Τι κοινό έχουν ο Καμπανέλλης, ο Αγγελόπουλος και ο Σκαλκώτας;

Υπάρχουν πολλές πόρτες για να εισδύσει κανείς στη γοητεία της λογοτεχνίας και των δημιουργών της. Μία απ΄ αυτές είναι τα παιχνίδια γνώσεων όπως το φετινό μεγάλο κουίζ που φωτίζει την υπαρξιακή, κοινωνική, ιστορική και πολιτική διάσταση των λογοτεχνικών πραγμάτων αλλά και το λυτρωτικό χιούμορ που κρύβεται καμιά φορά στις πιο σοβαρές γωνιές τους.

1 Γερμανός συγγραφέας (1944-2001). Στα βιβλία του ( Οι ξεριζωμένοι, «Αούστερλιτς, Οι δακτύλιοι του Κρόνου κ.ά.), η αφήγηση «επαληθεύεται» από το ενσωματωμένο φωτογραφικό υλικό, δίνοντας με αυτό τον τρόπο την αίσθηση ντοκουμέντου. Η Σούζαν Σόνταγκ έγραψε για τους Ξεριζωμένους: «…Ενα βιβλίο που δεν επιδέχεται ταξινόμηση. Αυτοβιογραφία, μυθιστόρημα και ιστορικό χρονικό μαζί. Μυθιστορηματικό δοκίμιο ίσως; Ούτε κι αυτή η ετικέτα δεν δικαιώνει το ουσιαστικά αγέννητο ακόμη συγγραφικό είδος στο οποίο ανήκει αυτό το αριστούργημα…».

Ποιος είναι;

Α. Χάινριχ Μπελ Β. Β. Γκ. Ζέμπαλντ Γ. Μπότο Στράους 2 Λαβύρινθος, καθρέφτης, βιβλιοθήκες, τίγρεις, όνειρα. Μερικές από τις λέξεις-σύμβολα που παραπέμπουν στις εμμονές μεγάλου νοτιοαμερικανού συγγραφέα. Οι φανατικοί αναγνώστες του στην Ελλάδα, που δεν είναι λίγοι, μπορούν πλέον να έχουν συγκεντρωμένα σε τρεις τόμους τα πεζά, τα ποιήματα και τα δοκίμιά του, μεταφρασμένα από τους Αχιλλέα Κυριακίδη και Δημήτρη Καλοκύρη (Εκδ. Ελληνικά Γράμματα).

Ποιος είναι;

Α. Οκτάβιο Πας Β. Κάρλος Φουέντες Γ. Χόρχε Λούις Μπόρχες 3 Ματαρόα σε δύο φωνές- Σελίδες ξενιτιάς (Δίγλωσση έκδοση του Μουσείου Μπενάκη). Το ταξίδι του Ματαρόα (Εκδ. Εστία). Δύο βιβλία για το ταξίδι με το θρυλικό καράβι που μετέφερε στη Γαλλία- εν είδει Κιβωτού- τον Νοέμβριο το 1945 μια ομάδα άγνωστων νεαρών ελλήνων καλλιτεχνών και διανοουμένων. Η υποτροφία, μέσω του Γαλλικού Ινστιτούτου, ήταν για τους περισσότερους από αυτούς σανίδα σωτηρίας στις ταραγμένες εκείνες εποχές. Μαζί με τον Καστοριάδη, τον Αξελό, τον Σβορώνο, τον Παπαϊωάννου και άλλους, με το Ματαρόα ταξίδεψαν μία συγγραφέας ( Contre temps, Φιλέλληνες ) και μία ζωγράφος-συγγραφέας ( Επί τα ίχνη του Νίκου Εγγονόπουλου ).

Ποιες είναι οι επιβάτιδες του Ματαρόα;

Α. Μιμίκα Κρανάκη- Νέλλη Ανδρικοπούλου Β. Εύα Βλάμη- Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ Γ. Μέλπω Αξιώτη- Πηνελόπη Μάξιμου 4 Ενα ιδιότυπο ταξιδιωτικό του Ιωνος Δραγούμη συμπλήρωσε εκατό χρόνια από την πρώτη του έκδοση. Το λυρικότερο από τα έργα του «λεπτοφυή», κατά τον Ελύτη, συγγραφέα είναι δοκίμιο ταξιδιωτικών εντυπώσεων από ένα ελληνικό νησί. Με ύφος «συγκρατημένης εξομολόγησης ή ήρεμου διαλόγου, ποτέ όμως στον τόνο ρητορείας» αποτυπώνονται «στις σελίδες ενός προσωπικού ημερολογίου η μυθολογία, η ιστορία, η φύση και οι άνθρωποιτου ακριτικού νησιού» (Παναγιώτης Σ. Πίστας).

