Πρόκληση η σχέση της ισότητας με την ελευθερία

ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΕΝΑ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
ΠΟΥ ΘΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ
ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΕ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗΣ
ΔΙΚΑΙΟΥ, ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΙ Ο ΜΠΡΟΥΣ ΧΑΝΤΟΚ.
ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΜΑΣ
ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΝΑ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΟΥΜΕ ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ
ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΜΙΑΣ ΔΙΚΑΙΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.
Η εξιστόρηση της πολιτικής σκέψης από τη Γαλλική Επανάσταση μέχρι σήμερα είναι για τον Μπρους Χάντοκ ο καμβάς πίσω από τον οποίο βρίσκεται η υπεράσπιση της αρχής των καθολικών αξιών. Καθηγητής της Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Πολιτικής Σκέψης στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ, ο Χάντοκ παρακολουθεί τα βήματα και τα ίχνη που αφήνουν σημαντικοί στοχαστές στην προσπάθειά τους να ακολουθήσουν εκείνα τα μονοπάτια που θεμελιώνουν τις κανονιστικές αρχές του πολιτικού. Απώτερος στόχος του είναι να οδηγήσει σε έναν αναστοχασμό για τη φιλοσοφική θεμελίωση μιας δίκαιης πολιτικής.

Σημείο εκκίνησης της διαπραγμάτευσής του είναι η Αμερικανική και η Γαλλική Επανάσταση. Αυτές οι δύο Επαναστάσεις σηματοδοτούν τη μετάβαση από την αντίληψη για τη θεϊκή ή μοναρχική νομιμοποίηση των θεσμών στην αντίληψη πως οι θεσμοί είναι συμβάσεις κατασκευασμένες από ανθρώπους, που μπορούν να αλλάξουν μετά την παρέμβαση των ιδίων. Συνεπώς οι κυβερνήσεις είναι υπεύθυνες για τις όποιες πολιτικές τους και η όποια αμφισβήτησή τους είναι καθ΄ όλα νόμιμη, λέει ο Χάντοκ. Εδώ όμως, κατά τη γνώμη μου, προκύπτει και το βασικό πρόβλημα που ταλανίζει τον κόσμο της νεωτερικότητας από το 1789 μέχρι σήμερα. Αυτό αφορά τις ισορροπίες ανάμεσα στις δικαιοδοσίες των ατόμων και τα όρια παρέμβασης του κράτους και του έθνους.

Τα federalist papers (τα κείμενα των πατέρων του αμερικανικού έθνους) διέκριναν πως η επιδίωξη της ελευθερίας σε ριζικά άνισες κοινωνίες μπορούσε να δημιουργήσει έναν καταπιεστικό και παρεμβατικό κυβερνητικό μηχανισμό. Το μάθημα της Αμερικανικής Επανάστασης είναι πως η δημοκρατία δεν εξασφαλίζει πάντα την καλή διακυβέρνηση. Ενώ η Γαλλική Επανάσταση καταδεικνύει πως η ελευθερία και η ισότητα μπορούν να συμβαδίζουν με την ακραία πολιτική μισαλλοδοξία. Οι ίδιες δεσμεύσεις (ισότητα και ελευθερία) στις δύο επαναστάσεις οδήγησαν σε εμφανώς διαφορετικές πολιτικές. Αυτές τις αντιθέσεις giorsiak@yahoo.gr
επιχειρεί να καλύψει ο Καντ, για τον οποίο το κύριο δεν είναι η ανάλυση των πολιτικών και θεσμικών ζητημάτων, αλλά ο σεβασμός για την αυτονομία και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων (μέσα από τη χάραξη αυστηρών κανονιστικών απόψεων για την πολιτική και την ηθική).

Το συνταγματικό κράτος έρχεται να μετριάσει τις αντιφάσεις που γέννησαν οι επαναστάσεις, αλλά και να επιβεβαιώσει πως το παλαιό καθεστώς (ancien regime) δεν μπορεί πλέον να ανασυσταθεί. Η ιδιωτικότητα και ο πλουραλισμός γίνονται τα κεντρικά θέματα στη φιλελεύθερη υπεράσπιση του συνταγματισμού, και η υπεράσπιση του ατόμου έναντι του κεντρικού κράτους κεντρικό πολιτικό ζητούμενο. Έτσι για τον Κονστάν το κράτος δεν είναι το όργανο για την προώθηση της ελευθερίας, αλλά ο εγγυητής των ελευθεριών που γεννιούνται στην κοινωνία των πολιτών. Ο Χέγκελ αντιθέτως δίνει έμφαση στην κοινότητα, η οποία γαλουχεί τα άτομα, γι΄ αυτό και αντιμετωπίζει την αστική κοινωνία ως το εξωτερικό κράτος που βασίζεται στην ανάγκη, ενώ σύμφωνα με την ανάγνωση του Χάντοκ, το πραγματικό εσωτερικό κράτος εκφράζει την ισορροπία και το δημόσιο συμφέρον. Τα πράγματα περιπλέκονται με το έθνος- κράτος, όταν πλέον το κράτος δεν το νομιμοποιεί το δημόσιο συμφέρον, αλλά το εθνικό συμφέρον και η εθνικιστική ιδεολογία.

Ο εθνικισμός, λέει ο Χάντοκ- και συμφωνώδιαμορφώνει το σύγχρονο, πανίσχυρο κράτος. Τι γίνεται όμως τώρα με το πάγιο αίτημα της ελευθερίας; Το πανίσχυρο εθνικό κράτος σχετικοποιεί την ελευθερία για τις μειοψηφίες, ενώ για τους εθνικά ομοιογενείς πληθυσμούς εφαρμόζει εξισωτικές πολιτικές. Στην παραδοσιακή καχυποψία κατά του κράτους προστίθεται και η απειλή από την τυραννία της πλειοψηφίας- άποψη που υποστηρίζει και ο Χάντοκ. Και η σοσιαλιστική σκέψη; Για τον Μαρξ η ανισότητα είναι συστημικό και όχι πολιτικό ζήτημα. Η πολιτική αποκαθηλώνεται (όχι όμως σ΄ όλα τα έργα του Μαρξ) για χάρη της κοινωνικής επανάστασης. Η τελευταία όμως, όπως λέει ο συγγραφέας, γέννησε τους ολοκληρωτισμούς (αριστερούς και δεξιούς) του 20ού αιώνα, κάτι που μας γυρίζει πίσω στο πρωταρχικό ζήτημα της σχέσης της ισότητας με την ελευθερία.

Αν λοιπόν η πολιτική δεν μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα για τη σχέση ισότητας και ελευθερίας, τότε είτε πρέπει να μετριασθεί η πίστη στις δυνατότητές της (Πόπερ-Χάγιεκ- Όουκσοτ) είτε να απορριφθεί ολοκληρωτικά το ερώτημα (μεταμοντέρνοι στοχαστές).