«Έμαθα από μικρή τον Καζαντζίδη»

Τη βασίλισσα των Τσιγγάνων Έσμα συναντάει μια δική μας «ηγερία της ελληνικής παράδοσης», η Ξανθίππη Καραθανάση, σε μια βραδιά με βαλκανικό τραγούδι
«Έχω υιοθετήσει 47 παιδιά. Δεν είμαι η βιολογική τους μητέρα, αλλά μητέρα τους αισθάνομαι. Σήμερα έχω 118 εγγόνια και πάρα πολλά απ΄ αυτά ασχολούνται με τη μουσική. Έξι ανήκουν στο μόνιμο γκρουπ των μουσικών μου. Όλα ασχολήθηκαν με τη μουσική γιατί η μουσική ήταν το παιχνίδι τους. Αντί για ποδήλατο τους αγοράζαμε κάποιο όργανο κι αυτό ήταν η χαρά τους».

Γελαστή, με διάθεση ανοιχτόκαρδη, γύρισε τα έντονα εκφραστικά (πράσινα) μάτια της στο ακροατήριο και προσπάθησε να επικοινωνήσει μιλώντας στη γλώσσα της- γλώσσα που μέσω της Έσμα απέκτησε μια ιδιαίτερη ηρεμία και γλύκα.

«Έχω ξανατραγουδήσει στην Ελλάδα», μας είπε, «και μου έχει μείνει μια πολύ ωραία ανάμνηση». Και έχει κάθε λόγο να αισθάνεται πολύ οικεία, «γιατί υπάρχει μια εγγύτητα στις δύο μουσικές, πολλοί κοινοί ήχοι, κοινά όργανα, το κλαρίνο, τα πνευστά, η κιθάρα, θυμάμαι την ορχήστρα του Σαλέα». Και δεν είναι μόνο αυτό. Υπάρχει κι ένα κοινό ψυχικό υπόβαθρο που δεν ερμηνεύεται με τη στενή έννοια των μουσικών όρων «γιατί τον Καζαντζίδη τον είχα μάθει από μικρή, έχω ερμηνεύσει μάλιστα και δύο τραγούδια που έλεγε εκείνος- καταπληκτικά τραγούδια». Η Εsma Redzepova, τσιγγάνικης καταγωγής, είναι αναμφισβήτητα η πιο δημοφιλής φωνή στο είδος της και μία από τις πιο καταξιωμένες καλλιτέχνιδες στην ιστορία της ρομ μουσικής (το άλμπουμ της «Queen of the Gypsies» έχει επιλεχθεί στα 20 καλύτερα άλμπουμ από τη World Μusic συλλογή).

Έχοντας στο πλευρό της τον μέντορα και μετέπειτα σύντροφο της ζωής της, τον ταλαντούχο μουσικό και παραγωγό Στέβο Τεοντοσιέβσκι, κατέκτησαν τα Βαλκάνια και τον κόσμο δίνοντας ετησίως περίπου 400 συναυλίες και συμμετέχοντας σε πάρα πολλές δισκογραφικές παραγωγές (586 συναπτές).

Γεννήθηκε το 1943 σε ένα προάστιο των Σκοπίων της τότε Γιουγκοσλαβίας, προτελευταίο παιδί μιας οικογένειας με έξι παιδιά. Η μητέρα της ήταν από την Τουρκία, ο πατέρας της εβραϊκής καταγωγής από τη Σερβία, δούλευε ως αχθοφόρος και ενίοτε ως τραγουδιστής. Το κοριτσάκι έδειξε το ταλέντο του από μικρό γι΄ αυτό και σε ηλικία εννιά χρόνων άρχισε μαθήματα μουσικής σε μια τοπική ορχήστρα. Πολύ γρήγορα ξεχώρισε και στο σχολείο και μαζί με έναν από τα αδέλφια της έγιναν μέλη του σχολικού συγκροτήματος δημοτικής μουσικής.

Το 1957, σε ηλικία 14 ετών, πήρε μέρος σε διαγωνισμό τραγουδιού του «Ράδιο Σκόπιε» και κέρδισε την πρώτη θέση επί 57 διαγωνιζομένων. «Στα 18 μου γνώρισα τον μετέπειτα παραγωγό και σύζυγό μου. Πήγαμε στο Βελιγράδι- ήμουν πολύ τυχερή σ΄ αυτό, ήταν ο πρώτος αριθμός του λαχείου».

Πληθωρική παρουσία, με απεριόριστη λαχτάρα να παρασύρει το κοινό στις τραγουδισμένες ιστορίες των Τσιγγάνων, η Έσμα εκτός από την καλλιτεχνική της καριέρα έχει και μια άλλη, πολύ ενδιαφέρουσα πλευρά: τo φιλανθρωπικό της έργο- που άρχισε καθαρά από διάθεση προσφοράς σε ορφανά παιδιά από τότε που ήταν έφηβη- για το οποίο έχει προταθεί δύο φορές για Νόμπελ Ειρήνης. «Πρώτη φορά, πήρα ένα παιδί οκτώ ετών, του έδωσα στέγη, τροφή και μόρφωση κι αυτό άρχισε να με φωνάζει μαμά. Του λέω λοιπόν μη με λες έτσι γιατί δεν είμαι παντρεμένη». Ακολούθησαν έκτοτε άλλα 46 και πλέον ακούει το «γιαγιά» από 118 εγγόνια…

ΙΝFΟ

Η Έσμα συναντάει την Ξανθίππη Καραθανάση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (τηλ. 210-
7282.333) την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου.
Παρουσίαση: Σπύρος Παπαδόπουλος.

«Κιβωτός της ελληνικής παράδοσης»

Θαυμαστής της Ξανθίππης Καραθανάση εδώ και πολλά χρόνια δήλωσε ο Κώστας Γεωργουσόπουλος: «Είναι μια κιβωτός της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής που έχει αγγίξει και τα όρια της έντεχνηςηλιθιωδώς αποκαλείται έντεχνη… Αλλά όλοι οι μεγάλοι συνθέτες, ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις, ο Μαρκόπουλος έχουν τις ρίζες τους στην παραδοσιακή μουσική ή στο λαϊκό τραγούδι- οπότε είναι φυσιολογικό να φτάνει η φωνή της Ξανθίππης στα όρια αυτά.

Όπως και η Έσμα, η Καραθανάση είναι μια φωνή της πατρίδας. Όλες οι μεγάλες φωνές των Βαλκανίων είναι φωνές της πατρίδας. Γιατί ό,τι έχει σχέση με μνήμη, ρίζα, μοιρολόι, γλέντι, χαρά, απελπισία, είναι πατρίδαόλα τα άλλα είναι ιδεολογήματα που χρησιμοποιούνται κατά το δοκούν. Η βαλκανική μουσική είναι ενιαία, έχει αραβική, περσική και αρχαιοελληνική ρίζα. Και η ποιητική των παραδόσεων των Βαλκανίων έχει πολλές συγγένειες… Έτσι όπως άκουγα την Εsma να μιλάει σκεπτόμουν: αν η διπλωματία των Βαλκανίων ασκούνταν από μουσικούς δεν θα χρειαζόταν κανένας καουμπόης να διευθύνει τη βαλκανική χορωδία».