Πρόσωπο

Ενας µαραθωνοδρόµος του θεάτρου
Του Γιώργου Δ. Κ. Σαρηγιάννη , gsarigiannis@dolnet.gr

Από τα πρόσωπα που σηµάδεψαν το ευρωπαϊκό θέατρο ο γερµανός σκηνοθέτης επιστρέφει στην Ελλάδα µε τους 12ωρους «Δαίµονές» του
Ανήκει στους κορυφαίους του γερµανικού θεάτρου. Ανήκει στους κορυφαίους του ευρωπαϊκού θεάτρου. Ανήκει στους κορυφαίους του παγκόσµιου θεάτρου. Η «µόδα» του Πέτερ Στάιν µπορεί να πέρασε, µπορεί οι παραστάσεις του να µην ασκούν πια την επιρροή που ασκούσαν όσες έκανε στις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Αλλά ο Πέτερ Στάιν, στη χρυσή ωριµότητά του, µε µυαλό κοφτερό, συνεχίζει να λειτουργεί µε τις κεραίες του τεντωµένες, παρά τα 73 του χρόνια που θα κλείσει την 1η Οκτωβρίου, και να δουλεύει ακατάπαυστα.

Το 1970 σηµάδεψε το θέατρο όταν, µε µια οµάδα ηθοποιών που εµπιστευόταν – ηθοποιών σπουδαίων όπως ο Μπρούνο Γκαντς, η Εντιτ Κλέβερ, η Γιούτα Λάµπε, σύντροφός του και στη ζωή από το 1967 µέχρι το 1984, … –, γύρω του, ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση της βερολινέζικης «Σάουµπίνε», ενός θεάτρου που είχε ιδρυθεί το 1962.

Το 1968 το ανέβασµα στο «Κάµερσπίλε» του συντηρητικού Μονάχου από τον 31χρονο τότε Στάιν _ γεννήθηκε το 1937 στο Βερολίνο _ του αντιαµερικανικού αγκίτπροπ έργου του Πέτερ Βάις «Βιετνάµ / Συζήτηση», εν µέσω του επαναστατικού ρεύµατος που έπνεε σ’ όλο τον κόσµο και ενώ ο πόλεµος του Βιετνάµ µαινόταν, είχε ξεσηκώσει θύελλα διαµαρτυριών και η παράσταση δεν παίχτηκε πάνω από τρεις µέρες. Οταν την επόµενη χρονιά επανέλαβε το εγχείρηµα στο Βερολίνο, στην «Σάουµπίνε», η θύελλα έγινε τσουνάµι και έφερε στο θέατρο την αστυνοµία που πέταξε έξω τον Στάιν _ οι παραστάσεις εκεί ούτε καν τρίτωσαν. Και όµως! Την επόµενη χρονιά τον ξανακάλεσαν. Και µάλιστα για να αναλάβει τη διεύθυνση της «Σάουµπίνε»!

Είχε ξεκινήσει να σκηνοθετεί, κατανικώντας την ντροπαλοσύνη του, µόλις το 1967 – το πρώτο έργο που ανέβασε ήταν ο «Σωσµένος» του Εντουαρντ Μποντ στο Μόναχο. Το περιοδικό «Τεάτερ Χόιτε» µίλησε αµέσως για µια «νέα γενιά του γερµανικού θεάτρου». Πέτυχε διάνα. Ξαφνικά ο Στάιν θα αναδειχθεί στον πιο «hot» νέο σκηνοθέτη. Τον καλούν στην Βρέµη όπου και έρχεται σε πρώτη επαφή µε τους ηθοποιούς που θα γίνουν ο πυρήνας της «Σάουµπίνε».

