«Ο ωραίος μπαχτσές έχει πολλή κοπριά»

Η Καναδή συγγραφέας Κάρεν Κόνελι, που βραβεύτηκε για μυθιστόρημα- καταγγελία κατά της χούντας στη Μιανμάρ, μιλάει για το πώς ερωτεύτηκε την Ελλάδα
Επί δεκαπέντε χρόνια έμενε κατά τακτά διαστήματα στον Κάμπο Ερεσού, τα πρώτα δώδεκα χωρίς ρεύμα και ζεστό νερό. Η πολυταξιδεμένη 40χρονη συγγραφέας Κάρεν Κόνελι, που σήμερα μένει περισσότερο στην πατρίδα της, τον Καναδά- παντρεμένη γαρ-, «κόλλησε» με την Ελλάδα. Στον γιο της, συχνά μιλάει ελληνικά. Αυτός καταλαβαίνει, λέει και λέξεις ελληνικές, μετράει επίσης στα ελληνικά, όταν όμως μπήκε για πρώτη φορά στο σπίτι τους στον Καναδά κάποιος ελληνόφωνος αιφνιδιάστηκε. Νόμιζε ότι αυτή η τόσο διαφορετική γλώσσα ήταν μόνο ένας μυστικός κώδικας ανάμεσα σε μαμά και γιο. Τώρα πια ξέρει ότι είναι κάτι παραπάνω.

Το βρετανικό βραβείο Οrange Πρώτου Μυθιστορήματος, ένα από τα σημαντικότερα βρετανικά βραβεία λογοτεχνίας, η Κόνελι δεν το πήρε πάντως με ελληνικό θέμα. Το πήρε για το «Κλουβί της σαύρας», ένα πολιτικό μυθιστόρημα- καταγγελία της στρατιωτικής χούντας της Μιανμάρ, (Βιρμανίας). Η Κόνελι δεν πέρασε τα σύνορα – δεν ήταν δυνατόν- έζησε όμως δύο χρόνια δίπλα στους αντιφρονούντες πρόσφυγες, στα σύνορα της Μιανμάρ με την Ταϊλάνδη.

«Στα 17 μου ταξίδεψα πρώτη φορά στην Ταϊλάνδη, χάρη σε ένα σύστημα ανταλλαγής σπουδαστών. Έζησα για έναν χρόνο σε ένα χωριό όπου γεννήθηκε μέσα μου η ιδέα ενός είδους γραφής» λέει. Και πράγματι, πολύ πριν από το πρώτο μυθιστόρημα, έγινε γνωστή ως συγγραφέας ταξιδιωτική, γράφοντας γι΄ αυτό που η ίδια αποκαλεί «ζωή στον κόσμο». Άρχισε να ταξιδεύειστα δεκαεννιά της εγκαταστάθηκε στη Χώρα των Βάσκων, όπου έμεινε δύο χρόνια. Αμέσως μετά πήγε στη Γαλλία και εγκαταστάθηκε στην Αβινιόν, σε γειτονιά Τσιγγάνων και Βορειοαφρικανών. Αργότερα επέστρεψε στην Ταϊλάνδη.

«Ήθελα να μαθαίνω και την κουλτούρα του κάθε τόπου. Αλλά αυτό μου έχει χαλάσει την αίσθηση των διακοπών. Δεν μπορώ να μείνω κάπου για δύο εβδομάδες!» λέει. Ο ήρωας του μυθιστορήματός της, ο Τέζα, είναι ένας νεαρός τραγουδοποιός που καταδικάστηκε σε εικοσαετή απομόνωση από το στρατιωτικό καθεστώς επειδή δεν ήταν αρεστοί κάποιοι στίχοι των τραγουδιών του. «Ο Τέζα είναι μείγμα δύο πραγματικών προσώπων που φυλακίστηκαν εκεί. Ο ένας είναι τραγουδιστής και κατάφερε να διαφύγει – ζει τώρα στη Νορβηγία-, ο άλλος είναι ακόμη στη φυλακή» εξηγεί. Όλο το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στο κελί του τραγουδοποιού, σε απάνθρωπες συνθήκες. Συχνά ο φυλακισμένος είναι υποχρεωμένος να τρώει τα μόνα πλάσματα με τα οποία κάνει παρέα εκεί, τις σαύρες.

«Είναι δύσκολο να βλέπεις τι συμβαίνει πίσω από τις εικόνες του εξωτισμού στις χώρες της περιοχής» λέει, εξηγώντας γιατί έγραψε το μυθιστόρημα αυτό. «Ο ένας από τους φυλακισμένους που χρησίμευσαν ως μοντέλα για τον ήρωά μου ήταν συνομήλικός μου. Εκείνος καταδικασμένος σε 18χρονη κάθειρξη και εγώ να περνάω ωραία ταξιδεύοντας. Γι΄ αυτό έγραψα το βιβλίο. Ξέρετε, την πρώτη φορά που πήγα, δεν κατάλαβα αμέσως ότι δίπλα μου υπήρχε μια σκληρή δικτατορία. Είναι δύσκολο, αν εσύ δεν είσαι καταπιεσμένος, να νιώσεις την καταπίεση του άλλου. Είναι δύσκολο να βλέπεις πίσω από την επιφάνεια. Το καθεστώς της Βιρμανίας δεν έχει άλλους εχθρούς από τον ίδιο του τον λαό. Γι΄ αυτό και διαθέτει 500.000 στρατιώτες χωρίς εξωτερικούς εχθρούς. Πρόκειται για αρρωστημένη κατάσταση. Εμείς οι απ΄ έξω δεν βλέπουμε τους συγγραφείς στις φυλακές. Είναι, βέβαια, ανθρώπινο να ψάχνεις να δεις την ομορφιά. Να ελπίζεις ότι όλα πάνε καλά. Αλλά ο πολύ ωραίος μπαχτσές έχει και πολλή κοπριά».

ΙΝFΟ

Κάρεν Κόνελι, «Το κλουβί της σαύρας», μτφ.
Χρύσα Τσαλικίδου, Εκδ.
Πόλις, σελ. 578,
τιμή: 20 ευρώ.

«Το ελληνικό χιούμορ μού είναι οικείο»

«Στην Ελλάδα ερωτεύτηκα τις ελιές και τη θάλασσα. Αλλά και το χιούμορ των ανθρώπων. Αισθάνθηκα, πριν ακόμα μάθω τη γλώσσα, ότι μου είναι οικείο», λέει η Κάρεν Κόνελι. Η γλώσσα του σώματος, άλλωστε, είναι από τα αντικείμενα που την ενδιαφέρουν. «Το μυθιστόρημα που έγραψα δεν με ενδιέφερε να είναι απλώς ένα πολιτικό μυθιστόρημα. Ήθελα να δείξω πως η πολιτική και η Ιστορία ζουν στο ίδιο μας το σώμα. Πως περνούν μέσα μας, στη σάρκα και στο αίμα μας και επηρεάζουν τη σωματική μας συμπεριφορά». Βέβαια και στην αγαπημένη της Ελλάδα μπορεί να βλέπει πια πίσω από τα προφανή.

«Όπως συμβαίνει παντού, ούτε στην Ελλάδα είναι όλα τέλεια» λέει. «Υπάρχει η γλυκιά δύναμη των γονιών, λ.χ., που πνίγει τα παιδιά και δεν τα αφήνει να ωριμάσουν. Για να γίνουμε άνθρωποι χρειαζόμαστε ελευθερία. Αν δεν σου δοθεί η ευκαιρία να φτιάξεις τη δική σου ζωή, μεγαλώνει το σκοτάδι μέσα σου».


«Είναι δύσκολο να σκοτώσεις σαύρα με το χέρι»

Ο φυλακισμένος ήρωας του μυθιστορήματος, ο Τέζα, κυνηγούσε τις σαύρες στο κελί του. Σε μία περίπτωση χρειάστηκε να πιάσει πρώτα μια πεταλούδα και να την κρατά εγκλωβισμένη στον τοίχο μέχρι να αποφασίσει η σαύρα που περπατούσε στο ταβάνι να πάει να την αρπάξει μέσα από τα χέρια του. «Η σαύρα διστάζει μπροστά στο πελώριο χέρι και στο κορμί που υπάρχει πίσω από την πεταλούδα, αλλά τελικά το αρπακτικό ένστικτο του ερπετού υπερισχύει και την οδηγεί στο χέρι του μεγαλύτερου θηρίου.

Ορμάει, με τα σαγόνια ήδη ορθάνοιχτα, προς το κεφάλι του λεπιδόπτερου, ενώ τα φτερά του ήδη χτυπούν πάνω στο στόμα του ερπετού. Το έντομο πεταρίζει έξαλλα, πιέζοντας τα ακροδάχτυλα του τραγουδιστή. Ο Τέζα με δυσκολία αντιστέκεται στην παράλογη παρόρμηση ν΄ απελευθερώσει την πεταλούδα, να της χαρίσει τη ζωή. Όμως αν το κάνει, η σαύρα θα το σκάσει, έτσι ο Τέζα καταπνίγει τη συμπόνια του.

Κρατώντας ακόμη το έντομο, καθώς αυτό χώνεται στο στόμα της σαύρας, ο τραγουδιστής εκμεταλλεύεται την αναμπουμπούλα της στιγμής και κατεβάζει την παλάμη πάνω στο θήραμά του. Είναι δύσκολο να σκοτώσεις σαύρα με το χέρι.

Είναι, το λιγότερο, άξεστη μέθοδος».

Ποιο είναι το «σωστό»;

«Αποθέτεις στο πάτωμα τη σαύρα, που ακόμα σφαδάζει.

Κατόπιν μισοκάθεσαι και χύνεις νερό στο μικρό κουφάρι, τρίβοντας το ματωμένο και λειωμένο κεφάλι για να βγάλει την πεταλούδα. Δεν του αρέσουν τα ωμά έντομα.

Παράλογο. Ποια η διαφορά; Τι ωμό ερπετό, τι ωμό έντομο. Η Μέι Μέι θα έφριττε έτσι κι αλλιώς αν έβλεπε τον γιο της να καταβροχθίζει τους αθώους συγκρατουμένους του».