Φαινόμενα

Παραχόντρυνε η πλάκα
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Πόσο θέαμα χλευασμού της ανθρώπινης αδυναμίας μπορεί να χωρέσει πια η τηλεόρασή μας;
Το ΄καναν. Το ξανάκαναν. Γέλασαν μια, δυο, τρεις, χλεύασαν την αφέλεια και την αδυναμία. Έλεος πια με τις οντισιόν του «Χ-Factor» και την «κριτική επιτροπή» των Θεοφάνους, Γκαγκάκη, Λεβέντη και Μουρατίδη, που γίνονται το άλλοθι για ένα θέαμα από τα αγριότερα και θλιβερότερα της ελληνικής τηλεόρασης.

Είναι αλήθεια ότι «νούμερα» υπάρχουν πολλά και ότι η εγχώρια τηλεόραση δεν χάνει ευκαιρία να τα αξιοποιήσει. Μόνο που το ποια ακριβώς θεωρούνται «νούμερα» εξαρτάται από ποια πλευρά βλέπει κανείς το θέαμα.

Γιατί είναι «νούμερο», άξιο να παραδοθεί στη χλεύη του φιλοθεάμονος, κυρία σύζυγος γεωργού που ονειροφαντάζεται ότι έχει ωραία φωνή και θα κάνει καριέρα «στα μαγαζιά» της νύχτας, και δεν είναι «νούμερα» τα μέλη κριτικής επιτροπής ενός καραριάλιτι που παριστάνουν ότι υπηρετούν τουλάχιστον ακαδημία μουσικής και αισθάνονται μάλιστα προσβεβλημένα (Γκαγκάκη, Μουρατίδης) από την αισθητική «πίστας» των διαγωνιζομένων; Οι ίδιοι αλήθεια, με την παρουσία τους εκεί, ποια αισθητική τηλεόρασης υπηρετούν;

Είναι αλήθεια ότι έχει ανάγκη ο καθημερινός άνθρωπος, ο συνήθως ταπεινωμένος από τα βάρη της ζωής, να χλευάσει αυτό που του παρουσιάζουν ως χειρότερό του.

Αναζητάει διέξοδο το αίσθημα του αδύναμου που βαραίνει στους ώμους των κοινών θνητών, ειδικώς στις κοινωνίες του σκληρού ανταγωνισμού και στις οικονομίες των μεγάλων ανισοτήτων. Και ο μόνος τρόπος να αισθανθούν υπεροχή είναι να χλευάσουν εκείνους που θεωρούν ότι βρίσκονται σε χειρότερη μοίρα. Σε αυτό ακριβώς το αίσθημα βρίσκεται ο πυρήνας του φασισμού. Αλλά όλα αυτά τα θεωρούμε «ψιλά γράμματα» μπροστά στη χοντρή πλάκα που σπάμε όταν ένας άφωνος, κακοσουλούπωτος, άσχετος, δείχνει πως δεν έχει επίγνωση για το ότι βρίσκεται εκτός των καθιερωμένων προδιαγραφών για μια τηλεοπτική εμφάνιση και παριστάνει τον σούπερ σταρ. Τι χλευάζουμε; Την έλλειψη συναίσθησης. Ο εν λόγω διαγωνιζόμενος αποτελεί μια καρικατούρα των χειρότερων τρόμων μας.

Αντιθέτως, δεν θεωρείται εξ ίσου καρικατούρα μια γοητευτική κυρία σαν την κυρία Γκαγκάκη, για παράδειγμα, η οποία κατ΄ αρχάς διαθέτει τις προδιαγραφές της εμφάνισης για να βρίσκεται μπροστά στην κάμερα αλλά, περισσότερο και από αυτό, την εξουσία ενός ρόλου που της αναθέτει το κανάλι. Έχει όλο αυτό καμιά θεσμική αξία; Υπάρχουν άλλα προσόντα του συγκεκριμένου μέλους της κριτικής επιτροπής που να προσδίδουν ουσιαστικό κύρος, με αντικειμενικούς όρους στις μουσικές του επιλογές; Τίποτε από όλα αυτά.

Τι είναι αυτό που προσδιορίζει το ποιος προκαλεί το γέλιο σε ένα ριάλιτι σαν το «Χ-Factor»; Είναι υπόθεση της ψυχολογίας να απαντήσει. Γιατί είναι γνωστό ότι η μάζα του πλήθους ταυτίζεται με την εικόνα της εξουσίας και συνασπίζεται εναντίον του αδύναμου. Τους ρόλους αναλαμβάνει να τους διαχωρίσει η σκηνοθεσία και μόνο του ριάλιτι και όχι η ουσία. Αφού ούτε μια μεγάλη αγορά των ευκαιριών είμαστε- σαν την αγγλοσαξονική για παράδειγμα-αξιοποιούμε από τα τηλεοπτικά προϊόντα σαν το «Χ- Factor» μόνο τα κανιβαλικά τους στοιχεία. Προφανώς και είμαστε έτοιμοι να ξεκαρδιστούμε με έναν παράφωνο νεαρό που τραγουδάει το «happy birthday» σε μια τάχα οντισιόν για έναν τάχα μουσικό διαγωνισμό, παραμερίζοντας το γεγονός ότι όλο μαζί το θέαμα είναι παρωδία.

Είναι αλήθεια ότι «νούμερα» υπάρχουν πολλά και ότι η εγχώρια τηλεόραση δεν χάνει ευκαιρία να τα αξιοποιήσει

Δεν χλευάζει ο ισχυρός τον αδύναμο

Το χειρότερο ήταν ότι είδαμε το «Τσαντίρι» να αναπαράγει τις σκηνές με τα υποτιθέμενα «νούμερα» και να ενώνει και ο Λάκης Λαζόπουλος το γέλιο του με εκείνο του πλήθους, το οποίο πάντα συνασπίζεται κατά του ακραία διαφορετικού.

Αυτοματισμός της σάτιρας και πολύ περισσότερο της Λαζοπούλειας, η ταύτιση με το «κοινό αίσθημα», μόνο που όταν η ίδια γίνεται τόσο διδακτική σαν να αποτελεί θεματοφύλακα των αξιών, περιμένει κανείς ότι τηρεί βασικούς κανόνες, όπως ότι δεν χλευάζει ο ισχυρός τον αδύναμο. Και αδύναμος είναι κάθε κοινός θνητός που δεν διαθέτει την ωριμότητα της ηλικίας και τη δύναμη της ευφυΐας να αντισταθεί στη γοητεία της κάμερας και στέκεται «γυμνός» μπροστά της. Γιατί η «κριτική επιτροπή» έχει ενδυθεί τα κοστούμια της εξουσίας, της εγκυρότητας, της αναγνώρισης χάρη στη σκηνοθεσία και μόνο της παραγωγής. Όλο μια προσποίηση, βασισμένη στην ψυχολογία του όχλου. Κανιβαλισμός. Αυτή είναι πεμπτουσία των ριάλιτι, που αποθεώνουν μία και μόνη εξουσία: της κάμερας.