«ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΝΑΤΡΑΠΗΚΕ»

Ο κόσμος του Μαν και του Αντόρνο δεν είναι και τόσο διαφορετικός από τον δικό μας. Η εποχή τους δεν είναι και τόσο μακρινή από τη δική μας. Πολλά έχουν αλλάξει εν τω μεταξύ, η δωδεκαφθογγική μουσική του Σαίνμπεργκ μπορεί σήμερα να θεωρείται κλασική, όπως το προβλέπει ο Αντόρνο, όμως τα πνευματικά διλήμματα εξακολουθούν να επαναλαμβάνονται μονότονα, με την ίδια επιμονή, για όσους, εν πάση περιπτώσει έχουν ακόμη τη δύναμη, ή την πολυτέλεια, να τα θέτουν.

Ποιος σήμερα, ποιος απ΄ αυτούς που πιστεύουν ότι η καλλιτεχνική δημιουργία εξακολουθεί να αποτελεί μια καίρια υπαρξιακή προοπτική δεν έχει την αίσθηση πως «είμαστε οι τελευταίοι», όπως λέει ο Τόμας Μαν και πριν απ΄ αυτόν ο Γκαίτε, ο Μπωντλαίρ, ο Νίτσε και ο Καρλ Κράους;

Και ποιος δεν θα ήθελε να ακούσει κάποιον σημερινό Αντόρνο να του λέει ότι «η επαναστροφή στη βαρβαρότητα δεν είναι ολότελα αυτό που συχνά αφηνόμαστε να πιστέψουμε. Ακόμη και η θέση για τον θάνατο της μόρφωσης ανατράπηκε για μένα από την επαφή μου με εκείνη την ομάδα των νέων ανθρώπων…».