Όλη μας η ζωή είναι ένα κολάζ

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΜΑΪΚΛ ΟΝΤΑΑΤΖΕ ΜΕ ΕΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΔΙΑΛΥΜΕΝΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ
ΣΧΕΣΕΙΣ, ΣΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ
ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ
ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΕ ΜΙΑ ΥΠΟΒΛΗΤΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΛΛΑ
ΚΑΙ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ
Το μυθιστόρημα αρχίζει τη δεκαετία του εβδομήντα στη Νότια Καλιφόρνια σε ένα αγρόκτημα, στην περιοχή Πεταλούμα, γνωστή στους χρυσοθήρες και τυχοδιώκτες του περασμένου αιώνα. Εκεί ένας πατέρας μεγαλώνει μια παράξενη οικογένεια: δύο κορίτσια που δεν είναι αδελφές και έναν γιο που είναι παράνομα υιοθετημένος και εκτελεί χρέη παραγιού. Το ένα κορίτσι, η Κλερ, προέκυψε όταν πέθανε η μάνα της πάνω στη γέννα και στο ίδιο νοσοκομείο που χανόταν και η μητέρα της Άννας. Ο πατέρας της Άννας, διπλά συγκινημένος, αποφάσισε να δώσει στην κόρη του μια «δίδυμη» αδελφή. Αργότερα ο ίδιος πατέρας ανακαλύπτει σε ένα γειτονικό κτήμα ένα δολοφονημένο ζευγάρι. Ο μικρός γιος τους, ο Κουπ, κρυβόταν προσεκτικά και ακολούθησε πιστά τον καινούργιο του προστάτη. Τα τρία παιδιά μεγαλώνουν μαζί μέσα στην ειδυλλιακή αλλά ενίοτε άγρια φύση, ο Κουπ βουτάει στον ποταμό Ράσιαν για να ανακαλύψει το τελευταία ψήγματα χρυσού, ενώ τα κορίτσια τον θαυμάζουν ως αρσενικό πρότυπο, φίλο και αδελφό. Είναι δεμένες μεταξύ τους, μερικές φορές ο Κουπ τις μπερδεύει, αλλά εκείνες δεν ανησυχούν.

Η χαρά τους όμως δεν θα κρατήσει για πολύ. Ο Κουπ ζει στην κορυφή του λόφου, στην καλύβα του παππού, και εκεί θα αρχίσει να συναντιέται ερωτικά με την Άννα. Δυστυχώς γι΄ αυτούς, τους βλέπει ο πατέρας και ακολουθούν άγριες σκηνές ξυλοδαρμού μέχρις αναισθησίας που θα αναγκάσουν το ζευγάρι να φύγει για πάντα από το αγρόκτημα σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Η εκδίωξη από τον νεανικό τους παράδεισο είναι η αφορμή για μια σειρά περιπέτειες όπου κάποιοι από τους τρεις θα ξανασυναντηθούν και κάποιοι καθόλου. Το μυθιστόρημα ακολουθεί τις ζωές τους αποσπασματικά και με χρονικά άλματα. Η Κλερ θα δουλέψει σε δικηγορικό γραφείο στο Σαν Φρανσίσκο, η σπουδαγμένη Άννα θα βρεθεί στη Γαλλία, διεξάγοντας έρευνες για έναν Ισπανογάλλο (φανταστικό) συγγραφέα, τον Λισιέν Σεγκουρά. Είναι πια τριάντα τεσσάρων χρονών, αλλά ζει με τις μνήμες της εφηβείας της. «Πάντοτε πίστευε ότι οι τρεις τους σχημάτιζαν ένα ιαπωνικό παραβάν με τρία μέρη, καθένας τους αυτάρκης, μα με διαφορετικές ιδιότητες ή αποχρώσεις συγκριτικά με τους άλλους». Κι έτσι οι ζωές τους παρέμεναν συνδεδεμένες όπου κι αν βρίσκονταν, κι ας μην το ομολογούσαν. Ακόμη κι όταν θα βρεθεί η Κλερ με τον Κουπ στη Νεβάδα, ακόμη και τότε εκείνος θα νομίσει ότι είναι η Άννα. Η Κλερ θα τον βρει χτυπημένο, με αμνησία. Η τυχοδιωκτική του ζωή ως χαρτοπαίκτης σε μεγάλα παιγνίδια τον έμπλεξε άσχημα με συμμορίες, εκβιαστές και άλλους μισάνθρωπους.