Ποιο είναι το νησί;

Α. Σάμος Β. Λήμνος Γ. Σαμοθράκη 5 Η νεκρανάσταση του Στάλιν τον τελευταίο καιρό, μας γυρίζει πίσω στην ώρα της αναγγελίας του θανάτου του, το 1953. Πώς αντιμετώπισαν το γεγονός οι, κατά τεκμήριο πιο ευαίσθητοι και υποψιασμένοι, ποιητές της Αριστεράς; Κάποιοι δεν ήθελαν να πιστέψουν στην είδηση: Σταματήστε λοιπόν τις καμπάνες/ ο Στάλιν δεν πέθανε. Ή ακόμη και: Ο Στάλιν ζει/ Γιατί ο Στάλιν δεν είναι άνθρωπος/ για να μπορεί να πεθάνει. Υπήρξαν βέβαια και αντιδράσεις όπως αυτές που εκφράστηκαν με λεπτό χιούμορ μέσα από το ποίημαΟ νεκρός:Δοκίμασαν στον καθρέφτη τις συντριμμένες πόζες/ ακούστηκαν οι πρώτοι λυγμοί τα θλιβερά εγκώμια…Μα ο νεκρός δεν πέθανε την ορισμένη ώρα.

Ποιος είναι ο ποιητής;

Α. Μιχάλης Κατσαρός Β. Αρης Αλεξάνδρου Γ. Μανόλης Αναγνωστάκης 6 Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949), συνθέτης, με συνεχώς αυξανόμενη διεθνή αναγνώριση. Εχουν εκδοθεί μελέτες για τη ζωή και το έργο του. Ιάκωβος Καμπανέλλης (1922), πολυπαιγμένος θεατρικός συγγραφέας και ακαδημαϊκός. Κυκλοφορούν βιβλία σχεδόν με όλα τα έργα του. Θόδωρος Αγγελόπουλος (1935), πολυβραβευμένος σκηνοθέτης. Σενάρια των ταινιών του τυπώθηκαν σε βιβλία.

Τι κοινό έχουν οι τρεις;

Α. Ασχολήθηκαν με τη δημοσιογραφία. Β. Εζησαν χρόνια στο εξωτερικό.

Γ. Πρωτοεμφανίστηκαν με ποιήματα.

7 Στη σημερινή συγκυρία γίνεται άκρως επίκαιρη η φράση γνωστού ζωγράφου, ιδιαίτερα εύστοχου στους σατιρικούς αφορισμούς: «Η Ελλάδα είναι ωραία ως σκηνικό αλλά όχι ως παράσταση».

Ποιος το είπε;

Α. Γιάννης Τσαρούχης Β. Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας Γ. Γιάννης Μόραλης 8 Η κοινωνική υποβάθμιση των μικροαστών σε συνθήκες κρίσης βρίσκεται στο κέντρο του μυθιστορήματος του Αργεντινού Νταμιάν Ταμπαρόφσκι (Εκδ. Πάπυρος, μτφ. Νάντια Γιαννούλια). Οι μεσοαστοί μέσα σε λίγα χρόνια μετατρέπονται σε νεόπτωχους, αλλά δεν εννοούν να εγκαταλείψουν τις καταναλωτικές συνήθειες της προηγούμενης ευημερούσας ζωής τους. «Η φτώχεια είναι πάνω απ΄ όλα σημειολογία», γράφει ο Ταμπαρόφσκι.

Ποιο είναι το βιβλίο;

Α. Ιατρική αυτοβιογραφία Β. Το χάρτινο σπίτι Γ. Ουδείς ουδέν ουδέποτε 9 Κλασική θεωρείται πλέον η παλαιά ταινία του «Η ώρα των υψικαμίνων». Οι μεταγενέστερες «Νότος» και «Τανγκό του έρωτα», με θαυμάσια μουσική (Πιατσόλα, Γαρδέλ κ.ά.), αγαπήθηκαν από το ελληνικό κοινό. Φέτος, σε πανόραμα, με το θέμα «Χρέος- ΔΝΤ- Αντιστάσεις», προβλήθηκαν δύο ντοκιμαντέρ του: Τα «Μνήμες λεηλασίας», όπου παρουσιάζεται καρέ καρέ ο δρόμος της Αργεντινής προς την καταστροφή, και «Η αξιοπρέπεια των ανωνύμων», συγκλονιστικά πορτρέτα των ταπεινών και περιθωριοποιημένων. Με αγώνα, αλληλεγγύη, ευρηματικότητα, συλλογικές προτάσεις αλλά προπάντων με αξιοπρέπεια, οι πληβείοι αντιμετώπισαν το χάος της κρίσης.