Εκεί, λοιπόν, στο Βερολίνο, αυτός ο νέος άνδρας που είχε ξεκινήσει να σπουδάσει στην Φρανκφούρτη συγκριτική λογοτεχνία, µεσαιωνική ιστορία και σανσκριτικά και που µπλέχτηκε µε το θέατρο όταν µετακινήθηκε, εν µέσω µεγάλης προσωπικής κρίσης που περνούσε, στο Μόναχο, αυτός ο εµφορούµενος από επαναστατικές ριζοσπαστικές ιδέες γιος µεγαλοεπιχειρηµατία που είχε καταδικαστεί για συνεργασία µε το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς του Χίτλερ, αυτός που παιδί, στα οχτώ του χρόνια, έζησε την κόλαση των ερειπίων στα οποία είχε µεταβληθεί η χώρα του µετά την ήττα, δηµιούργησε το πρώτο θέατρο κολεκτίβα – άσχετα αν αυτός ο τρόπος λειτουργίας του δεν άργησε να αυτοακυρωθεί.

Αλλά δεν ήταν µόνο η κίνηση καθαυτή. Ούτε τα πρόσωπα. Ηταν τα αποτελέσµατα. Η «Σάουµπίνε» µέσα από τις επιλογές ρεπερτορίου και µέσα από τις σπουδαίες σκηνοθεσίες του Στάιν εκτοξεύτηκε µέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’80 στην κορυφή των γερµανικού θεάτρου. Οταν την άφησε το 1985, το όνοµά του κατατάσσονταν µεταξύ των σκηνοθετών µε το µεγαλύτερο κύρος.

Είχε ανεβάσει κλασικούς, από Σαίξπηρ µέχρι Τσέχωφ, από Γκαίτε και Κλάιστ έως Ιψεν, είχε προωθήσει νέους συγγραφείς, είχε καταφέρει να στεγάσει την «Σάουµπίνε» σ’ ένα καινούργιο, υπερσύγχρονο θέατρο, είχε εισέλθει αποφασιστικά στο στίβο της όπερας.

Οι θεατρικοί µαραθώνιοι στους οποίους ευδόκιµα επιδίδεται – πιο πρόσφατο επίτευγµά του οι δωδεκάωροι, πάνω στον Ντοστογιέφσκι, «Δαίµονες» που θα δούµε αύριο και µεθαύριο στην Αθήνα, στο Φεστιβάλ Αθηνών – ξεκίνησαν το 1980 στη «Σάουµπίνε» µε την «Ορέστεια» που την ξανάκανε το 1994 στην Μόσχα, στο «Θέατρο του Ρωσικού Στρατού» – στην Ελλάδα είδαµε και τις δύο εκδοχές της τριλογίας του Αισχύλου, την πρώτη, µε την οποία τον πρωτογνωρίσαµε, το 1985, στο νταµάρι της Πετρούπολης, στην Αθήνα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα, τη δεύτερη στην Επίδαυρο το 1994.

Το 2000 στο Αµβούργο πραγµατοποιεί έναν άθλο: ανεβάζει τον πλήρη – και τα δύο µέρη – «Φάουστ» του Γκαίτε σε µία παράσταση διάρκειας 20 ωρών! Επτά χρόνια την ετοίµαζε. Και το 2007 στο Βερολίνο την «Τριλογία του Βαλενστάιν» του Σίλερ.

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 ο Πέτερ Στάιν άρχισε να συσφίγγει τους δεσµούς του µε την Ιταλία ώσπου εγκαταστάθηκε εκεί. Αφορµή, η σχέση του από το 1989 και ο γάµος του – ο δεύτερος µετά τη νεαρή γερµανίδα Μπεατρίς µε την οποία έζησαν από το 1985 µέχρι το ’90, – το 1999 µε την πληθωρική ιταλίδα ηθοποιό Μανταλένα Κρίπα. Το σπίτι του πια είναι στη Ρώµη αλλά το αναπαυτήριό του – µια τεράστια φάρµα – στο Σαν Πανκράτσιο, στην Τοσκάνη. Εκεί κάνει συχνά και τις πρόβες του, έχει µάλιστα και θέατρο όπου έχει δείξει δουλειές του όπως τους «Δαίµονές» που τους πρωτοανέβασε πέρσι την άνοιξη. «Είµαι ένα αγρότης πια» λέει µε το χιούµορ που τον διακρίνει. «Εχω ένα σπίτι και χρέη. Μου λένε πως οι αληθινοί άντρες έχουν χρέη».