Δύο ενότητες
Η ιστορία του μυθιστορήματος διασπάται σε δύο ενότητες: στην πρώτη περιγράφεται η ζωή και η περιπλάνηση των τριών πρωταγωνιστών και στη δεύτερη η φυγή και εγκατάσταση της Άννας στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, όπου ερευνά για τον Σεγκουρά, συνδέεται με τον Ραφαέλ, έναν Τσιγγάνο κιθαρίστα που είχε γνωρίσει μικρός τον συγγραφέα. Ο Σεγκουρά είχε εμπνευστεί από τη ζωή των γονιών του Ραφαέλ, ενός νομαδικού ζευγαριού, και έγραψε μια σειρά δημοφιλών βιβλίων. Τώρα και η Άννα εμπνέεται από τον Ραφαέλ και αναπλάθει τη ζωή του συγγραφέα με έναν τρόπο που αντικατοπτρίζει και τη δική της πρότερη ζωή. Ο Σεγκουρά είχε προτείνει στον Ραφαέλ «μια φρικτή πρόταση μυστικότητας- για έναν ολόκληρο τρόπο ζωής αφιερωμένο στην απομόνωση». Αυτήν την απομόνωση, ως στάση ζωής, υιοθετούν σχεδόν όλοι οι πληγωμένοι και περιφερόμενοι ήρωες, προσπαθώντας όμως να διασώσουν σχέσεις και μνήμες, επικοινωνώντας σαν τους διδύμους.

Διακεκριμένη ροή
Η ροή του μυθιστορήματος είναι επίσης διακεκομμένη. Κεφάλαια μεμονωμένα, καθόλου γραμμική αφήγηση- χαρακτηριστικό του Ονταάτζε και από τα προηγούμενα μυθιστορήματά του-, κενά δεκαετιών στην εξέλιξη της υπόθεσης. Και ενώ αυτό δεν ενοχλεί στο πρώτο μέρος, στο δεύτερο σκέλος της ιστορίας, με την Άννα στη Γαλλία, αισθάνεσαι ότι ο συγγραφέας εγκαταλείπει τους ήρωές του. Όμως και αυτό γίνεται συνειδητά: «το ένα δίδυμο έμβρυο δύναται να απορροφήσει άθελά του το άλλο και να διατηρήσει στο σώμα του μερικά αμυδρά υπολείμματα…», έτσι ήταν και η φύση των αδελφών. Μόνον που η Άννα αναρωτιόταν: «Η νεκρή ποια είναι;». Λίγο παρακάτω ο συγγραφέας επικαλείται μια σκέψη του Λούσιαν Φρόιντ: «Όλα είναι ένα κολάζ, ως και η γενετική. Μέσα μας κρυμμένη υπάρχει η παρουσία των άλλων, ακόμα και εκείνων που γνωρίσαμε φευγαλέα. Τους κουβαλάμε μια ζωή, όπου κι αν πάμε». Έτσι κι ο αναγνώστης κουβαλάει τους ήρωές του μέχρι το τέλος προσπαθώντας να αναγνώσει αυτό το κολάζ. Μέσα από τις υπαινικτικές ποιητικές περιγραφές, την κυβιστική πλοκή, έναν σχολιασμό με υπαρξιακό υπόβαθρο, διαγράφεται μια ιστορία σε διαφορετικές ηπείρους και εποχές, που αντιστέκεται ωστόσο στην ολοκλήρωσή της.