Συγκομιδή ενός θεσμού

ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΟ ΕΚΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΠΟΥ
ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΩΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΩ ΤΑ ΕΠΙΔΑΥΡΙΑ.
Τον πρώτο χρόνο ως μαθητής, με εκδρομή από τη μάλλον μακρινή επαρχιακή μου πόλη, την επίσημη πλέον καθιέρωσή τους το καλοκαίρι του 1956 ως υποψήφιος φοιτητής, ύστερα ως φοιτητής, ως φιλόλογος, ως σπουδαστής του θεάτρου και από το 1971 ώς σήμερα ως επαγγελματίας θεατής. Λέω αδιαλείπτως, παρ΄ όλο που υπήρχε ένα κενό δύο εβδομάδων τον Ιούλιο του 1974 που ανακλήθηκα από την εφεδρεία και κατετάγην στρατιώτης, μεσήλικας και πατέρας τέκνου, στη φαιδρή εκείνη επιστράτευση που άμποτε να γίνει σενάριο να γελάσει κάθε πικραμένος.

Επιστρέφω στην Επίδαυρο κάθε καλοκαίρι ως προσκυνητής και ευγνώμων σε κείνους τους τολμηρούς πρωτοπόρους που οδοιπορώντας, επειδή ήταν δεινοί περιπατητές, ορειβάτες και περιηγητές της ελληνικής ενδοχώρας, ανακάλυψαν, απρόσιτο για τα συγκοινωνιακά μέσα της εποχής, το εξαίσιο κοίλον του θεάτρου στον χώρο του Ασκληπιείου. Ήταν ο Δημήτρης Μητρόπουλος, ο μεγάλος συνθέτης και μαέστρος και ο Δημήτρης Ροντήρης, ο μεγάλος σκηνοθέτης και δάσκαλος, σκηνοθέτης τότε μεγάλων παραστάσεων στο Εθνικό Θέατρο. Ήταν το σωτήριον έτος 1937. Και οι δύο ήταν ιδρυτικά μέλη της «Περιηγητικής Λέσχης» και συχνά οδοιπορούσαν στην «έσω» Ελλάδα. Το 1936 είχαν συνεργαστεί στην πρώτη μετά τους Σικελιανούς αμιγώς παράσταση αρχαίου δράματος στο Ηρώδειο με την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή. Λέω αμιγώς, διότι όσες φορές στο παρελθόν το Ηρώδειο χρησιμοποιήθηκε για παραστάσεις, ακόμη και αρχαίου δράματος, στηνόταν πατάρι ιταλικού τύπου με αυλαία!!

Ο Ροντήρης και οι μεγάλοι συνεργάτες του, ο σκηνογράφος- αρχιτέκτονας Κλώνης, ο μεγαλοφυής ενδυματολόγος Φωκάς, ο Μητρόπουλος, η χορογράφος Λουκία, η Παξινού, η Παπαδάκη, ο Γληνός, ο Κατράκης, ο Ροζάν και ο νεαρός Ορέστης Θάνος Κωτσόπουλος είχαν ανακαλύψει του νόμους, τα όρια και τους όρους του αρχαίου αμφιθεάτρου και είχαν, πρώτοι, αποπειραθεί, με όρους καθαρά επαγγελματικούς (οι Σικελιανοί είχαν επιστρατεύσει κυρίως ερασιτέχνες), να αξιοποιήσουν και να αναδείξουν μια υποκριτική τραγικού μεγέθους μέσα στον χώρο που τα έργα της ακμής του κλασικού πολιτισμού δημιουργήθηκαν.

Έτσι οι δύο οδοιπόροι υπέβαλλαν πρόταση στο Εθνικό Θέατρο να δοκιμαστεί μια «πειραματική» παράσταση της ήδη έτοιμης «Ηλέκτρας» στο βουβό για χιλιάδες χρόνια αμφιθέατρο του Πολυκλείτου. Και βρήκαν ευνοϊκή ανταπόκριση από τον δερβέναγα τότε του Εθνικού Κωστή Μπαστιά, που λίγα χρόνια πριν είχε εισηγηθεί την αναβίωση του αρχαίου δράματος στους φυσικούς του αρχαίους χώρους.

