος, τόσο απαραίτητος, τόσο εντυπωσιασμένος από εκείνη την ατρόμητη γυναίκα που απέπνεε μια φιλοδοξία ανήκουστη για τα δεδομένα της φαλλοκρατικής, άκρως συντηρητικής και αδυσώπητα ταξικής Αργεντινής της δεκαετίας του ΄40. Πήρε την Εύα μαζί του. Οχι για μια νύχτα. Για πάντα. Μέχρι τον θάνατό της. Ο οποίος έτυχε να συμπέσει (ή, ίσως, πάλι να μην ήταν τόσο τυχαίο) με την πτώση του.

Υπάρχει μια φωτογραφία, η οποία έχει αναπαραχθεί και σε πίνακα, από την τελευταία εμφάνιση της Εβίτας στο προεδρικό μπαλκόνι όταν, βαριά άρρωστη και προδομένη από τον σύζυγό της, αναγκάζεται από τους στρατιωτικούς να παραιτηθεί από τη διεκδίκηση της αντιπροεδρίας της χώρας. Εκεί η Εύα, μικροκαμωμένη, κουρνιάζει στον κόρφο του Περόν και εκείνος κρύβει το πρόσωπό του στα ξανθά μαλλιά της γυναίκας. Αυτή η εικόνα συμπυκνώνει ίσως την ουσία της σχέσης τους. Ο κινηματογραφικός ρομαντισμός της την έκανε να αντιμετωπίζει τον Περόν σαν Θεό. Η δική του ωριμότητα τον ώθησε να την προστατεύει και να τη χρησιμοποιεί. Το σίγουρο είναι ότι έχουμε ένα ασυνήθιστο πλαίσιο σχέσης που ορίζεται από το ίδιο το μπαλκόνι, από εκείνη την αίσθηση ότι ολόκληρο το ειδύλλιο και η πορεία του απευθύνονταν στο πλήθος και εκπορεύονταν από την εξουσία.

Υπήρξε έρωτας μεταξύ τους; Οπωσδήποτε, κυρίως από την πλευρά της. Υπήρξε σεξ; Η αργεντίνα δημοσιογράφος Κλαούντια Ακούνια αναρωτιέται με τη σειρά της: «Θέλουν σεξ οι κυβερνώντες; Ή το μόνο που επιθυμούν είναι να ικανοποιούν το εγώ τους; Στοματικός έρωτας, μια χάρη της “φοιτήτριας” προς τον καθηγητή της;». Για σοφή χρήση του στοματικού έρωτα κάνουν λόγο οι πιο σκοτεινές φήμες για την Εβίτα, όμως όλο και κάποια αλήθεια θα πρέπει να κρυβόταν από πίσω, δεδομένου ότι προτού η ασθένεια την κυριεύσει ολοκληρωτικά με όλη της τη σφοδρότητα, της προκαλούσε αιμορραγίες για τουλάχιστον τρία με τέσσερα χρόνια και εκείνη είχε επινοήσει τη μόδα με τις σκουρόχρωμες φούστες που τις συνδύαζε με παλτό ή σακάκια διαφορετικού, ανοικτού χρώματος. Ομως η Εβίτα δεν είχε πάθος για τον στοματικό έρωτα αλλά για την αιωνιότητα.

Ας σταθούμε όμως σ΄ αυτό το σημείο, σ΄ αυτή τη χρονική στιγμή που σηματοδοτεί την αρχή της μεταμόρφωσης της Εβίτας από ερωμένη του ισχυρού άντρα που έχει πέσει σε δυσμένεια σε σύζυγο του ισχυρού άντρα που χάρη σ΄ εκείνη ανέκτησε τη δόξα και την εξουσία. Μέχρι εκείνες τις μέρες της κρίσης ο Περόν, έχοντας πολ λές φορές την Εύα στο πλευρό του, κατάφερνε να συσφίγγει τις σχέσεις του με τους εργάτες ενοποιώντας τα συνδικάτα, διώχνοντας την επαναστατική τους ηγεσία και διορίζοντας στη θέση της δικούς του ανθρώπους. Αν ο περονισμός είναι, όπως υποστηρίζει ο Σεμπρέλι, ένας βοναπαρτισμόςφασισμός που επιδιώκει με το προκάλυμμα του λαϊκιστικού εθνικισμού να μικρύνει τις αποστάσεις ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις, αν είναι, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο συγγραφέα, ένα είδος ανίερης συμφωνίας που προσφέρει στους «από πάνω» ένα προλεταριάτο λιγότερο ανυπάκουο, ενώ παρουσιάζεται στους «από κάτω» ως ο υπερασπιστής τους απέναντι στο αφεντικό, αν λοιπόν ο περονισμός είναι όλα αυτά, και τίποτα δεν φαίνεται να δείχνει το αντίθετο, τότε ο Περόν θα πρέπει να είχε καταλάβει ότι η γοητεία που ασκούσε η Εβίτα στις μάζες ήταν θεμελιώδους σημασίας για την εκπλήρωση των στόχων του.

Από την αρχή η Εύα Ντουάρτε έχαιρε μεγάλης αποδοχής από τους εργάτες και τους φτωχούς που αποτελούσαν και την πλειονότητα του πληθυσμού της χώρας. Ενώ η εξουσία απεχθανόταν την καταγωγή της και τη φιλοδοξία της, ο λαός τη θεωρούσε δική του και τη χειροκροτούσε όταν έβγαζε όλη της την ταξική μνησικακία και την εκδικητικότητά της στις ανώτερες τάξεις.

