ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Μωραΐτικες ρίζες και αντιστασιακό πνεύμα στην «Αμοργό»

Ποιήματα του Νίκου Γκάτσου (1911-1992) συναντήσαμε στη «Νέα Εστία» 1931-32 και στον «Ρυθμό» του Πειραιά 1932-34. Το ρομαντικό κλίμα των στίχων του χρωματίζουν μοτίβα που θα επανέλθουν αργότερα στα τραγούδια του: ερημιά, σύννεφα, φεγγάρι, γλάρος, όνειρο, νύχτα, μοίρα. Η αναφορά του στην ποιητική μας παράδοση γίνεται με παράθεση στίχου του Λάμπρου Πορφύρα: «Μόνο της μπόρας έμειναν οι γλάροι καπετάνιοι…».

Τα πρώτα πάντως δείγματα της ποιητικής του γραφής δεν μαρτυρούσαν ότι στο μέλλον θα μας έδινε την περίφημη «Αμοργό» του, που την συνοδεύει και ο θρύλος της ακαριαίας, εν μια νυκτί, σύνθεσης. «Ενθύμιο Πελοποννήσου» την ονόμαζε ο ίδιος, «Μωραΐτικες ρίζες» διέκρινε ο Οδυσσέας Ελύτης στη θαυμαστική κριτική του αμέσως μόλις εκδόθηκε. Σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Αργυρίου, η «Αμοργός» «ενδεχομένως και παρά τη βούληση του ποιητή: καταγράφει ένα πνεύμα που συνοπτικά θα το ενέτασσα στο αντιστασιακό». Για τη σιωπή του μετά τη «λυρική έκρηξη» του 1943 την πιο ενδιαφέρουσα ερμηνεία δίνει ο Ευγένιος Αρανίτσης (Διαβάζω 443/2003).

Για την προσφορά του Νίκου Γκάτσου στο τραγούδι ο ομότεχνός του Μάνος Ελευθερίου γράφει: «Όχι μόνο έφερε τον υπερρεαλισμό. Όχι μόνο τον εισήγαγε αλλά τον επέβαλε κιόλας».