Επιφυλλίδα

Ο τρόμος του καλοκαιριού
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Αυτή η ανυπόμονη αναμονή του καλοκαιριούιδιαίτερα μάλιστα του Ιουλίου και του Αυγούστου- σαν να μην πρόκειται να έρθει, δημιουργεί μαζί με το αίσθημα μιας ονειροπόλας προσδοκίας κι έναν ανομολόγητο τρόμο. Αν, δηλαδή, το καλοκαίρι και σε ποιο βαθμό θα μας «αποζημιώσει» για τους μήνες που προηγήθηκαν κι ενδέχεται να υπήρξαν – χωρίς να μας ενοχλεί ιδιαίτερα αυτό- βαρετοί ή αγχώδεις. Το καλοκαίρι όμως, καθώς νιώθουμε τον εαυτό μας υποχρεωμένο να απολαύσει μόνο, οφείλει να σταθεί απέναντί μας γενναιόδωρο, πλουσιοπάροχο.

Στην πραγματικότητα όσοι πιστεύουν πως είναι το ίδιο το καλοκαίρι που θα τους δώσει την ευκαιρία να υπάρξουν διαφορετικά, ομολογούν πόσο καταπιεστικό τούς είναι παρά το γεγονός ότι λογαριάζεται το καλοκαίρι συνώνυμο της απελευθέρωσης. Το καλοκαίρι έχει σφυρηλατήσει πλέον, παγκοσμίως, τόσο βαριές αλυσίδες ώστε έχει μεταλλαχθεί στην αποθέωση της εθελοδουλίας. Θα χρειαστεί ίσως μια επανάσταση για να καταχωρηθεί ξανά στη φυσιολογική διαδοχή των εποχών, χωρίς να χρειάζεται ν΄ αποτελεί «εξαίρεση». Ίσως μάλιστα η επανάσταση αυτή αποδειχθεί προοίμιο μιας καθολικότερης επανάστασης που θα έχει ως αίτημά της να μπορεί ο καθένας να είναι ο εαυτός του χωρίς ν΄ αποτελεί εξαίρεση, και μάλιστα δαχτυλοδειχτούμενη, αν δεν κάνει ό,τι κάνουν όλοι οι άλλοι.

Όπως ακριβώς συμβαίνει με το καλοκαίρι. Με το «άλλοθι» του καλοκαιριού- αφού όσο μίζερη ή θλιβερή κι αν είναι η ζωή οποιουδήποτε αισθάνεται πως το καλοκαίρι, με απόγειο την περίοδο των διακοπών, θα υπάρξει ως ένας αμέριμνος, ξένοιαστος, άνθρωπος- αναχαιτίζεται η συνείδηση μιας πραγματικότητας που χρειάζεται ν΄ αλλάξει ή ν΄ ανατραπεί. Χώρια που για ν΄ αποφευχθεί το ενδεχόμενο να μην υπάρξει η «ξενοιασιά» αυτή υποθηκεύονται μ΄ έναν απάνθρωπο κοινωνικά τρόπο οι υπόλοιποι δέκα μήνες του χρόνου. Δεν είναι τυχαίο που δυσβάσταχτα οικονομικώς πολιτικά μέτρα ψηφίζονται μέσα στο καλοκαίρι. Σαν να μην είναι δηλαδή το καλοκαίρι κάτι που θα υπάρξει έτσι ή αλλιώς, αλλά να το λογαριάζουμε ως ένα δώρο που μας το προσφέρει η πολιτική εξουσία προκειμένου να υπομένουμε όσο πιο αγόγγυστα γίνεται την παρέμβασή της στις ζωές μας.

Πράγμα που δεν θα συνέβαινε αν τη ζωή του ο καθένας τη συνειδητοποιούσε ως «συνέχεια» και όχι, όπως γίνεται τώρα, «κομματιαστά». «Θα ζοριστώ για δυο μήνες στο γραφείο αλλά το τριήμερο της αργίας θα ζήσω σαν να μην έχω πατήσει ποτέ το πόδι μου στη δουλειά». Βέβαια δεν μπορεί να ονειροπολεί κανείς τις μέρες της αργίας ή της καλοκαιρινής άδειας με ένα πακέτο χαρτιά του γραφείου στο προσκεφάλι του. Αλλά και η αναισθησία, σαν να μην είμαστε εμείς όταν «υποφέρουμε» και να περιμένουμε τις μέρες της αργίας ή το καλοκαίρι για να υπάρξουμε ως ο πραγματικός μας εαυτός, φαίνεται να έχει το αντίτιμό της- που συχνά είναι πανάκριβο. Αυτή η διαχωριστική γραμμή που τραβάμε ανάμεσα στον ίδιο μας τον εαυτό ώστε όταν «δυστυχεί» να μας είναι ξένος και να χρειάζεται να ευτυχήσει (πράγμα εξαιρετικά προβληματικό) για να εκφραστεί με φιλαλληλία, ανθρώπινα, δεν επιτρέπει σε κανένα αίσθημα και σε καμία σχέση να ολοκληρωθούν. Το σημαντικότερο που θα έπρεπε να μαθαίνουμε είναι πως χωρίς δυστυχία η ευτυχία είναι ανέφικτη και πως του «κανόνα» αυτού δεν εξαιρείται το καλοκαίρι.

Τότε, απλούστατα, η δυστυχία θα γινόταν πιο υποφερτή και η ευτυχία λιγότερο προβληματική, αφού δεν θα καλλιεργούνταν μέσα μας οι δύο αυτές έννοιες ως ξέχωρες ή εχθρικές. Διαφορετικά καταλήγουμε καταμεσής του καλοκαιριού ν΄ ακούμε για μια μεγάλη καταστροφή στον δικό μας τόπο ή οπουδήποτε στον κόσμο και να σκεφτόμαστε μέσα μας- πολλοί το ομολογούν κιόλας: «Βρε, δεν πάει να καεί το σύμπαν, εγώ τώρα περνάω μια χαρά». Σαν να έχει δημιουργηθεί, δηλαδή, το σύμπαν για να καταστρέψει, σε μια δεδομένη στιγμή, τους άλλους και να προστατεύσει, την ίδια ακριβώς στιγμή, ό,τι εμείς λογαριάζουμε ως ευτυχία μας. Δεν υπολογίζουμε, όμως, πως μια φράση όπως αυτή, δηλαδή «Βρε, δεν πάει να καεί το σύμπαν…», από τη στιγμή που την εκστομίζουμε, με μαθηματική ακρίβεια, θα την επαναλάβει ένας άγνωστός μας, σε «άγνωστο» για μας μέρος, ενώ εμείς θα βιώνουμε μιαν αντίστοιχη καταστροφή.

Ό,τι λέγεται ή γίνεται για μία έστω φορά μέσα στον κόσμο προκειμένου να μην παραμείνει μετέωρο, κατά έναν περίεργο, αλλά πάντα δραματικό τρόπο, θα ζητήσει την εφαρμογή του με πολλαπλά αντίγραφα ώστε, στερεωνόμενο, να μην υπάρξει ούτε ένας που δεν θα μπορούσε να το πληροφορηθεί. Η ζωή συνιστά έναν λογαριασμό που μας χρεώνει την ίδια ακριβώς στιγμή που εμείς πιστεύουμε ότι μας έχει εξασφαλίσει αμύθητες πιστώσεις.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».