Στις 12 Οκτωβρίου του 1945 ο συνταγματάρχης φυλακίστηκε από τους συνεργάτες του: είχε υπερβεί κατά πολύ τα όρια. Ωστόσο αναγκάστηκαν να τον απελευθερώσουν υπό την πίεση του πλήθους που στις 17 του ίδιου μήνα κατέκλυσε το κέντρο του Μπουένος Αϊρες. Για το συγκεκριμένο περιστατικό υπάρχουν δύο εκδοχές. Σύμφωνα με την πρώτη, η Γενική Ενωση Εργατών υποκίνησε τους ντεσκαμισάδος να συγκεντρωθούν στην Πλατεία Μαΐου απαιτώντας την απελευθέρωση του Περόν. Η δεύτερη εκδοχή είναι πιο αληθοφανής, δεδομένου αυτού που επακολούθησε: η Εύα, της οποίας η επιβίωση διακυβευόταν με τη φυλάκιση του Χουάν, υποδαύλισε την εξέγερση των εργατών. Λέγεται ότι χρησιμοποίησε το ραδιόφωνο για να τους συγκαλέσει, πως πήγαινε από πόρτα σε πόρτα μπαίνοντας στις φτωχές συνοικίες. Η φήμη μοιάζει αληθινή και οπωσδήποτε έχει κάθε πιθανότητα να είναι.

Εκείνη τη νύχτα ο Περόν εμφανίστηκε στο μπαλκόνι του Προεδρικού Μεγάρου έχοντας απελευθερωθεί από τους στρατιωτικούς, τρομοκρατημένους από την οργή του λαού. Λίγο καιρό αργότερα εκείνη είχε γίνει η Μαρία Εύα Ντουάρτε Περόν, σύζυγος του υποψήφιου προέδρου της χώρας. Μαζί πραγματοποίησαν την προεκλογική εκστρατεία, αν και ο αντιπρόεδρος ήταν άλλος, ο Κιχάνο. Το Εργατικό Κόμμα κερδίζει τη Δημοκρατική Ενωση.

Και αρχίζει η μεταμόρφωση της ηθοποιού σε βασίλισσα της ομορφιάς και της κομψότητας αλλά και σε φιλεύσπλαχνη, ορκισμένη προστάτιδα των φτωχών και αφοσιωμένη οπαδό του περονισμού. Ντυμένη με ρούχα υψηλής ραπτικής και στολισμένη με κοσμήματα, επιδίδεται στο παραδοσιακό φιλανθρωπικό έργο προς γελοιοποίηση των κυριών των φιλόπτωχων ταμείων δημιουργώντας το δικό της ίδρυμα όπου δουλεύει 15 ή και περισσότερες ώρες την ημέρα, ανοίγοντας συρτάρια και βγάζοντας από μέσα χρήματα, δίνοντας σπίτια, ποδήλατα, ραπτομηχανές, τρόφιμα, μπάλες ποδοσφαίρου…

Και πού βρίσκεται εν τω μεταξύ ο Περόν; Εχει άραγε εκείνη χρόνο για τον σύζυγό της εκτός από ένα βιαστικό γεια το πρωί προτού καταπιαστεί με την εξαντλητική της δουλειά στο ίδρυμα; Υπάρχει σεξ; Η Κλαούντια Ακούνια, η αργεντίνα δημοσιογράφος, επιμένει: «Ο Περόν στη εξουσία, η Εβίτα στο νεκροταφείο. Με άλλα λόγια η Εβίτα μετατρέπεται σε υπουργό άνευ χαρτοφυλακίου. Εργάζεται στο ίδρυμά της ώς τα ξημερώματα».

Εξαϋλωμένη, σε πυρετική κατάσταση, τρέφει μέσα της την ελπίδα ότι ο σύζυγός της θα επιβληθεί στους άλλους στρατιωτικούς και θα την εκλέξει αντιπρόεδρο για να μοιραστεί μαζί του τις επόμενες εκλογές και να εδραιώσει επιτέλους τη θέση της στην εξουσία, που μέχρι τότε είχε προσεγγίσει μέσα από την προστατευτική αγκαλιά του συντρόφου της. Αλλά ο καρκίνος είναι πια μη αναστρέψιμος και ο Περόν, που δέχεται πιέσεις, δεν προβαίνει στη συμφωνημένη ενέργεια. Η τελευταία ομιλία στο μπαλκόνι είναι σπαραξικάρδια. Ο λαός τη ζητάει για αντιπρόεδρο και εκείνη παραιτείται. Από έρωτα για τον Περόν; Επειδή πλέον δεν έχει καμία σημασία: πεθαίνει.

Υπάρχει κάτι τρομερό στην ασθένεια της Εύας Περόν και αυτό είναι η αμέλεια τόσο εκ μέρους της ίδιας όσο και εκ μέρους εκείνων που όφειλαν να την έχουν φροντίσει. Το σίγουρο είναι ότι από τη στιγμή που εντοπίζουν τον καρκίνο μέχρι να της κάνουν βιοψία μεσολαβεί, ούτε λίγο ούτε πολύ, ένας χρόνος. Εκεί πεθαίνει σε ηλικία 33 χρονών. Εξω ο λαός τη θρηνεί. Γονατιστός, κλαίγοντας. Τραγουδώντας.