Στις «λάθος συνοικίες»

Η φωνή του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ υψώθηκε στο κέντρο της Ουάσιγκτον και ήταν χιλιάδες αυτοί που τον άκουσαν να μιλάει για τα δικαιώματα των μαύρων και για την «πορεία των Φτωχών», εκείνη τη μέρα, στις 21 Μαρτίου 1968. Ανάμεσά τους και ο 11χρονος τότε Τζορτζ Πελεκάνος, που έμελλε να εξελιχθεί σε μετρ του νέου αμερικανικού αστυνομικού μυθιστορήματος. Τέσσερις μέρες αργότερα, ο μαύρος ηγέτης δολοφονήθηκε στο Μέμφις και άρχισαν στην αμερικανική πρωτεύουσα οι ταραχές που άλλαξαν για πάντα το πρόσωπό της. Το όραμα της ενότητας που είχε εκφραστεί με την πολιτική του Νιου Ντιλ, κατέρρευσε και η «λευκή» Ουάσιγκτον κάηκε από τους διαδηλωτές. «Εκείνο το καλοκαίρι υπήρξε καθοριστικό για όλη μου την καριέρα», μας έλεγε πέρσι με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη, ο Πελεκάνος. «Το φαστφουντάδικο του Ελληνοαμερικανού πατέρα μου, παρ΄ ότι είχε λευκή γραβατωμένη πελατεία και μαύρους στην κουζίνα, δεν πυρπολήθηκε επειδή όλοι ήξεραν πως δούλευε τίμια. Τότε εγώ κατάλαβα με ποια πλευρά ήμουν· ένιωσα την μπάρα του μαγαζιού σαν όριο. Γι΄ αυτό και γράφω μια ζωή για τις φυλετικές και ταξικές ανισότητες στην Ουάσιγκτον». Πράγματι, ο απόηχος του 1968 είναι έντονος στα μυθιστορήματά του Η σαρωτική έκρηξη και Φλεγόμενη πόλη, Εκδ. Οξύ, όμως ειδικότερα το πρόβλημα των διακρίσεωντο οποίο είναι στην αμερικανική δημοκρατία πολύ πιο βαθύ απ΄ όσο νομίζουμε- αποτυπώνεται εξαιρετικά στον Κηπουρό της νύχτας του 2006, που μόλις κυκλοφόρησε (Πατάκης, μτφ. Θ. Γιαννακόπουλος). Ολόκληρο το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται στην απωθημένη Ουάσιγκτον, πίσω από τη βιτρίνα του Λευκού Οίκου και του Καπιτωλίου, μακριά από τους πολιτικούς και τους λομπίστες, στις φτωχογειτονιές των μαύρων και των ισπανόφωνων που πασχίζουν να αναβαθμιστούν: εκεί όπου τα σπίτια καταρρέουν και υψώνονται εργατικές κατοικίες, εκεί όπου κάνουν πιάτσα οι έμποροι του κρακ, οι πόρνες, τα τζάνκια και τα βαποράκια, εκεί όπου οι οικογένειες είναι διαλυμένες και οι νέοι «ψάχνονται» με τις συμμορίες, στις αλάνες του μπάσκετ («άθλημα των ίσων ευκαιριών») ή στο μπαρ του Ελληνοαμερικανού Λίο Βαζούλη, όπου ακούς από νιου γουέιβ μέχρι ρέγκε (οι αναφορές του Πελεκάνου στην ποπ κουλτούρα είναι σημαδιακές) κ.ά. Εκτυλίσσεται παράλληλα στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής, το οποίο γνωρίζει ότι οι στατιστικές που δείχνουν πτώση της εγκληματικότητας είναι ψευδείς. Διότι απλούστατα, το «παιχνίδι» έχει μετακομίσει από το κέντρο προς την περιφέρεια. Εντέλει, αυτό που καταφέρνει αριστοτεχνικά ο Πελεκάνος είναι να μας δείξει ανάγλυφα κι ωστόσο χωρίς κυνισμό και χωρίς να συνδικαλίζεται, πώς λειτουργεί η δυναμική των διακρίσεων και τι σημαίνει ακριβώς να ζεις στις «λάθος συνοικίες» της πόλης. Αφορμή, μια σειρά από φόνους μαύρων εφήβων που συσχετίζουν την εποχή του προέδρου Ρέιγκαν με το σήμερα.

