Επιφυλλίδα

Η πραγµατική πτώχευση
Του Κώστα Λογαρά

Δεν είναι εύκολη η αυτοκριτική που µας ζητούν να κάνουµε. Δεν είναι εύκολο να ανατρέψει κάποιος την εικόνα που έχει για τον εαυτό του και µ’ αυτή πορεύεται . Πολύ περισσότερο, αν έχει ζυµωθεί από τα γεννοφάσκια του µε πρότυπα το νταηλίκι και τον τσαµπουκά ή έχει ποτιστεί µε τη διαβρωτική αντίληψη: «Να δείχνουµε, χωρίς να είµαστε». Τότε, το πράγµα γίνεται βουνό. Οταν µας λεν λοιπόν ν’ αλλάξουµε νοοτροπία, εννοούν να συνειδητοποιήσουµε τι κάνουµε στραβά και να το φέρουµε στα ίσα του. Να δούµε την πραγµατικότητα που γεννάει τις αντιφάσεις µας και µας οδηγεί σε αδιέξοδα. Κι αυτό δεν είν’ καθόλου βολικό. Οµως στα µεγάλα ζόρια, θες δεν θες, είσαι αναγκασµένος να ψάξεις το πώς και το γιατί. Να καταλάβεις λ.χ. πώς βρισκόµαστε στον πάτο ενώ πιστεύουµε στην εθνική καπατσοσύνη µας. Τι σόι εξυπνάδα είναι τούτη να ριχνόµαστε στα ίδια λάθη, µόλις καταφέρουµε να βγάλουµε λιγάκι το κεφάλι απ’ τον λάκκο. Λες και δεν περνάει από πάνω µας καµιά δοκιµασία.

Αλλοτε βαθιά ανθρώπινοι κι άλλοτε ιδιοτελείς, διολισθαίνουµε µε εκπληκτική ταχύτητα απ’ το φιλότιµο στον καιροσκοπισµό κι από την έγνοια για τους άλλους στον ολέθριο ατοµικισµό. Εξ ου κι ο ιδιότυπος ιδεαλισµός που πάνω του στηρίζουµε «συλλογικά οράµατα» (τα οποία, βέβαια, εκφυλίζονται σε ιδεοληψίες αφού τα προσαρµόζουµε στα προσωπικά του ο καθένας µέτρα).

Δέσµιοι µιας µικροαστικής νοοτροπίας που εκτρέφει την κούφια επίδειξη από τη µια και την ένοχη συνείδηση απ’ την άλλη, κατρακυλάµε από το ύψος του ενθουσιασµού στον πάτο της απογοήτευσης, κι αυτή η κυκλοθυµία αποκαλύπτει ανασφάλειες ανθρώπων κατ’ επίφαση και µόνο ισχυρών, µα στην ουσία αδύναµων.

Κατά τα άλλα, καυχιόµαστε πως δεν σηκώνουµε χαλινάρι στον λαιµό, όµως η πραγµατικότητα αποδεικνύει ότι χωρίς µπαµπούλα πάνω απ’ το κεφάλι µας τίποτα δεν γίνεται. Οι ίδιοι άνθρωποι που έξω απ’ τη χώρα τους αποδεικνύονται υπεύθυνοι και δηµιουργικοί, µέσα οι ίδιοι – εµείς – αφηνόµαστε στην αυθαιρεσία και την παρακµιακή αδιαφορία.

Δεν µπορούµε άραγε να βρούµε µια ισορροπία;

Ισο παΐδι δεν υπάρχει; Μάλλον όχι. Ισως γιατί η θυµική αντιµετώπιση των πραγµάτων αποτελεί τη βάση της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Πιο πολύ στηριζόµαστε στον παρορµητισµό και τη διαίσθηση, παρά σε νόµους και κανόνες λογικής. Γι’ αυτό και µεγιστοποιούµε ή υποβαθµίζουµε (σπάνια ζυγιάζουµε σωστά) τα πράγµατα.

Αυτό είναι μια δύναμη αλλά και η αδυναμία μας η αιτία της πρόσκαιρης επιτυχίας αλλά κι ο λόγος της διαχρονικής µας κακοδαιµονίας. Η θυµική προσέγγιση των πραγµάτων καλλιεργώντας – αλίµονο! – την ευπιστία µας αµβλύνει την ικανότητά µας να διακρίνουµε κάθε διαδικασία εξαπάτησης από τις ηγεσίες µας όσο ακόµα είναι καιρός. Κι όταν ξεσπάει η οργή µας, είναι πια αργά.

(Επρεπε λ.χ. να σκεφτούµε έγκαιρα ότι µια ηγεσία που δεν είναι ικανή να σβήσει τις πυρκαγιές της χώρας, δεν ήταν η «καταλληλότερη» να σβήσει τις αντίστοιχες φωτιές στα υπουργεία Υγείας, Παιδείας, Οικονοµίας, Εργασίας κ.λπ.).

Αλλά φαίνεται πως σαν λαός έχουµε ανάγκη να βαυκαλιζόµαστε µε παραµύθια. Που, στην καλύτερη περίπτωση, τροφοδοτούν τη δηµιουργική µας φαντασία στη χειρότερη, τα χρησιμοποιούμε σαν πρώτη ύλη για να εξωραΐζουµε τα λάθη µας, να ωραιοποιούµε καταστάσεις και να φανταζόµαστε σενάρια για διεθνείς εις βάρος µας συνωµοσίες.

«Να αλλάξουµε νοοτροπία…». Αραγε πώς; Δεν είναι εύκολο. Μα ούτε γίνεται από τη µια στιγµή στην άλλη. Η αυτοσυνειδησία περνάει µέσα από την αυτοκριτική κι αυτό απαιτεί έναν διάλογο εσωτερικό, για να ασκηθεί το µέσα βλέµµα. Κι άλλος τρόπος δεν υπάρχει παρά µόνο η καλλιέργεια ενός λαού, η χωνεµένη γνώση και η βιωµένη µάθηση. Είναι το µόνο µέσο που µπορεί να αλλάξει ριζικά τα δεδοµένα και να οδηγήσει απ’ τον κούφιο κοµπασµό κή και ατοµική αυτοσυνειδησία. Εδώ θαρρώ πως βρίσκεται η πραγµατική µας πτώχευση. Η άλλη, η οικονοµική, είναι µόνο συγκυριακή.

§ Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας