Η τρέλα του Πιλάτου και η μοναξιά του Βαραββά

ΜΕ ΤΟ ΦΟΥΝΤΩΤΟ ΜΑΛΛΙ ΤΟΥ, ΤΑ ΓΥΑΛΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΛΕΠΤΟ
ΣΚΕΛΕΤΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΤΟΝΟ ΒΛΕΜΜΑ Σ΄ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΝΙΑΤΑ ΤΟΥ, Ο ΤΖΙΟΒΑΝΙ ΠΑΠΙΝΙ ΣΕ
ΚΟΙΤΑΖΕΙ ΜΕ ΤΟ ΥΦΟΣ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΔΑΡΜΕΝΟΥ ΑΠΟ ΤΙΣ
ΣΚΕΨΕΙΣ, ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΥ
Γεννημένος το 1881 στη Φλωρεντία από πατέρα άθεο, βαφτίστηκε κρυφά χρόνια αργότερα για να προκαλέσει το πρώτο σκάνδαλο, όταν υποστήριξε πως ο Ιησούς με τον Ιωάννη είχαν ομοφυλοφιλικές σχέσεις.

Επιτέθηκε στους φιλοσόφους που κυριαρχούσαν στο πνευματικό στερέωμα της εποχής, από τον Χέγκελ ώς τον Σοπενχάουερ και τον Νίτσε, διακηρύσσοντας τον θάνατο της ίδιας της σκέψης. Συντάχθηκε με τους φουτουριστές και κήρυξε τον πόλεμο, αν και χριστιανός, σε όλες τις εκκλησίες.

Διόλου περίεργο για την Ιταλία του μεσοπολέμου, κατέληξε οπαδός του Μουσολίνι, στον οποίον και αφιέρωσε την ιστορία της ιταλικής λογοτεχνίας. Αντισημίτης, οπαδός της θεωρίας της συνωμοσίας των Εβραίων, μετά τον πόλεμο εντάχθηκε στο τάγμα των Φραγκισκανών και κατέληξε σε μοναστήρι.

Όταν πέθανε, το 1957, απαξιωμένος σε μια διανοούμενη Ευρώπη που πάλευε να επουλώσει τις πληγές των ολοκληρωτισμών, η φήμη του σπιλώθηκε και από ένα ακόμη γεγονός. Με την παρότρυνση νατοϊκών κύκλων είχε δημοσιεύσει μια πλαστή συνέντευξη με τον Πικάσο, στην οποία, ούτε λίγο ούτε πολύ, ο ζωγράφος αποκήρυσσε τον κομμουνισμό. Την απάτη αποκάλυψε ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος μερικά χρόνια αργότερα, στο περιοδικό «Lettres Francaises».

Αμφιλεγόμενος, έζησε μια ζωή γεμάτη μεταστροφές και παλινδρομήσεις, χριστιανός που το Βατικανό περιέλαβε βιβλία του στο Ιndex των απαγορευμένων, εμβληματική φυσιογνωμία κατά κάποιον τρόπο μιας ευρωπαϊκής διανόησης ανήσυχης, υπερκινητικής, πρόθυμης να αντιμετωπίσει, έστω και πέφτοντας έξω, τη θυελλώδη ατμόσφαιρα των καιρών εκείνων. Μπορεί σήμερα να μας απωθεί ο αντισημιτισμός του ή η φασιστική του ένταξη, όμως οφείλουμε να του αναγνωρίσουμε την εγρήγορση και το αίσθημα της ευθύνης. Παρακολουθώντας όλες αυτές τις περιπέτειες μέσα από τις βαλτώδεις εκτάσεις της σημερινής διανόησης, μας φαίνεται σαν μια ρομαντική μορφή κάποιας εποχής που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.

