Για ιδέστε τον Αμάραντο

Ο ΣΠΟΡΟΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΥΓΑ ΤΩΝ
ΠΟΥΛΙΩΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ
ΕΜΠΝΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΝΑ ΣΥΛΛΑΒΕΙ
ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ: ΤΟ «ΔΥΝΑΜΕΙ», ΤΟ
«ΕΝΕΡΓΕΙΑ» ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΤΗΝ «ΕΝΤΕΛΕΧΕΙΑ»
ΕΙΔΕ Ο ΜΕΓΑΣ ΕΚΕΙΝΟΣ «ΡΕΑΛΙΣΤΗΣ» ΠΩΣ Ο
ΣΠΟΡΟΣ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ
Καθετί ενείχε εντός του το τέλος, τον σκοπό, την τελική αιτία της ύπαρξής του. Μέσα στον σπόρο του σίτου ήταν εγγεγραμμένη και νομοτελειακή η αναπτυξιακή του περιπέτεια και η τελική ώριμη κατάληξή του στον καρπό. Μέσα στο αυγό της όρνιθας υπήρχε μια δυναμική εντολή να εξελιχθεί σε ορνίθι.

Δεν έχω βέβαια καλοκαιριάτικα φιλοδοξίες να ασχοληθώ, πέρα από την απλή αναφορά με τις επαναστατικές συλλήψεις του Αριστοτέλη. Σήμερα, εξάλλου, παρά ποτέ με την έρευνα στα γονίδια και στον κώδικα του DΝΑ εκατό χρόνια μετά τις αποκαλυπτικές θεωρίες του Δαρβίνου και του Χέκελ για την εξέλιξη των ζώντων οργανισμών και τη γενετική σημασία της οντογένεσης και της φυλογένεσης, δεν έχουμε παρά να διαπιστώσουμε πως η κατασκευή εκ του μηδενός της έννοιας «εντελέχεια» του Αριστοτέλη είναι μία από τις θεμελιώδεις έννοιες για την κατανόηση της ιστορίας της φύσης, αλλά έχω τη γνώμη και του πνεύματος. Ακόμη κι αν δεχτεί κανείς τις θεωρίες για το τυχαίο και το χάος, δεν μπορεί να αγνοήσει πως πιθανολογικά και στατιστικά το αιτιατό, το αποτέλεσμα βρίσκεται σε κάθε φαινόμενο, φυσικό ή πνευματικό, μέσα στην αρχή, τυχαία ή όχι. Αλλά φτάνουν για σήμερα τέτοιας υφής στοχασμοί.

Βλέπω στον κήπο μου τα φυτά, δέντρα και λουλούδια. Και με παραπλάνησαν σε σκολιούς δρόμους. Καθένα από αυτά έχει στην αρχή του έναν σπόρο, ένα φυτικό αυγό. Οι τρομερές ποικιλίες των ανθέων ταξινομημένες ήδη από τον Θεόφραστο (αλήθεια, τι τόλμη να παραδώσει το Λύκειο, το σχολείο του ο Αριστοτέλης, στον διάδοχό του Θεόφραστο, έναν συστηματικό βοτανολόγο) και αργότερα από τον Λιναίο, μοιάζουν με μια απέραντη κοινωνία ατόμων που ανήκουν σε τάξεις, σε συνομοταξίες κ.λπ. αλλά καθένα από αυτά έχει την αυτονομία του, τον χαρακτήρα του. Είναι τυχαίο εξάλλου που ο Θεόφραστος ως πάρεργο και ως χόμπι της κύριας βοτανολογικής του σπουδής, παρατηρώντας τους ανθρώπους έγραψε, πρώτος αυτός (για να ακολουθήσουν άλλοι, με πρώτο τον Μένανδρο, μαθητή του), τους «Χαρακτήρες» του;

Βλέπω τα φυτά του κήπου μας και μελετώ τις συμπεριφορές τους, τα χούγια τους, τις τυπικές τους αντιδράσεις στους ερεθισμούς, τις δράσεις τους και τις αντιδράσεις τους, την περιπέτεια του γένους τους και την ιστορία της «φυλής» τους. Αλλά κυρίως την ατομική καθενός ξεχωριστά προσαρμογή, άμυνα, διεκδίκηση, τον αγώνα επιβίωσης και συχνά τον απελπισμένο τρόπο που οδηγούνται στον μαρασμό και στον θάνατο.

Έχουν κι αυτά τη μοίρα τους, το πεπρωμένο και την ειμαρμένη τους ημέρα και ώρα.

Δεν θα μιλήσω για τον κισσό. Έχει τραγουδηθεί η αναρριχητική του αυθάδεια.

Δεν θα μιλήσω για το φιλοσοφικότερο ποίημα της ποίησής μας τη «Φοινικιά» του Πα λαμά. Δεν θα μιλήσω για την «Ιτιά» του δημοτικού τραγουδιού, αλλά και του μοιρολογιού της σαιξπηρικής Δυσδαιμόνας. Ούτε για τον Αμάραντο ούτε για τη «Φλαμουριά» του Σούμπερτ και όλα τα έξοχα λυρικά μυριστικά που ενέπνευσαν ποιητές και συνθέτες.

Θέλω να αναφερθώ στα τυχαία δέντρα και λουλούδια του κήπου μας, μια μικρή κοινωνία έμψυχων όντων (η φυτική ψυχή είναι όρος του Αριστοτέλη) που τη συναντά κανείς σ΄ όποιον κήπο, παρτέρι, πάρκο, μπαλκόνι ή ταράτσα, τάφο ή κελί φυλακής.

Δέντρα, θάμνοι και λουλούδια λαχταράνε για ζωή, παλεύουν να επιβιώσουν, διεκδικούν μια μοίρα στον χώρο και στιγμές στον χρόνο. Όπως οι άνθρωποι, είναι φωτοχαρή και άλλα σκιόφιλα, υδροχαρή και λιτοδίαιτα, χαίρονται τα φιλήματα των ανέμων και άλλα αισχυντηλά, κρύβονται μέσα στα φυλλώματά τους αιδήμονα. Άλλα στρέφονται προς τον ήλιο σαν πηγή ζωής και λούζονται στο φως του, άλλα εφευρίσκουν φυλλώδη σκιάδια για να αποφύγουν τον καύσωνα. Άλλα όμως ανάγουν τον ήλιο σε αφέντη, σε άρχοντα και τείνουν προς αυτόν το σώμα και γέρνουν και προσκυνούν ταπεινά και εφευρίσκουν τρόπους να τρυπούν τοίχους, να διαγκωνίζονται, να σαλτάρουν πάνω από άλλα για να φανούν οι θαυμαστές κραυγές τους προς τον ηγεμόνα του ουρανού. Όπως οι άνθρωποι.