Η παράσταση πριν από 71 χρόνια στην Επίδαυρο έγινε με συνθήκες αρχαίου χρόνου! Στο φως της μέρας, χωρίς σκηνογραφία, μόνο με τα κοστούμια του Φωκά και με τον Μητρόπουλο να έχει κατεβάσει στον χώρο ζωντανή ορχήστρα που διηύθυνε ο επίσης σπουδαίος συνθέτης Ριάδης. Η ευχή όλων όσοι παρευρέθησαν ήταν να καθιερωθεί περίοδος παραστάσεων στο αργολικό θέατρο. Αλλά μεσολάβησε ο Παγκόσμιος Πόλεμος, η Κατοχή και ο αιματηρός ανελέητος εμφύλιος πόλεμος, το εγχώριο άγος και μόνο το 1954 πάλι ο Ροντήρης με τον «Ιππόλυτο» του Ευριπίδη, πάλι με τον Μητρόπουλο, τον Κλώνη, τον Φωκά, τη Λουκία (έτσι εξάλλου δημιουργείται «Σχολή», έτσι συγκροτείται υποκριτικός και αισθητικός κώδικας και έτσι κυρώνεται μια παράδοση ως κανόνας) δοκιμάζουν να βάλουν τον δεύτερο κρίκο 17 χρόνια μετά την πρώτη δοκιμή. Όπως προείπα, είχα την τύχη να είμαι θεατής, δεκαεπτά χρονών, σε κείνη την παράσταση με Φαίδρα την Έλσα Βεργή, Θησέα τον Κωτσόπουλο και εξαίσιο Ιππόλυτο τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Τι βάπτισμα κι αυτό! Στον πρόλογο που εισέρχονται στην ορχήστρα τρέχοντας με τα λαγωνικά τους ο Ιππόλυτος και οι σύντροφοί του συγκυνηγοί, με τη σημερινή πείρα διαβάζει κανείς στις φωτογραφίες την παρουσία του Δημήτρη Παπαμιχαήλ και του Νίκου Κούρκουλου, μαθητών της Δραματικής Σχολής. Στην έξοδο της Φαίδρας από το Παλάτι με τις δύο παραστάτισσες, αναγνωρίζει κανείς στις φωτογραφίες την Τζένη Ρουσσέα και την Τζένη Καρέζη!

Τα επίσημα εγκαίνια του Φεστιβάλ της Επιδαύρου έγιναν με την «Εκάβη» του Ευριπίδη, με σκηνοθέτη τον Μινωτή, συνθέτη τον Παλάντιο, τον Κλώνη, τον Φωκά και την Παξινού συνταρακτική Εκάβη, τον Κωτσόπουλο Πολυμήστορα, τον ίδιο τον Μινωτή Ταλθύβιο και Είδωλο του νεκρού Πολύδωρου τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Την ίδια χρονιά επαναλήφθηκε ο «Ιππόλυτος» και ο παλιότερος «Οιδίπους Τύραννος» των Μινωτή- Παξινού, Γληνού, Βόκοβιτς.

Έτσι άρχισε στο αργολικό θέατρο η ερμηνευτική εποποιία που δεν έχει άλλο παγκόσμιο ανάλογο, εκτός από το Βαγκνερικό Μπαϋρώυτ και ίσως τις παραστάσεις με τα παραδοσιακά «Νο» στην Ιαπωνία.

Ο Ροντήρης, φεύγοντας το 1955 από το Εθνικό, άφησε ως κληρονομιά το «Κλιμάκιο» αρχαίου δράματος, ομάδα ασκημένων, νέων ηθοποιών, γυναικών και ανδρών, στα μουσικά, ορχηστρικά, ερμηνευτικά του λόγου προβλήματα του τραγικού ποιητικού κειμένου. Το κλιμάκιο αυτό στήριξε μέχρι το 1975 τις παραστάσεις ευρείας ερμηνευτικής κλίμακας πολλών σκηνοθετών που υπηρέτησαν τη Σχολή του Εθνικού. Σήμερα σταθερό και ασκημένο τέτοιο προσωπικό δεν υπάρχει.

Ανάλογη σχολή δημιούργησε με το οιονεί μόνιμο προσωπικό του το «Θέατρο Τέχνης» του Κουν, το «Αμφιθέατρο» του Ευαγγελάτου, το ΚΘΒΕ και το ΘΟΚ, το Κυπριακό Κρατικό Θέατρο.

Ένα φεστιβάλ το σώζει το γενικό του σκεπτικό και το στίγμα του, η ειδίκευσή του