Τζαζ, βία και κατάθλιψη

Η πόρτα άνοιξε και µέσα στεκόταν µόνη η Νίνα Σιµόν. Ιδρώτας έτρεχε από το ξυρισµένο κεφάλι της, µια περούκα ήταν πεταµένη στο πάτωµα και δυο αστραφτερές ψεύτικες βλεφαρίδες είχαν διαλυθεί µπροστά στον καθρέφτη.

Ηταν περασµένα µεσάνυχτα και η µυώδης γυναίκα έβγαζε οργή λίγη ώρα αφ΄ότου είχε τελειώσει η παράσταση στο Village Gate της Νέας Υόρκης.

«Ηταν τροµακτική, σίγουρα» θυµάται ο συγγραφέας Σαµ Σέπαρντ, ο οποίος το καλοκαίρι του 1964 ήταν 21 χρονών και οδηγούσε ένα φορτηγάκι µε την αποστολή να παραδώσει πάγο για τη σαµπάνια της Νίνα Σιµόν. Λίγη ώρα νωρίτερα µε την ερµηνεία της είχε παγώσει – ακόµη και τροµοκρατήσει – το κοινό. Το «Μississippi Goddam», το πρώτο της τραγούδι διαµαρτυρίας, είχε προκαλέσει αίσθηση σε όλη τη χώρα, ιδιαίτερα στον Νότο, όπου ο ρατσισµός υπήρχε παντού…

Ο Σέπαρντ θυµάται πως ήταν µια τροµακτική και καταστροφική ερµηνεία. Κατά τη διάρκεια αυτών των ιστορικών συναυλιών που είχε δει ο συγγραφέας εκείνη την εποχή, η Σιµόν η ίδια ήταν καταστροφική και τροµακτική. Βυθιζόταν σε ένα δικό της σκοτάδι.

Κάθε βράδυ η Νίνα µετά τις παραστάσεις οδηγούσε έως το σπίτι της στο Μάουντ Βερνόν της Νέας Υόρκης, ένα πράσινο προάστιο του Μανχάταν όπου επιφανείς µαύροι έµεναν εκείνη την εποχή, συµπεριλαµβανοµένου και του Μάλκοµ Χ. Εκεί, όπου ζούσε χωρίς να το ξέρει κανείς εκτός από τον σύζυγό της, κρατούσε ένα µικρό δερµατόδετο ηµερολόγιο, που απ’ έξω έγραφε «Αυτό το βιβλίο ανήκει στη Γιουνίς Γουέιµον», όπως ήταν το όνοµά της όταν µεγάλωνε στην αγροτική Βόρεια Καρολίνα. Και ενώ µάγευε το κοινό της στις συναυλίες που έδινε, στην προσωπική της ζωή έδινε τη µάχη της µε ψυχική ασθένεια που πιθανότατα ήταν διπολική διαταραχή (µανιοκατάθλιψη). Στη δεκαετία του ‘60 τέτοια διάγνωση δεν υπήρχε, έτσι εκείνη πάλευε µόνη της την ασθένεια µε όποιον τρόπο µπορούσε: ψυχανάλυση, υπνωτισµό, φάρµακα, σεξ και γράψιµο. «Τότε (λέει ο Σέπαρντ) απλά όλο αυτό πήγαινε πακέτο µε το να είναι κάποιος καλλιτέχνης».

Το ηµερολόγιο της Σιµόν και τα γράµµατά της ρίχνουν φως σε εκείνα τα καθοριστικά χρόνια προτού φύγει από την Αµερική, το 1972, χωρισµένη µητέρα, χωρίς χρήµατα και ασταθής ψυχολογικά.

«Δεν µπορώ να είµαι λευκή… Και είµαι ο τύπος της µαύρης κοπέλας που οι λευκοί περιφρονούν ή τους έχουν δασκαλέψει να περιφρονούν», έγραφε σε ένα σηµείωµα για τον εαυτό της. «Αν ήµουν αγόρι δεν θα πείραζε τόσο πολύ, αλλά είµαι κορίτσι και βρίσκοµαι µπροστά στο κοινό συνέχεια, εκεί, για να µε χλευάζουν και να µε εγκρίνουν ή να µε κατακρίνουν». «Πρέπει να πάρω υπνωτικά χάπια για να κοιµηθώ και τα κίτρινα χάπια για να βγω στη σκηνή», έγραφε το 1964 αναφερόµενη στα βάλιουµ. «Είµαι υπερβολικά κουρασµένη και καταλαβαίνω πως κανείς δεν µπορεί να µε βοηθήσει.

Τροµερά δυστυχισµένη, τελείως και τροµακτικά µόνη».

Η µουσική της Νίνα Σιµόν διαρκεί και γοητεύει τόσα χρόνια επειδή ακριβώς ακουγόταν πολύ παράξενη και δύσκολη ώστε να ανήκει κάπου, 40 χρόνια νωρίτερα. Υστερα από χρόνια έγινε κατανοητό πως µέσα από τη µελαγχολία και την πληγωµένη οµορφιά των τραγουδιών της διοχέτευε τις σεξουαλικές και φυλετικές αναζητήσεις της εποχής της, κάτι που εξηγεί το πώς έγινε είδωλο τόσο για τους οµοφυλόφιλους όσο και για τους µαύρους. Ο Μπαράκ Οµπάµα ανέφερε το «Sinnerman» της Νίνας Σιµόν ανάµεσα στα top 10 τραγούδια του iΡod του, ενώ καλλιτέχνες όπως η Μ.Ι.Α. και ο Αντονι Χέγκαρτι της βάζουν ανάµεσα στις επιρροές τους. Ο Αντριου Στράουντ, ο τότε σύζυγος της Σιµόν, ένας δύστροπος 85άρης σήµερα που ζει στο Μπρονξ, σπάνια έχει µιλήσει για τον γάµο τους και δεν είχε επιτρέψει την πρόσβαση στα γραπτά της έως τώρα.