Στα χρόνια της εφηβείας του, ο 53χρονος σήμερα Πελεκάνος είχε πυροβολήσει κατά λάθος έναν φίλο του που σώθηκε από θαύμα. Αυτή η πράξη τον στοίχειωσε, γι΄ αυτό στα βιβλία του δεν αστειεύεται με τη βία και δεν αφήνει τους ήρωές του να πετάνε τζεϊμς-μποντικές εξυπνάδες όταν κάποιος σκοτώνεται. «Θέλω ο αναγνώστης να χωνέψει πως το να πυροβολείς κάποιον είναι ένα βάρος που θα το σηκώνεις σε όλη σου τη ζωή», μας έλεγε. Έτσι, στον Κηπουρό της νύχτας καταδεικνύει με όλους τους τρόπους ότι δεν γεννιέται κανείς εγκληματίας, αλλά γίνεται. «Η φτώχεια είναι βία» σημειώνει χαρακτηριστικά. Κι έπειτα κατακεραυνώνει εκείνους που διατυμπανίζουν τον σεβασμό τους στη διαφορετικότητα, αλλά τον ξεχνούν «αν ένας διαφορετικός τύχει να περνάει από τη γειτονιά τους το Σάββατο τη νύχτα». (Άγιε Παντελεήμονα ακούς;). Αυτό είναι το μεγάλο θέμα του Κηπουρού… και οι προκαταλήψεις για το χρώμα, το χρήμα και τις σεξουαλικές προτιμήσεις που βαραίνουν τον μέσο Αμερικανό. «Η μαύρη κοινότητα είναι λ.χ. πολύ αρνητική απέναντι στους γκέι», βεβαίωνε ο Πελεκάνος, ο οποίος στον Κηπουρό χρησιμοποιεί με τόλμη μια προφορική γλώσσα, που ακούγεται καμιά φορά ρατσιστική.

Διότι αυτό ακριβώς θέλει να υπογραμμίσει: πως «είμαστε όλοι μέρος του προβλήματος» και πως αν θέλουμε να αλλάξουν τα πράγματα, πρέπει πριν απ΄ όλα να αλλάξουμε εμείς. Ο ίδιος έχει υιοθετήσει τρία παιδιά από τη Γουατεμάλα και τη Βενεζουέλα, και ζει στο Σίλβερ Σπρινγκς της Ουάσιγκτον- μια συνοικία σαν αυτές που περιγράφει!

«Δεν κερδίζουμε πάντα στο τέλος», παραδέχεται ο βασικός πρωταγωνιστής του Κηπουρού…, ο αρχιφύλακας Γκας Ραμόουν, ιταλικής καταγωγής, παντρεμένος με μαύρη και πατέρας ενός «ανυπάκουου» έφηβου. Οι μπάτσοι του Πελεκάνου (που τους αλλάζει ανά τρία- τέσσερα μυθιστορήματα) δεν είναι ούτε ήρωες ούτε καθάρματα, αλλά πάντα άνθρωποι με αδυναμίες, αντιμέτωποι με τους δαίμονές τους και… με τα αφεντικά τους. Στα πρώτα του βήματα (1992) υπήρχαν μεταξύ τους πολλοί Ελληνοαμερικανοί (π.χ. ο σχεδόν αλκοολικός Νικ Στέφανος), αλλά μετά το 2000 κυριαρχούν τα δίδυμα μαύρων και λευκών. Συγγραφέας αυτοδίδακτος και υποψιασμένος, ο Πελεκάνος καταφέρνει όλο και καλύτερα να φωτίζει με τις ιστορίες του τη συνθετότητα των κοινωνικών προβλημάτων στις ΗΠΑ. Στον Κηπουρό… λ.χ. η ματιά του είναι πολυπρισματική, τρέχει σε διάφορες υποθέσεις ταυτόχρονα, δεν φοβάται τις ωμές εικόνες, και βλέπει τις αποχρώσεις των χαρακτήρων. Στο τέλος τα πράγματα διορθώνονται, αλλά δεν αποκαθίστανται. Και ο Πελεκάνος κερδίζει τον αναγνώστη, αλλά δεν τον καθησυχάζει.