Μπουρλοτιέρηδες ή γράφοντας αλλιώς για την τρομοκρατία

«…Μαύρα σπόρια τον πιτσίλισαν και τινάχτηκαν θραύσματα ψίχας και το στήθος του κοκκίνισε…». Η συμβολική αυτή εικόνα από την καινούργια νουβέλα του Δημήτρη Νόλλα Ο καιρός του καθενός (Καστανιώτης), τραβά το χαλί κάτω από τα πόδια του αναγνώστη. Κάτι συμβαίνει εδώ. Ο άντρας που θα εκτελέσει μια νυχτερινή επιχείρηση στο κτίριο της Ναυτιλιακής Α.Ε., έχει ξυπνήσει από έναν πνιγηρό εφιάλτη, και το καρπούζι που καθαρίζει τού γλιστρά και γίνεται χίλια κομμάτια. Στον ύπνο του τον στοίχειωνε η αυτοκτονία του πατέρα του, ο οποίος δεν μπόρεσε να αντέξει τον κόσμο του να αλλάζει· στον ξύπνιο του τον βασανίζει το νόημα της βομβιστικής ενέργειας που ετοιμάζει. Γιατί πρέπει να γίνουν όλα λαμπόγυαλο για να φυτρώσει η νέα ζωή; Για μια στιγμή ένιωσε ότι πήγαινε να εκβιάσει τις εξελίξεις, όπως έκαναν τα μεγαλύτερα αδέλφια του όταν πίεσαν ασφυκτικά τον πατέρα να κλείσει το κρασοπουλειό του στο λιμάνι, και να στήσει μια μοντέρνα επιχείρηση. Για μια στιγμή είδε το αδιέξοδο που προκαλούν αυτοί με τις ανυποχώρητες απόψεις από δω κι από κει. Ομως γρήγορα ξανακυριάρχησε μέσα του η πίστη ότι είναι πολλαπλά υπεύθυνος για όλους και όλα. Κάνει λοιπόν αποφασιστικά τον τελευταίο έλεγχο στις συνδέσεις του ωρολογιακού μηχανισμού, κι ας μην έχει φανεί ο σύντροφος που θα τον κάλυπτε. Αλλά ξαφνικά, «σκοτάδι σκέπασε τα μάτια του, ενώ ένα καυτό κι αστραφτερό λευκό τον τύλιξε…».

Αυτή είναι η ιστορία του Αθου που σε τρεις εβδομάδες θα υποκύψει στα τραύματά του. Ομως το μυαλό του αναγνώστη θα πάει αυθόρμητα στον Σάββα Ξηρό και στη μοιραία έκρηξη του 2002. Κι όταν θα «γνωρίσει» τους συντρόφους του Αθου, θα αρχίσει να ψάχνει ποιος παραπέμπει στον Γιωτόπουλο, ποιος στον Κουφοντίνα, ποιος στους Πυρήνες της Φωτιάς. Ωστόσο γρήγορα το πράγμα θα μπερδευτεί γιατί θα αχνοφανούν ο Πάμπλο και οι τροτσκιστές, οι παλιοί φραξιονιστές του ΚΚΕ και ο τιμωρητικός βραχίονάς του στην Κατοχή (ΟΠΛΑ) ενώ θα ακουστούν τα ονόματα Ζαχαριάδης, Στάλιν, Ροβεσπιέρος· κι έπειτα, στη θέση των υπέρλαμπρων ηγετών θα αναδυθούν οι επαναστάτες νέας κοπής που μπορεί και να προέρχονται από «φωλιές μικροαπατεώνων». Τότε, ο αναγνώστης θα συνειδητοποιήσει ότι δεν έχει νόημα να ψάχνει για τα ιστορικά πρόσωπα που κρύβονται πίσω από τους ήρωες του Νόλλα. Διότι αυτήν τη φορά δεν έχουμε μια ακόμη απόπειρα της λογοτεχνίας να αφηγηθεί την περιπέτεια της ελληνικής «τρομοκρατίας» (όπως λ.χ. στο Σπίτι και το κελί του Χωμενίδη) αλλά μια προσπάθειά της να εξερευνήσει τις ψυχές των «κοινωνικών επαναστατών» στο διάστημα των τελευταίων 40 χρόνων. Γι΄ αυτό και εδώ δεν ενδιαφέρουν τα «χτυπήματά» τους, αλλά οι συζητήσεις τους. Και σ΄ αυτές, ο Νόλλας είναι μανούλα, όπως φαίνεται και από τα όσα λέει με αφορμή την περίφημη προκήρυξη της 17Ν που αναφερόταν στον Μπαλζάκ και στους δημοσιογράφους. Ξέρει να καταδεικνύει ότι οι συγκρουόμενες απόψεις των «εξεγερμένων μπουρλοτιέρηδων» και όσων υμνούν την ολοκληρωτική καταστροφή της εξουσίας, είναι αποκαλυπτικές για την παθολογία τόσο της εξουσίας όσο και της κοινωνίας. Ξέρει να εξηγεί γιατί κάθε εποχή υπαγορεύει τους δικούς της τρόπους δράσης και αντίδρασης (σήμερα, απαιτούνται, λέει, μέσα «με χαλαρή δημοκρατική επίφαση»). Όπως ξέρει και ότι η λέξη “τρομοκρατία” είναι απριόρι φορτισμένη και γι΄ αυτό δεν τη χρησιμοποιεί πουθενά.

Στον Καιρό του καθενός υπαινίσσεται λοιπόν ότι το «έμβολο του εκσυγχρονισμού» ήταν καταλυτικό (και) για την αλλαγή φυσιογνωμίας της αντιεξουσιαστικής πάλης. Ετσι, ο αναγνώστης παρακολουθεί από μέσα τρεις γενιές επαναστατών- από τους γεροντότερους που είχαν ζήσει τα χρόνια της δικτατορίας ώς τους νεώτερους που γεννήθηκαν μετά τα Ιουλιανά- να κοντράρονται συζητώντας για τον ρόλο, τους στόχους και τα λάθη τους. Παράλληλα, «μυρίζεται» το κλίμα της εποχής μέσα από μια σειρά αποκόμματα εφημερίδων του 1990 με ειδήσεις του αστυνομικού δελτίου που παρεμβάλλονται στην αφήγηση σαν υπαινιγμοί για ό,τι θα ακολουθήσει. Οι πνιγμοί νέων ανθρώπων, οι κλοπές πυρομαχικών, ο αλληλοσκοτωμός δυο ηλικιωμένων αδελφών κ.ά. φαίνονται τυχαία γεγονότα κι όμως σε ένα δεύτερο επίπεδο συνδέονται και υπαινίσσονται την ασφυξία που βιώνει μια μερίδα του ενεργού πληθυσμού ενώ η χώρα «αναπτύσσεται», τη βία που αφυπνίζεται, τα κρυμμένα μίση που ξυπνούν, την αλληλοεξόντωση των παλιών συντρόφων… Ο,τι παραλείπει να κάνει ο αντίπαλος, το κάνουν οι δικοί τους, σχολιάζει ο συγγραφέας, δίνοντας διάφορα παραδείγματα.