Ποιος ο σκηνοθέτης;

Α. Ραούλ Ρουίζ Β. Ροδρίγο Γκαρσία Γ. Φερνάντο Σολάνας Η λογοτεχνία στο Μεγάλο Κραχ του 1929-30
10 Μυθιστόρημα του άλλοτε δημοφιλέστατου, αλλά σήμερα σχεδόν ξεχασμένου πεζογράφου και θεατρικού συγγραφέα Σόμερσετ Μομ (1874-1965), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Μελάνι, σε μετάφραση της Μαρίας Λαϊνά. Η αφήγηση καλύπτει τη δεκαετία 1919-1929: από την κοινωνία της αφθονίας στην καταστροφή της Μεγάλης Υφεσης.

Ποιο το μυθιστόρημα στο κλίμα της Αμερικής του κραχ;

Α. Βαμμένο πέπλο Β. Η κόψη του ξυραφιού Γ. Τσάι και ματαιοδοξία 11 Πολυδιαβασμένο μυθιστόρημα του Τζον Στάινμπεκ (1902-1968). Επιβλητική τοιχογραφία του ΄30, με το οδοιπορικό μιας οικογένειας που η ανέχεια την υποχρεώνει να αναζητήσει τη Γη της Επαγγελίας στην Καλιφόρνια. Οψεις της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης του ΄29: ακραία φτώχεια, υποσιτισμός, εσωτερική μετανάστευση, ο ρόλος των τραπεζών. Οι εικόνες της εξαθλίωσης θεωρήθηκε ότι ντροπιάζουν τους Αμερικανούς, το βιβλίο αποκλείστηκε από τις βιβλιοθήκες και απαγορεύτηκε ως κομμουνιστική προπαγάνδα. Ο Στάινμπεκ αναγκάστηκε αργότερα να το αποκηρύξει.

Ποιο είναι;

Α. Ανατολικά της Εδέμ Β. Ανθρωποι και ποντίκια Γ. Τα σταφύλια της οργής 12 Καναδοαμερικανός οικονομολόγος με απήχηση σε ευρύτατο αναγνωστικό κοινό. Ανάμεσα στα έργα του περιλαμβάνεται Η κοινωνία της αφθονίας καθώς και Το μεγάλο κραχ του 1929 (Εκδ. Λιβάνη, μτφ. Ελένη Αστερίου). Ο συγγραφέας σημειώνει: «Το φθινόπωρο του 1929 ήταν ίσως η πρώτη περίπτωση που άνθρωποι κατάφεραν, σε ευρεία κλίμακα, να εξαπατήσουν τους εαυτούς τους».

Ποιος είναι;

Α. Πολ Σουίζι Β. Μίλτον Φρίντμαν Γ. Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ 13 Η αυτοματοποιημένη παραγωγή, η τεχνολογία που μετατρέπει τους ανθρώ πους σε γρανάζια, η μαζική ανεργία και η απελπισμένη αναζήτηση δουλειάς. Αυτά αποτελούν τον κορμό της αριστουργηματικής ταινίας του Τσάρλι Τσάπλιν. Γυρισμένη το 1936, με ήρωα τον ανθρωπάκο που ως εργάτης φάμπρικας προσπαθεί να συντονιστεί με τους εξοντωτικούς ρυθμούς παραγωγής, έχει ως φόντο την κρίση του 1929. Και ο Τσάπλιν κατηγορείται, φυσικά, ως κομμουνιστής και θα αναγκαστεί αργότερα να εγκαταλείψει τις ΗΠΑ.

Ποια είναι η ταινία;

Α. Μοντέρνοι καιροί Β. Ο Χρυσοθήρας Γ. Τα φώτα της ράμπας. 14 Γάλλος ποιητής και δραματουργός (1868-1955). Εζησε το αμερικανικό κραχ σε όλο του το μεγαλείο, αφού το κρίσιμο διάστημα (1927-1933) υπηρετούσε ως πρέσβης της χώρας του στην Ουάσιγκτον. Πρόσφατα, από τις Εκδόσεις Ολκός κυκλοφόρησε το βιβλίο του Η κρίση στην Αμερική. 1927-1933. Πρόκειται για επιστολές προς τον υπ. Εξωτερικών της Γαλλίας Αριστίντ Μπριάν, όπου η κρίση περιγράφεται «με ύφος αντίστοιχο του Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο». Πέρσι το Εθνικό Θέατρο ανέβασε το έργο του Ο κλήρος του μεσημεριού. Ποιος είναι;

