Το έγκλημα ως ταμπού

ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΟΣΟ ΕΝΟΧΛΗΤΙΚΗ ΗΧΕΙ Η ΤΑΥΤΙΣΗ
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΦΑΣΙΣΜΟΥ- ΜΙΑ
ΤΑΥΤΙΣΗ ΑΝΑΜΦΙΒΟΛΑ ΑΔΙΚΗ (ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ
ΑΣΤΗΡΙΚΤΗ) ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΩΝ
ΔΥΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΑ ΕΚ ΔΙΑΜΕΤΡΟΥ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ
ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ, ΑΛΛΑ (ΦΕΥ)
ΣΚΑΝΔΑΛΩΔΩΣ ΒΑΣΙΜΗ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΤΕΡΜΑ.
Ο 30ΧΡΟΝΟΣ ΑΓΓΛΟ-ΣΟΥΗΔΟΣ ΤΟΜ ΡΟΜΠ
ΣΜΙΘ ΚΑΝΕΙ ΕΝΑ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ
ΝΤΕΜΠΟΥΤΟ ΚΑΙ ΜΑΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΕΙ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ
ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΕΣ- ΣΚΟΠΙΜΑ ΉΑΘΕΛΗΤΑ
– ΠΙΚΡΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ
«Έτσι δεν αρχίζει; Έχεις κάτι στο οποίο πιστεύεις, έναν σκοπό για τον οποίο αξίζει να πεθάνεις. Δεν αργεί να γίνει ένας σκοπός για τον οποίο αξίζει να σκοτώσεις. Σύντομα γίνεται ένας σκοπός για τον οποίο αξίζει να σκοτώσεις αθώους». Ο Τομ Ρομπ Σμιθ βάζει αυτά τα λόγια στο στόμα του Λέο Ντεμίντοφ, πρώην «σκληρού» και νυν «μεταμελημένου» ανώτερου αξιωματικού της διαβόητης Τσεκά- όπως έπειτα από πολλές μετονομασίες κι ευφημισμούς καθιερώθηκε να αποκαλείται η τρομερή μυστική αστυνομία του σοβιετικού καθεστώτος. Με τρεις διανοητικές δρασκελιές ο Λέο αποκαλύπτει την τραγωδία και την παρεπόμενη θηριωδία του κρατικού κομμουνισμού: από τον επαναστατικό ρομαντισμό στον παρανοϊκό ολοκληρωτισμό. Κοινός κατήφορος όλων σχεδόν των επαναστάσεων- αλλά αυτή είναι μια άλλη τεράστια κουβέντα…

Κάθε δικτατορία- μηδέ εξαιρουμένης της δικής μας επτάχρονης μασκαράτας- επιχειρεί, τόσο στα μάτια των ξένων όσο και στα μάτια των υπηκόων της, να ζυγοσταθμίσει το εμφανές έλλειμμα ελευθερίας με την πάταξη της εγκληματικότητας- εξ ου και η ελαφρώς ανισόρροπη νοσταλγική επιφώνηση: «Α ρε Παπαδόπουλος που τους χρειάζεται!». Η Σοβιετική Ένωση, κυρίως επί Στάλιν μα και κάμποσα χρόνια κατόπιν, τόλμησε να καυχηθεί κάτι απείρως εξωφρενικότερο: ότι εξάλειψε το κοινό έγκλημα. Όσο τρελό κι αν ακούγεται, δεν ήταν παρά η απόληξη μιας σειράς ορθολογικών ακροβατισμών. Αν η εγκληματικότητα χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό, δεν μπορεί να υφίσταται σε μια σοσιαλιστική κοινωνία, έστω και «μεταβατική». Αν μολαταύτα υφίσταται, δεν μπορεί να ασκείται από υγιή μέλη αυτής της κοινωνίας, αλλά μόνο από εξαμβλώματα: διανοητικά καθυστερημένους, ομοφυλόφιλους, αλκοολικούς κ.λπ. Αν διαπιστωθεί- κόντρα σε όλες τις πιθανότητες- ότι δεν ασκείται από εξαμβλώματα, θα ασκείται από τους εχθρούς του σοσιαλισμού: δολιοφθορείς, κατασκόπους και δεν συμμαζεύεται. Σε μια κοινωνία όπου η γυναίκα του Καίσαρα δεν χρειάζεται να είναι ηθική αλλά μονάχα να φαίνεται, «η κατ΄ επίφαση αποτελεσματικότητα ήταν μακράν πιο σημαντική από την αλήθεια».

Η κατρακύλα
Έπειτα από ένα σύντομο πρελούδιο κατά τη δεκαετία του 1930, τα χρόνια του Μεγάλου Λιμού που επέφερε η κολεκτιβοποίηση, όταν είχαν σημειωθεί περιστατικά κανιβαλισμού στη σοβιετική ενδοχώρα, η πλοκή του βιβλίου μεταφέρεται στα 1953, έναν μήνα πριν και λίγους μήνες έπειτα από τον θάνατο (δολοφονία;) του Στάλιν. Ο Λέο Ντεμίντοφ, ήρωας του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου και «χρυσό αγόρι» της Τσεκά, πέφτει σε δυσμένεια όταν αρνείται να «προδώσει» τη γυναίκα του Ραΐσα που φέρεται ως ύποπτη για κατασκοπεία (ο Λέο είναι σε θέ ση να γνωρίζει ότι η κατηγορία είναι χαλκευμένη). Ο Λέο κατρακυλάει ιεραρχικά και στέλνεται εξορία στα Ουράλια. Εκεί θα βρεθεί πίσω από τα ίχνη ενός κατά συρροήν δολοφόνου παιδιών, με το προανάκρουσμα της δράσης του οποίου ήταν εξοικειωμένος ήδη από τη Μόσχα. Σύμφωνα με τη σοβιετική λογική και τις λαϊκές δοξασίες, αυτός ο ψυχοπαθής είναι ή θηρίο- «μισό ζώο, μισός άνθρωπος»- ή Γερμανός σαμποτέρ, απομεινάρι των ναζί κατακτητών. Ο Λέο έχει τη δική του άποψη, αλλά ο δρόμος για να την επιβάλλει είναι στρωμένος με πτώματα. Σε μια χώρα όπου οι αντικαθεστωτικοί μπορεί να είναι «φυτεμένοι» καταδότες, οι προδότες πατριώτες ή τούμπαλιν και ισχύει καθολικά το «τεκμήριο της ενοχής», μια μάλλον απλή ποινική υπόθεση μετατρέπεται σε κύβο του Ρούμπικ με ανυπολόγιστες παρενέργειες. Όποιος προλάβει να τον λύσει, εκείνος και θα επιβιώσει.