«Οι μπίζνες τείνουν προς το έγκλημα»

«Το αστυνομικό μυθιστόρημα σήμερα ασκεί μεγαλύτερη κοινωνική κριτική από ποτέ» λέει στα «ΝΕΑ» ο Σκωτσέζος συγγραφέας Ίαν Ράνκιν. «Ο λόγος είναι ότι ζούμε σε μια εποχή με πολλή αναπτυγμένη διαφθορά, στην οποία όμως οι μεν δημοσιογράφοι που σκαλίζουν βρώμικες ιστορίες δολοφονούνται, ενώ οι συγγραφείς όχι. Πράγματα που δεν περνούν στην τηλεόραση λόγω φόβου, μπορούν να περάσουν ευκολότερα στη μυθοπλασία. Ζούμε σε μία ενδιαφέρουσα, πολιτικά, εποχή. Ιδίως από άποψη διεθνούς πολιτικής. Υπάρχουν διαφθορά, μεγάλες μπίζνες, κόντρες της πετρελαϊκής βιομηχανίας στην Αφρική και αλλού, τρομοκρατία. Ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της εποχής μας να είναι οι δεσμοί που έχουν αναπτυχθεί ανάμεσα στις πολύ μεγάλες μπίζνες και στο έγκλημα. Όλα αυτά είναι κατ΄ εξοχήν πρόσφορο έδαφος για το θρίλερ και το αστυνομικό μυθιστόρημα που θέλει να δείξει πώς δουλεύει ο κόσμος, πώς δομείται η κοινωνία. Αν θέλεις σήμερα να δεις την πολιτική κατάσταση μιας χώρας, δεν έχεις παρά να διαβάσεις τους αστυνομικούς συγγραφείς της».

Στο μυθιστόρημά του, «Με τις πόρτες ανοιχτές», που κυκλοφόρησε στα ελληνικά (στη Βρετανία το 2008), ένας επιτυχημένος αυτοδημιούργητος πολίτης με άφθονο χρόνο στη διάθεσή του αποφασίζει να διαπράξει το «τέλειο έγκλημα»: να ληστέψει την Εθνική Πινακοθήκη της Σκωτίας αλλά κανείς να μην καταλάβει ποτέ την κλοπή. Μπλέκει όμως, άθελά του, με τον υπόκοσμο.

«Υπάρχει πάντα κάτι ακόμη που να ποθείς να έχεις», εξηγεί ο Ίαν Ράνκιν. «Κι εγώ, που αγαπώ τη ζωγραφική, αγοράζω πίνακες γιατί πλέον έχω την οικονομική άνεση να το κάνω, αλλά θα ήθελα κι άλλους που δεν μπορώ να έχω.

Ακόμη και αν μπορούσα να διαθέσω αμύθητα ποσά, πάλι δεν θα μπορούσα να έχω την Γκερνίκα. Το μυθιστόρημα αυτό το έγραφα πρώτα σε συνέχειες στο κυριακάτικο περιοδικό των “Νew Υork Τimes”.

Και θυμάμαι ότι μια φορά που επισκέφθηκα την Πινακοθήκη ο φύλακας με ακο λουθούσε. Με είχε αναγνωρίσει και φαίνεται είχε καταλάβει από τα κείμενά μου πόσο μου αρέσει η τέχνη. “Δεν μπορώ να σας αφήσω ελεύθερο κ. Ράνκιν”, μου είπε».

Το πρώτο του βιβλίο, που εισήγαγε και τον διάσημο πλέον επιθεωρητή Ρέμπους, ο 49χρονος σήμερα Ίαν Ράνκιν το κυκλοφόρησε το 1986.

Έκτοτε έχει γράψει κάπου 25 βιβλία. «Αν έχεις μια καλή ιδέα, είναι εύκολο να γράφεις ένα βιβλίο τον χρόνο» λέει. «Στην πραγματικότητα χρειάζομαι πέντε μήνες. Από αυτούς, τους δύο, τρεις κάνω έρευνα και επεξεργάζομαι τη βασική ιδέα.

Είναι σημαντικό να βρεις τον κατάλληλο άνθρωπο να σου αφηγηθεί μια ιστορία που σε ενδιαφέρει.

Μετά, το 90% της έρευνας το πετάω. Υπάρχουν αξιωματικοί της Αστυνομίας που θέλουν να γίνουν συγγραφείς και βάζουν τα πάντα στα κείμενά τους. Το μυστικό δεν είναι στο τι πρέπει να βάλεις αλλά στο τι πρέπει να πετάξεις. Πρέπει να εμπιστευόμαστε τον αναγνώστη» λέει. «Και επίσης πρέπει να τον διασκεδάζουμε. Να μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για μυθιστόρημα και όχι για πολιτικό δοκίμιο. Αλλιώς θα βαρεθεί».

Ο Ίαν Ράνκιν δεν κρύβει ότι για τις ανάγκες της αμερικανικής αγοράς αλλάζει τα βιβλία του. «Οι Αμερικανοί εκδότες πάσχουν από αυτό: δεν εμπιστεύονται τον αναγνώστη τους. Μου ζητούν προσθήκες που να κάνουν το βιβλίο πιο οικείο στον Αμερικανό. Και κάνουν και αλλαγές σε εκφράσεις. Δεν μπορώ να τους πείσω ότι δεν χρειάζεται. Από την άλλη πλευρά, είναι γεγονός ότι ο κόσμος του μέσου Αμερικανού ταυτίζεται με τα σύνορα της χώρας του.

Δεν καταλαβαίνει τις άλλες κουλτούρες. Το 30% των Αμερικανών δεν μπορεί να βρει τον Καναδά στον χάρτη. Και οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν έχουν καν διαβατήριο».

«Η διαφθορά είναι στη φύση μας»

Για τον Σκωτσέζο συγγραφέα, που είναι σήμερα ο υπ΄ αριθμόν ένα συγγραφέας αστυνομικών σε πωλήσεις στη Βρετανία, «η διαφθορά είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης». Και αυτό φαίνεται καθαρά στην πολιτική, λέει ο Ίαν Ράνκιν. «Κάποιος που αναλαμβάνει θέση εξουσίας δεν είναι εξ ορισμού διεφθαρμένος. Μερικοί, μάλιστα, νομίζουν ότι θα αλλάξουν τον κόσμο. Αυτό κρατάει μια εβδομάδα. Μετά καταλαβαίνουν ότι δεν μπορούν. Θα έλεγα μάλιστα ότι στην πλειονότητά τους οι πολιτικοί είναι καλών προθέσεων. Αλλά το ίδιο το σύστημα τους οδηγεί στην κατεύθυνση της διαφθοράς. Η διαφθορά διαφέρει από την κλοπή γιατί σε αυτήν δεν βλέπεις το θύμα. Είναι άμορφο, σαν σύννεφο. Γι΄ αυτό και τα μεγαλύτερα σφάλματα αυτού του τύπου γίνονται από τις τράπεζες. Οι τραπεζίτες ασχολούνται με νούμερα, όχι με ανθρώπινες υπάρξεις. Κάποιος, βέβαια, πληρώνει τον λογαριασμό. Ο επιτυχημένος επιχειρηματίας και ο ψυχοπαθής δολοφόνος έχουν κάτι κοινό: οι άνθρωποι δεν σημαίνουν τίποτα γι΄ αυτούς».