Α. Ζαν Κοκτό Β. Πολ Κλοντέλ Γ. Αντρέ Ζιντ Γάτες στις σελίδες και την οθόνη
15 Λίγες μέρες πριν από τη ιστορική δήλωσή του κατά της δικτατορίας, τον Μάρτιο του 1969, ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε ένα ποίημα στο ίδιο μήκος κύματος. Ηταν μια πολιτική αλληγορία: η θανατηφόρα πάλη αιλουροειδών κατά φαρμακερών ερπετών σε ένα ακρωτήρι της Κύπρου. Το ποίημα προτάχθηκε τιμητικά στην ομαδική αντιδικτατορική έκδοση Δεκαοκτώ Κείμενα. Ποιο είναι;

Α. Οι γάτες των φορτηγών Β. Οι γάτες τ΄ Αϊ-Νικόλα Γ. Ο γάτος και το πουλί 16 Εγινε γνωστός από τα αστυνομικά του, αλλά και τα διαφορετικής θεματολογίας μυθιστορήματά του κάθε άλλο παρά υστερούν. Στον Γάτο (Εκδ. Αγρα) στηρίχτηκε η ομώνυμη ταινία των αρχών της δεκαετίας του ΄70, με τις εξαιρετικές ερμηνείες του Ζαν Γκαμπέν και της Σιμόν Σινιορέ. Το ηλικιωμένο ζευγάρι συμβιώνει στη σιωπή και το αμοιβαίο μίσος και το κατοικίδιο έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτό το ναυάγιο.

Ποιος είναι ο Γάλλος συγγραφέας;

Α. Ζαν Κλοντ Ιζό Β. Ζορζ Σιμενόν Γ. Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ 17 Η γάτα (Εκδ. Scripta, μτφ. Βάσω Νικολοπούλου, Νίκη Ντουζέ). Οπως και στο προηγούμενο, η γάτα είναι το αγαπημένο ζώο του άνδρα και ο μισητός αντίζηλος της γυναίκας. Πάλι «αυτό το ζώο-ταμπού» τελικά θριαμβεύει. Η παρείσακτη σύζυγος αποπέμπεται.

Ποια είναι η γαλλίδα συγγραφέας; Α. Ελσα Τριολέ Β. Κολέτ Γ. Ναταλί Σαρότ 18 Ξεχωριστή προσωπικότητα της ελληνικής Αριστεράς που έζησε όλες τις περιπέτειες και τις ανατροπές του 20ού αιώνα. Σε μια παιγνιώδη «παρέκκλιση» από τα θέματα που την απασχολούσαν ( Μακιαβέλι ή Μαρξ, Ο Πλάτωνας στην εποχή μας, Οι αρχαίοι Ελληνες συγγραφείς στο Κεφάλαιο του Μαρξ κ.ά.), δημοσίευσε, με το ψευδώνυμο Ελλη Χιούμαν, τον Βίο και τα έργα της Γάτας της Σοφής (Εκδ. Οδυσσέας). Πρόκειται για «την αυθεντική βιογραφία μιας έγκλειστης και μαύρης γάτας, για ζωόφιλους, ζωολόγους και μοναχικά παιδιά». Ποια είναι;

Α. Ελλη Παππά Β. Ελλη Παπαδημητρίου Γ. Ελλη Αλεξίου 19 Αμερικανός συγγραφέας (1922-2007). Βρέθηκε ως στρατιώτης του αμερικανικού στρατού στη Δρέσδη και έζησε, ως αιχμάλωτος των Γερμανών, τον βομβαρδισμό της, τον Φεβρουάριο του 1945 (τον χαρακτήρισε σαρκαστικά «έργο τέχνης»). Η εφιαλτική αυτή εμπειρία καταγράφεται στο Σφαγείο Νo 5. Δική του είναι και η Φωλιά της γάτας (Εκδ. Κέδρος, μτφ. Φίλιππος Χρυσόπουλος), έργο άκρως σουρεαλιστικό, με αιχμηρό χιούμορ («Ούτε καταραμένη γάτα υπάρχει ούτε καταραμένη φωλιά»)

Ποιος είναι;

Α. Κουρτ Βόνεγκατ Β. Ουίλιαμ Σάρογιαν Γ. Σολ Μπέλοου 20 Μας έχει προσφέρει αναγνωστική απόλαυση με μία σειρά από ιδιαίτερα λεξικά και εντελώς προσωπικές συλλογές λημμάτων. Ιδού μερικά: Μπαχαρικό λεξικό, Μαύρο λεξικό, Ουαλικό λεξικό του σεξ, Γενειάδος εγκώμιον, Κάμα Τσούχτρα. Τελευταίο προϊόν της πλούσιας συγκομιδής του το Γατικόν λεξικόν (Κέδρος), με πηγές από λογοτεχνία, λαογραφία, ιστορία, βιολογία. Γοητευτικό παιχνίδι της κατάταξης και της ταξινόμησης.

Ποιος είναι ο ερανιστής;

Α. Νάσος Θεοφίλου Β. Νίκος Δήμου Γ. Νίκος Πλατής