Το θέατρο της μελαγχολίας

Μέσα από την παράλληλη περιήγηση του αφηγητή σε τόπους και κείμενα που φτάνουν μέχρι την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το βαθύτερο και επίμονο, σχεδόν εξουθενωτικό ερώτημα που θέτει ο Ζέμπαλντ στο βιβλίο είναι η θέση, ο ρόλος και τα μέσα του καλλιτέχνη μπροστά στα παντοειδή φαινόμενα της καταστροφής, από τις μεγάλες πυρκαγιές και τους κυκλώνες, μέχρι τις σφαγές άμαχων πληθυσμών, τον ανδραποδισμό και τη δουλεμπορία στην Αφρική και τις ισοπεδώσεις πόλεων από τους βομβαρδισμούς των μοντέρνων πολέμων.

Μήπως λοιπόν ο άνθρωπος της Τέχνης, αναρωτιέται ο Ζέμπαλντ, είναι ένας απλός αντιγραφέας αυτής της καταστροφής; Και ποια είναι η δική του μοίρα; Και πόσο διαφέρει εν τέλει ο δημιουργός έργων Τέχνης, που εκτονώνει την κρόνια μελαγχολία του σκυμμένος πάνω από τις συνθέσεις του, όπως οι υφαντές των μεταξουργείων, «αναγκασμένοι να παραμένουν μονίμως σκυφτοί σε καθιστή θέση και να ακονίζουν συνέχεια το μυαλό τους με τα περίπλοκα σχέδια που σοφίζονται». Και τι λογής θέατρο είναι αυτό, αναρωτιέται ο Ζέμπαλντ, «όπου την ίδια στιγμή είμαστε δραματουργοί, ηθοποιοί, διευθυντές σκηνής, σκηνογράφοι και θεατές μαζί;».