Χαρισματικά μυαλά, μπερδεμένες ζωές

Σημεία των καιρών; Οι συντριπτικά περισσότερες από τις βιογραφίες αυτού του εξαμήνου αφορούν πνευματικούς ανθρώπους- λογοτέχνες, καλλιτέχνες και επιστήμονες. Μήπως έτσι εξαργυρώνουμε τις τύψεις μας για τις αντιπνευματικές μέρες που διάγουμε, την ολοκληρωτική παράδοσή μας στην καθημερινή τηλεοπτική σαχλαμάρα;

Λεωνίδας Κύρκος
ΣΤΙΓΜΕΣ ΙΙΙ
Εστία, 11 ευρώ Η τρίτη κατάθεση μνήμης του 85χρονου σήμερα παλαίμαχου ηγέτη της Αριστεράς Λεωνίδα Κύρκου, γραμμένη με τον απλό, σχεδόν προφορικό τρόπο που έχουν γραφτεί και οι δύο προηγούμενες. Επιβεβαιώνει πως ο νηφάλιος- ακόμη και σε καιρούς μισαλλοδοξίαςπολιτικός προσπάθησε διαχρονικά να εστιάσει στα σημεία που ενώνουν τους Έλληνες, έστω και αν με αυτό το σκεπτικό υποχρεώθηκε ενίοτε να ενστερνισθεί και κομματικά αντιδημοφιλείς απόψεις. Μακροϊστορία και μικροϊστορία αρμονικά δεμένες: πρωθυπουργοί και αγρότες, πρεσβευτές και χωροφύλακες, καθηγητές και ασφαλίτες… Σε μιαν άλλη ζωή, ο Κύρκος ίσως να ήταν ένας εξαίρετος διηγηματογράφος.

Οlivier Τodd ΑΛΜΠΕΡ ΚΑΜΥ
Καστανιώτης Εμβληματικός συγγραφέας για τους σημερινούς πενηντάρηδες ο Αλμπέρ Καμύ, συνδεδεμένος άρρηκτα με τα αναγνώσματα της νιότης τους – ποιος έφηβος δεν ένιωθε Ξένος; – με έναν ιδιωτικό βίο ωστόσο αυστηρά διαφυλαγμένο από τον ίδιον, όσο ακόμη ζούσε (σκοτώθηκε το 1960, μόλις 47 χρoνών, σε ένα γελοίο τροχαίο δυστύχημα). Ο Ολιβιέ Τοντ υπογράφει μια θηριώδη σε μέγεθος βιογραφία και φωτίζει κάθε πτυχή του πολυπράγμονα Καμύ- μυθιστοριογράφου, δοκιμιογράφου, δραματουργού, ηθοποιού, σκηνοθέτη, δημοσιογράφου- που δίχασε τους συγχρόνους του (άλλοι- ιδίως γυναίκες- τον λάτρευαν, άλλοι εύρισκαν αφόρητη την υπεροψία του) και μετέφερε αυτούσιο τον διχασμό και στον πυρήνα του έργου του. Ο συγγραφέας του Επαναστατημένου ανθρώπου θα μείνει για πάντα ταυτόσημος με το σκεπτόμενο ον που αμφιβάλλει- γι΄ αυτό μπορεί και να μην ήταν διόλου σύμφωνος με την, πολυσυζητημένη πρόσφατα, μεταφορά των οστών του στο Πάνθεον. Ο χλευαστής όλων των Ιερών Αγελάδων δεν θα ήθελε να μεταμορφωθεί σε μία από αυτές. Μarie-Dominique Lelievre ΣΑΓΚΑΝ: ΖΩΗ ΣΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ
Το μακρινό 1954, σαράντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια πριν σκάσει μύτη στο συνδρομητικό κανάλι ΗΒΟ το ελευθέριο Sex and the City, μια 19χρονη Γαλλιδούλα προαναγγέλλει τη μεταστροφή των ηθών με το προκλητικό παρθενικό της μυθιστόρημα Καλημέρα Θλίψη . Αυτή η «λεπτεπίλεπτη, συνεσταλμένη και ευγενική μορφή» θα μπει σημαιοφόρος μιας γενιάς που «αρνείται να υποφέρει», έστω και αν για να το πετύχει «καταπίνει τα βάλιουμ σαν καραμέλες».

Η Σαγκάν θα υιοθετήσει την «ιδέα της μη ενοχής, της ελευθερίας στον έρωτα» και θα προβάλλει το «μοντέλο του ηδονιστή εφήβου» που θα κυριαρχήσει την επόμενη δεκαετία και από τις δυο ακτές του Ατλαντικού. Αθυρόστομη, αμφισεξουαλική, μανιώδης καπνίστρια, αντικομφορμίστρια, δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από τις ηρωίδες της. Η δημοσιογράφος ΜαρίΝτομινίκ Λελιέβρ βασίζεται σε δικές της εκμυστηρεύσεις, καθώς και σε «πενήντα τόσες μαρτυρίες», και μας προσκαλεί σε ένα απολαυστικό «ταξίδι στη χώρα της Σαγκάν».

Frederic Βraun ΦΛΩΜΠΕΡ ΕΝΑ ΠΝΕΥΜΑ ΑΝΤΙΛΟΓΙΑΣ
Μεταίχμιο, 32 ευρώ Παρότι είχε πλήρη επίγνωση της αξίας του, αυτός ο υποχόνδριος άνθρωπος, ο Γκυστάβ Φλωμπέρ, αποκλείεται να πίστευε ότι θα γράφονταν για τον ίδιο χιλιαπλάσιες σελίδες από όσες έγραψε εκείνος. Ο δημιουργός της αρχετυπικής πλέον Μαντάμ Μποβαρύ ήταν η αντίφαση προσωποποιημένη: άνθρωπος της καθιστικής ζωής και ακαταπόνητος ταξιδιώτης (πέρασε και από την οριεντάλ Ελλάδα), άξεστος και στυλίστας, γυναικάς με προτίμηση στις «μητερούλες»- όπως η Γεωργία Σάνδη- και ωμά αισθησιακός. Εν ολίγοις, μια στο καρφί και μια στο πέταλο. Ο βιογράφος Φρέντερικ Μπράουν τον παραλαμβάνει και τον κάνει φύλλο και φτερό.

Gerald Clark ΚΑΠΟΤΕ ΜΙΑ ΖΩΗ ΕΝ ΘΕΡΜΩ
Μεταίχμιο, 30 ευρώ Τηρουμένων των βαλκανικών μας αναλογιών, η ζωή του Τρούμαν Καπότε συγγενεύει σκανδαλωδώς με τη ζωή του Κώστα Ταχτσή- και όχι μόνο για τον κοινό σεξουαλικό τους προσανατολισμό (σε καιρούς που αυτός ο προσανατολισμός είχε εισέτι κόστος). Αμφότεροι έμειναν στην ιστορία της λογοτεχνίας ως συγγραφείς του «ενός βιβλίου», αν και έγραψαν περισσότερα του ενός και, με την καλλιτεχνική τους τελειοθηρία, άφησαν ακόμη περισσότερα αδημοσίευτα. Σχεδόν συνομήλικοι, στα σαράντα τους, αγκάλιασαν μια μεγάλη επιτυχία – με το Τρίτο Στεφάνι ο πρώτος, με το Εν Ψυχρώ ο δεύτερος- και στη συνέχεια στάθηκαν εξίσου ανίκανοι να τη διαχειριστούν. Ο Τζέραλντ Κλαρκ αφιέρωσε χρόνια στη μελέτη του Καπότε, με απότοκα δύο ογκώδη βιβλία: την Αλληλογραφία (Μεταίχμιο, 2008) και την παρούσα βιογραφία. Ρεζουμέ ζωής και έργου; Οι μεγάλοι δημιουργοί αντλούν το δικαίωμα της σκληρότητας προς τους άλλους από τη σκληρότητα που επιδεικνύουν προς τον εαυτό τους.

Ναπολέων Λαπαθιώτης Η ΖΩΗ ΜΟΥ
ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Κέδρος, 15 ευρώ Ανάμεσα στους πολλούς που κατάπιε η μαύρη τρύπα της Κατοχής, ήταν και ο Ναπολέων Λαπαθιώτης. Ήταν μόλις 56 χρονών, αλλά είχε ήδη προλάβει, τέσσερα χρόνια νωρίτερα, να δημοσιεύσει σε 29 συνέχειες στο εβδομαδιαίο λαϊκό περιοδικό Μπουκέτο την αυτοβιογραφία του.

«Από το έργο αυτό ο Λαπαθιώτης», σημειώνει ο φιλόλογος Γιάννης Παπακώστας, «προσπάθησε να αφήσει απέξω την αυστηρά προσωπική του ζωή και περιορίστηκε στην εξιστόρηση πραγμάτων που ενδιαφέρουν όχι τον ψυχαναλυτή ή τον θηρευτή σκανδάλων, αλλά τον μελετητή».

Τουτέστιν; Δεν θα μας πει τίποτε για τη «σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού» (ήταν δυνατόν άλλωστε, εν έτει 1940, ένας δημοφιλής ποιητής να εκμυστηρευθεί την ομοφυλοφιλία του στον προπομπό του Ρομάντσου;), αλλά θα μας διαφωτίσει αρκούντως για τους μεσοπολεμικούς λογοτεχνικούς κύκλους.

David Τhomson
RΟSΕΒUD: Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΟΡΣΟΝ ΓΟΥΕΛΣ
Πάπυρος, 24 ευρώ Να κι ένας βιογράφος, ο Ντέιβιντ Τόμσον, που τολμάει κάτι ασυνήθιστο: ούτε να λιβανίσει, ούτε να λοιδορήσει, ούτε να παραστήσει τον «αντικειμενικό». Ως γνώστης του βίου και της πολιτείας του «τρομερού παιδιού» του θεάματος, αναλαμβάνει να αποδώσει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ. Ο Όρσον Γουέλς δεν αποκαθηλώνεται, απλά επειδή εξαρχής δεν σταυρώνεται (παρά μόνο στα μάτια της δικής του «καταδιωκτικής» φαντασίας). Εν είδει Κενταύρου- μισός ιδιοφυής δημιουργός, μισός τσαρλατάνος-, παραμένει ώς το τέλος ένας χαρισματικός ανήλικος που αρνείται να ενηλικιωθεί και μισογύνης με αδυναμία στις γυναίκες. Η απόλυτη σχίζα, σε ένα κυβιστικό πορτρέτο, αποτυπωμένο με τρυφερότητα και εμπάθεια. Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη ΜΙΝΩΣ ΒΟΛΑΝΑΚΗΣ ΤΟ ΠΡΟΝΟΜΙΟ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ
Ε.Λ.Ι.Α.- ΕRGΟ Η θεατρολόγος Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη κατέγραψε την καλλιτεχνική πορεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό αυτού του σπουδαίου θεατρανθρώπου: τις επιλογές του, τις προσδοκίες του, αλλά και- κυρίως- την υποδοχή της δουλειάς του από την κριτική (έχουμε έτσι τη σπάνια ευκαιρία, παράλληλα με τις παραστάσεις, να διαπιστώσουμε και ποιες κριτικές «αντέχουν» στον χρόνο). Η Σταματογιαννάκη δεν επεκτείνεται στον «ιδιωτικό» Βολανάκη- μας παραδίδει όμως έναν χορταστικό «δημόσιο».

Χρήστος Σιάφκος ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΠΛΑΝΟ
Ψυχογιός, 20 ευρώ Ο Μιχάλης Κακογιάννης είναι εξαιρετικός αφηγητής.

Έτσι εξηγείται και η επιλογή του δημοσιογράφου και συγγραφέα Χρήστου Σιάφκου να διατηρήσει το πρώτο πρόσωπο στην αφήγηση εντείνοντας την ψευδαίσθηση μιας άτυπης αυτοβιογραφίας, μολονότι η «σφραγίδα» του Σιάφκου είναι φανερή στο μοντάζ και στον ρυθμό της. Όπως θα ήταν αναμενόμενο, η διεθνής καριέρα του Ελληνοκύπριου σκηνοθέτη βρίθει πιπεράτων και μη στιγμιότυπων, ενώ το σπάνιο φωτογραφικό υλικό, που κοσμεί την έκδοση, συμπληρώνει αυτήν ακριβώς την εντύπωση.