Φαινόμενα

Η εξόντωση του ταξιδιώτη
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Μια μορφή τηλεόρασης που ανέδειξε ένα υβριδικό είδος «ταξιδιώτη», κάτι ανάμεσα σε τουρίστα, ευκαιριακό «Ροβινσώνα Κρούσο» και τηλεπερσόνα
Ζουν σε ξύλινα παραπήγματα στην άγρια φύση. Με θερμοκρασία υπό το μηδέν. Με ελάχιστο φαγητό, όσο κάποτε θα μπορούσε να εξασφαλίσει με κόπο ο άνθρωπος χωρίς πολιτισμό. Και προσφέρουν το θέαμα του εξαντλημένου και εξεγερμένου εαυτού τους χάρη στους κανόνες ενός τηλεπαιχνιδιού. Ριάλιτι περιπέτειας. Το αλλοτινό όνειρο της ελευθερίας που υποσχόταν το ταξίδι στους μικροαστούς των βιομηχανικών κοινωνιών κατέληξε στην απόλυτα κονσερβαρισμένη και οριστική του ματαίωση της μετατροπής του σε ριάλιτι.

Κάποτε το ταξίδι προνόμιο των μεγαλοαστών, μόλις στα τέλη του 18ου αιώνα παίρνει μορφή ψυχαγωγική, για να γίνει την εποχή της βιομηχανικής ανάπτυξης η ιδανική φαντασίωση της ελευθερίας. Μιας ελευθερίας που τοποθετούνταν έξω από την εργασιακή πραγματικότητα, σε έναν τόπο φανταστικό, ώσπου κατέληξε αυτός να είναι η εικόνα της φύσης μακριά από τον πολιτισμό.

Προσγείωση στον κυνισμό που διδάσκει η εποχή μας, καθώς είναι αλήθεια ότι ο καημός της απελευθέρωσης από την κοινωνία, η φυγή του τουρισμού γρήγορα αποδείχθηκε μια ακόμη μορφή επιτήρησης. Με άλλα λόγια ουδέποτε πρόσφερε φυγή. Υπήρξε όμως κάτι άλλο εξίσου ουσιαστικό. Η αιτία και αφορμή να διεκδικήσουν και να πετύχουν οι εργαζόμενοι μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο τη θεσμοθέτηση της πληρωμένης άδειας.

Από την εποχή που δημιουργήθηκε το πρώτο ταξιδιωτικό γραφείο στην Ευρώπη από τον Άγγλο κηπουρό και ξυλουργό Τhomas Cook στα μέσα του 19ου αιώνα προσφέροντας υπηρεσίες κυρίως στα μικροαστικά στρώματα μέχρι τις ημέρες μας του αναπτυγμένου τουρισμού, που προσφέρει οργανωμένη εκπλήρωση των πιο απίθανων επιθυμιών, η περιπέτεια της «φυγής», έστω υπό τουριστικούς όρους, αποτέλεσε την επιβεβαίωση της υπόσχεσης της προόδου. Η ριαλιτζίδικη εκδοχή ενός τουρισμού του καναπέ σε τοπία, όχι μόνο της φύσης αλλά και της ανθρώπινης ψυχής έρχεται ακριβώς τη στιγμή που το όνειρο της προόδου διαψεύδεται με τον πιο άγριο τρόπο. Ακριβώς τη στιγμή που η μικροαστική τάξη συμπιέζεται από το εφιάλτη της φτώχειας και την αδυναμία ακόμη και να κάνει όνειρα για ταξίδια.

Αναλαμβάνουν τα ριάλιτι της ψευδοπεριπέτειας στις «άκρες της γης» για να μετατρέψουν σε τηλεοπτική παρωδία αυτό που τελικώς απέδειξε ότι είναι ο τουρισμός, ο καθρέφτης της κοινωνίας που απεχθανόταν.


Καναλικές, οι πολιτικές μάχες

Καλεσμένος στους Καμπουράκη- Οικονομέα ο Σκανδαλίδης επιχειρεί να απαλύνει τις εντυπώσεις από τις δηλώσεις του για τον Πρωθυπουργό και την κυβέρνηση που ξεσήκωσαν ενδοπασοκικές θύελλες, όπου πάνω στο πάθος της επιχειρηματολογίας, λέει με αφοπλιστικό αυθορμητισμό: «Είμαι πάντα παρών και τις μάχες τις δίνω κάθε μέρα στα κανάλια, στην επαρχία, κάτω στον δρόμο».

Δεν μπορέσαμε να μην προσέξουμε ότι «τα κανάλια», όχι μόνο θεωρούνται ένας από τους «φυσικούς χώρους», όπου δίνονται πλέον οι πολιτικές μάχες, αλλά προηγούνται όλων των υπολοίπων. Απλώς επιβεβαιώνουμε την πολύ τηλεοπτική δημοκρατία μας.


Εθνικός κλαυσίγελως

Πόσο να γελάσει κανείς με τα σουσούμια μιας τετραπέρατης ξανθιάς τηλεπερσόνας και της μανατζερικής της παρέας που βάλθηκαν να εκμεταλλευτούν τον τηλεπολιτισμό, που τους περιέβαλλε με τη βλακεία του; Γιατί είναι μάλλον για κλάματα η εικόνα αυτού ακριβώς του «πολιτισμού» που αντανακλάται στα τσαλακωμένα σεντόνια του ροζ βίντεο, με τους ερεθισμένους από ντετεκτιβικό πάθος ρεπόρτερ να αναζητούν απάντηση στο κορυφαίο ψευδοερώτημα «τα ΄θελε ή δεν τα ΄θελε», ενώ εκείνη ισχυρίζεται on camera ότι «δεν τα ΄θελε» και απευθύνεται για βοήθεια σε εκλεκτούς εκπροσώπους του τηλεπαραθυράτου «ανθρωπισμού» και «καθωπρεπισμού», στον νομάρχη Ψωμιάδη και τον δικηγόρο Κούγια. Τέλειο. Μια εθνική τηλεκωμωδία.
Το φιλότιμο δεν είναι για σόου

Σπεύδουν συνταξιούχοι των ελάχιστων ευρουδακίων να προσφέρουν από το υστέρημά τους στην πατρίδα. Γίνονται λαμπερά παραδείγματα σε τηλεπάνελ για να συγκινηθεί το φιλοθέαμον. Και η συγκίνηση αυτοκαταναλώνεται. Γιατί το θέμα δεν είναι να παρακινηθούν οι ευάλωτοι και οι ευσυγκίνητοι, εκείνοι που ποτέ δεν έχασαν φιλότιμο και μνήμη μιας πατρίδας, η οποία στηρίχτηκε χρόνια στις πλάτες τους, αλλά να σοβαρευτούν οι τηλεπαραθυράτοι πολιτικάντηδες, να αφήσουν τις φωτογενείς προσφορές μερικών ευρουδακιών και να στρωθούν στο νοικοκύρεμα των υπηρεσιών και οργανισμών που έχουν στην ευθύνη τους δημιουργώντας καλύτερες συνθήκες στην καθημερινότητα όλων. Το χειρότερο που θα μπορούσε να μας συμβεί αυτή την ώρα θα ήταν να χρησιμοποιηθεί από κυνηγούς της τηλεθέασης το τελευταίο συναισθηματικό απόθεμα των πιο ταλαιπωρημένων, το φιλότιμο, για να στηθούν σόου συναισθηματολαγνείας, που κρύβουν πίσω από τη θολή τους κουρτίνα την εκμετάλλευση.