Διφορούμενος ρόλος
Αυτά ως προς τον άνθρωπο Παπίνι. Και τώρα ως προς το έργο του. Σχεδόν άγνωστος σήμερα πια, αν και γνωστός στους παλαιότερους, ανεπίκαιρος, αν και πολύ σύγχρονος, μπορεί κανείς να πει ότι πέρασε τα σύνορα της εποχής μας με τα διαπιστευτήρια του Μπόρχες Οι Μάρτυρες του Θείου Πάθους αποτελούνται από εφτά αφηγήματα που έχουν να κάνουν με ορισμένα από τα πρόσωπα που πρωταγωνίστησαν στη σταύρωση. Στηριγμένος στις ευαγγελικές μαρτυρίες, ο Παπίνι προσγειώνει τα πρόσωπά του στο ανθρώπινο τοπίο για να αναδείξει τον ρόλο τους, πάντα διφορούμενο, υποκείμενο στις υπαρξιακές αντιφάσεις των χαρακτήρων που εικονογραφεί.

Τον Ιούδα τον επισκέφθηκε ο Σατανάς, μετά τον Μυστικό Δείπνο, στο σπίτι του λεπρού για να του ζητήσει να προδώσει τον Ιησού. Όμως ο Ιούδας ο Ισκαριώτης ήταν άνθρωπος. Και δεν μπορούσε να ανεχθεί ότι του είχαν αναθέσει τον ρόλο του ταμία σε μια ομήγυρη που απαξίωνε και περιφρονούσε το χρήμα. Αγαπάει τόσο πολύ τον Ιησού που φτάνει να τον μισήσει γιατί πιστεύει ότι ο ίδιος τον περιφρονεί.

Βαραββάς σημαίνει Υιός του Πατρός. Ο Ιουδαίος επαναστάτης, μετά την απελευθέρωσή του, ψάχνει στην Ιερουσαλήμ κάποιο ανθρώπινο αποκούμπι. Δεν το βρίσκει ούτε στους δικούς του, οι οποίοι τον φοβούνται χωρίς να μπορούν να τον αγαπήσουν. Προσπαθεί να σκοτώσει τον Πιλάτο, τον συλλαμβάνουν και τον σταυρώνουν στην ίδια θέση που είχαν σταυρώσει και τον Ιησού.

Ο Μάλχος, φιλόδοξος υπηρέτης του Καϊάφα, ζητάει να συμμετάσχει στη σύλληψη του Ιησού γιατί θεωρεί πως έτσι θα εξυπηρετήσει την καριέρα του. Ως γνωστόν, την νύχτα εκείνη, ο Πέτρος του κόβει το αυτί. Θα πεθάνει 35 χρόνια αργότερα, μπροστά στον σταυρωμένο Πέτρο που του ζητά να τον συγχωρήσει. Ένας Ρωμαίος στρατιώτης θα του κόψει και το άλλο αυτί και ο Ιησούς δεν είναι εκεί για να τον θεραπεύσει από την αιμορραγία. Ο Σίμων ο Κυρηναίος υπακούει στην εντολή ενός Ρωμαίου που του ζητάει να σηκώσει τον σταυρό στον δρόμο για τον Γολγοθά. Η ζωή του αλλάζει, ο γιος του θεραπεύεται ως εκ θαύματος από τον πυρετό, ανακαλύπτει έναν μεγάλο θησαυρό στο χέρσο χωράφι του. Θα τον σκοτώσουν στη Ρώμη, χρόνια αργότερα, ως χριστιανό, ενώ ο ίδιος δεν έχει βαπτισθεί ποτέ.

Ο Πιλάτος είναι ο πρώτος αντισημίτης, όπως τον παρουσιάζει ο Παπίνι. Δεν συγχωρεί τον εαυτό του που άφησε να σκοτώσουν έναν αθώο, ενώ θεωρεί όλους τους υπόλοιπους Ιουδαίους ένοχους. Και ψάχνει την αλήθεια. Την αλήθεια, θα του πει ο Σενέκας, μόνο μέσα από τον θάνατο θα τη βρεις. Εξόριστος από τον Καλιγούλα, ο Πιλάτος θα αυτοκτονήσει στα νερά μιας λίμνης στις Άλπεις. Υπάρχει και ο Καϊάφας, ο οποίος παραδέχεται τη θεοκτονία, όπως και εκείνος ο φανταστικός πάπας, ο οποίος, όταν ο επίσης φανταστικός ραββίνος του ζητάει να δεχθεί τους Εβραίους στους κόλπους της Εκκλησίας, βάζει τα κλάματα και προσεύχεται για τη σωτηρία τους.