Οσο για την ερωτική του ζωή, όταν το 2005 ανέβασε στο Φεστιβάλ του Εδιµβούργου το «Μαυροπούλι» του Ντέιβιντ Χάροουερ – η σχέση ενός ώριµου άντρα µε ένα ανήλικο κορίτσι – είχε δηµόσια εξοµολογηθεί: «Εζησα έναν τέτοιον έρωτα».

Δύσκολος άνθρωπος, δύστροπος ενίοτε, αλλά και βαθιά καλλιεργηµένος, ο καινοτόµος σκηνοθέτης του ’70 σήµερα σιχαίνεται τους νεωτερισµούς και στον Τόµας Όστερµάιερ που διευθύνει τώρα τη «Σάουµπίνε» του δεν θέλει ούτε τον λόγο να απευθύνει…

ΙΝFΟ

«Οι δαίµονες»:
αύριο και την Κυριακή, στις 11.00, «Πειραιώς 260» (τηλ.
210 327200).
Στα ιταλικά µε ελληνικούς υπέρτιτλους.
Τα εισιτήρια 25, 20, (φοιτητικό)
15 ευρώ έχουν εξαντληθεί.

Δεµένος µε την Επίδαυρο

Η σχέση του Πέτερ Στάιν – που φτάνει αύριο το βράδυ στην Αθήνα και υπάρχει το ενδεχόµενο να παίξει και ο ίδιος την Κυριακή στους «Δαίµονές» του – µε την Ελλάδα, µετά τις «Ορέστειές» του, ταυτίστηκε µε την Επίδαυρο. Εκεί έδωσε το 2002 την παγκόσµια πρεµιέρα της ιταλόφωνης «Πενθεσίλειας» του Κλάιστ, εκεί επέστρεψε το 2005 µε την επίσης ιταλόφωνη ευριπίδεια «Μήδειά» του, εκεί ανέβασε το 2007 και την πρώτη του ελληνική παράσταση: την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή µε το Εθνικό Θέατρο. Φαίνεται ανοιχτός τη σχέση αυτή να την συνεχίσει.

Ο διεθνής µας σκηνογράφος – ενδυµατολόγος Διονύσης Φωτόπουλος είναι ο στενότερος κρίκος µας µε τον Πέτερ Στάιν: έκανε µαζί του τρεις Σαίξπηρ – σκηνικά για «Ιούλιο Καίσαρα» και «Αντώνιο και Κλεοπάτρα» στο Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ και κοστούµια για τον «Αµλετ» στην Μόσχα, στο «Θέατρο του Ρωσικού Στρατού» _ και στην Επίδαυρο σκηνικά για την «Πενθεσίλεια» και σκηνικά και κοστούµια για την «Ηλέκτρα».

Αυτή τη στιγµή ο Πέτερ Στάιν ετοιµάζει πυρετωδώς στο Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ «Οιδίποδα επί Κολωνώ» του Σοφοκλή µε τον Κλάους Μαρία Μπραντάουερ στον επώνυµο ρόλο – η πρεµιέρα, 26 Ιουλίου –, παράσταση που πιθανόν θα δούµε στη Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση. Ενώ το αµέσως επόµενο σχέδιό του είναι ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» του Μούσοργκσκι στη Μετροπόλιταν Οπερα της Νέας Υόρκης µε τον Βαλέρι Γκεργκίεφ στο πόντιουµ και Μπορίς, ένα µεγάλο όνοµα πια στην πιάτσα της όπερας, τον Ρενέ Πάπε – πρεµιέρα στις 11 Οκτωβρίου.