Φαινόμενα

Όλοι νούμερα
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Ριάλιτι μέχρι σκασμού. Το ένα μετά το άλλο.
Μαγειρικής, προξενιών, εξωτικής περιπέτειας, μέχρι και… κληρονομικού χαρίσματος
Το είδαμε και αυτό σε τρέιλερ του Αnt1, το οποίο πληροφορεί κάθε ενδιαφερόμενο ότι ο διεθνούς φήμης μάγος που λυγίζει κουτάλια είναι επικεφαλής ενός ριάλιτι επίδοξων… υπνωτιστών, συνεχιστών της υψηλής τέχνης του. Θα αναζητήσει τον ιδανικό, λέει, αντικαταστάτη του σε ριάλιτι που θα γίνουν σε όλο τον κόσμο.

Το θέμα δεν είναι τα ριάλιτι- που ως φαίνεται ακολουθούν την αχαλίνωτη φαντασία των εταιρειών παραγωγής τους και δεν υπάρχει ανθρώπινη δραστηριότητα, καημός, όνειρο που να μην το μετατρέπουν σε «γαστριμαργικό» θέαμα για τηλεοπτική κατανάλωση- αλλά τα πλήθη των ενδιαφερομένων να συμμετέχουν. Ήρθε η στιγμή να δρέψει η τηλεόραση τους καρπούς της.

Γενιές ανθρώπων που μεγάλωσαν υπό την επήρεια της μαγείας της, για τους οποίους αποτέλεσε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας και γνώρισαν την πραγματικότητα μέσα από αυτή, δεν έχουν κανέναν ενδοιασμό να γίνουν μέρος του θεάματός της. Από τη στιγμή που η ζωή η ίδια στις πιο ωμές πτυχές της έγινε τηλεόραση, γιατί να μην ανέβουν στη «σκηνή» οι κοινοί θνητοί; «Ηθοποιοί» του ρόλου που επιλέγουν για τον εαυτό τους, τον οποίο ερμηνεύουν στη μικρή οθόνη, υποβάλλοντας τον εαυτό τους σε πλήθος ταπεινώσεις χάριν του θεάματος, αναζητώντας στα μάτια του φιλοθεάμονος πλήθους την επιβεβαίωση της ύπαρξής τους.

Κάποτε η διαδικασία ένταξης και δράσης στην κοινωνία ήταν η συμμετοχή σε κόμματα, ο συνδικαλισμός για τους εργασιακούς χώρους και αργότερα οι ενώσεις πολιτών- σε άλλες χώρες. Αυτοί ήταν οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι πολίτες δημιουργούσαν κοινότητες, διεκδικούσαν καλύτερους όρους ζωής, καλύτερες συνθήκες εργασίας κ.λπ. Και μπορεί να μην ευθύνεται η τηλεόραση που όλα αυτά ξέφτισαν- συνέβαλε βέβαια με την αποθέωση των ανθρώπινων ελαττωμάτων, που τα μετέτρεψε σε προσόντααλλά είναι αυτή που μοιάζει να απορροφά, σε αυτή την εποχή της σύγχυσης, την ανάγκη των χαμηλών και μεσαίων στρωμάτων για συμμετοχή σε κοινές δραστηριότητες που θα αναδείξουν τα ταλέντα τους, έστω κι αν είναι στη μαγειρική.

Κάποτε ήταν τα πολιτικά κόμματα που προσέφεραν ευκαιρίες, έδιναν διεξόδους, αναδείκνυαν δραστήριους ανεξαρτήτως καταγωγής και οικονομικής επιφάνειας, καθώς το κοινό όραμα ενός καλύτερου κόσμου και ο κοινός αγώνας ήταν η εξισωτική διαδικασία που εκτόνωνε ειρηνικά τις κοινωνικές αντιθέσεις, το «άνοιγμα της ψαλίδας». Την ίδια διαδικασία αναλαμβάνουν πλέον τα ριάλιτι στην εποχή του ατομικισμού, της κατάργησης κάθε συλλογικότητας και του εγκλωβισμού της ανθρώπινης προσωπικότητας στο ναρκισσιστικό εγώ της. Αυτό ειδικώς το τελευταίο καλλιεργεί μέχρι παθολογίας το ριάλιτι και κάθε μορφής τάλεντ σόου, όχι μόνο στους διαγωνιζομένους, αλλά και στα μέλη των κριτικών επιτροπών. Όψεις του ίδιου νομίσματος με τους διαγωνιζομένους και τα μέλη των κριτικών επιτροπών είναι κατά κάποιον τρόπο οι «φτασμένοι», που πλέον έχουν την εξουσία να ανοίξουν τον δρόμο σε έναν εκ των διαγωνιζομένων που θα τους μοιάσει- εξ ου και το ριάλιτι με τον γκουρού του λυγίσματος των κουταλιών.


Έτοιμοι να μαϊμουδίσουν στην κάμερα

Ουδείς πτοείται από το γεγονός ότι εκτός από τα ριάλιτι που προσφέρουν χρηματικό ποσό, τα υπόλοιπα, εκείνα που αποκαλούνται τάλεντ σόου, ουδέν προσφέρουν. Εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων (κυρίως στο εξωτερικό), που επιβεβαιώνουν τον κανόνα και που αν το σκεφτεί κανείς ώριμα, οι συγκεκριμένοι θα έκαναν καριέρα και χωρίς τη νίκη σε τάλεντ σόου, γιατί διαθέτουν όλα τα προσόντα. Παρ΄ όλα αυτά, συνωστίζονται πλήθη για να κερδίσουν έστω μια στιγμή μπροστά στην κάμερα και είναι έτοιμα να μαϊμουδίσουν οτιδήποτε, ακόμη κι αν δεν έχουν προσόντα, ερασιτέχνες, αδέξιοι, αλλά σκασίλα τους. Όπως συμβαίνει με τις πίστες, που στο νεύμα του τραγουδιστή ανεβαίνουν επάνω ορδές χοντρών, λιγνών, γέρων, νέων, χοροπηδούν ποδοπατώντας ο ένας τον άλλον σε μια σταλιά τόπο. Αλλά βρίσκονται στην πίστα. Αυτό έχει σημασία.