Θεός: οδηγίες χρήσεως

ΥΠΑΡΧΕΙ ΘΕΟΣ; Ο ΝΕΑΡΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΣΙΡΙΛ ΜΑΣΑΡΟΤΟ ΣΤΟ
ΠΡΩΤΟ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΣΥΖΗΤΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΠΑΙΓΝΙΩΔΗ,
ΣΥΧΝΑ ΕΥΠΕΠΤΟ, ΤΕΛΙΚΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΤΡΟΠΟ. ΚΑΙ ΓΡΑΦΕΙ
ΕΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΗΜΕΡΑ
ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΘΕΟ, ΔΗΛΑΔΗ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ…
Τα τελευταία χρόνια ανθεί ένα ιδιαίτερο είδος. Πρόκειται για βιβλία που διατηρούν την επίφαση της αφήγησης, στην πραγματικότητα όμως λειτουργούν ως εγχειρίδια- κυρίως ως εγχειρίδια διαχείρισης του ανθρώπινου βίου. Έχω την εντύπωση πως, τόσο στην περίπτωση του Γιάλομ όσο και σ΄ αυτήν του Κοέλιο (για να εστιάσουμε σε δύο διακεκριμένα παραδείγματα του είδους), η ευρεία αναγνωστική αποδοχή δεν οφείλεται σε αφηγηματικές αρετές. Ο αναγνώστης δεν διαβάζει απλώς μια ιστορία. Αγοράζει έναν οδηγό πλεύσης για τη ζωή. Ο Κοέλιο ανακατεύει τη μυθοπλασία του με υψηλή δόση εύπεπτης μεταφυσικής. Κάτι αντίστοιχο κάνει και ο Γιάλομ με την ψυχανάλυση. Ο αναγνώστης αυτού του ιδιότυπου μυθοπλαστικού μάγματος δεν ψυχαγωγείται απλώς: νιώθει πως μαθαίνει κάτι για τη ζωή- και μπορεί να το χρησιμοποιήσει αμέσως.

Στην ίδια κατηγορία, πιστεύω, ανήκει και το βιβλίο του Μασαρότο. Ο συγγραφέας θίγει όλα τα μεγάλα θέματα: έρωτας, θάνατος, σχέσεις γονιών και παιδιών, σκέτο σεξ, ανθρωπισμός, ύπαρξη του Θεού. Δίνει οδηγίες χρήσεως, με τον λουστραρισμένο- και επιφανειακό- τρόπο των εγχειριδίων, που χρησιμοποιούν την αφήγηση ως πρόσχημα για τις μεγάλες, αναντίρρητες αλήθειες.

Δοκιμασίες
Η υπόθεση έχει ως εξής: ο αφηγητής έχει περάσει ζόρικη παιδική ηλικία. Η μητέρα του πέθανε απρόοπτα, όταν ήταν έφηβος. Ο πατέρας του αυτοκτόνησε τη μέρα των γενεθλίων του ήρωα. Με τον τρόπο του φρόντισε ώστε το παιδί του να μην κλειστεί σε ορφανοτροφείο. Ο νεαρός αφηγητής εργάζεται σε ένα sex shop και ζει μοναχικά.

Ώσπου εμφανίζεται ο Θεός. Ναι, αυτός ο ασπρομάλλης κυριούλης με τη λευκή κόμη και τα μούσια. Είναι αμετανόητος πλακατζής και γίνεται φίλος του. Περνούν τα βράδια τους συζητώντας. Ο Θεός δεν δίνει τις μεγάλες απαντήσεις ούτε επεμβαίνει στη ζωή των θνητών.

Ο αφηγητής γνωρίζει την Άλις. Την ερωτεύεται αμέσως, πολύ και βαθιά. Η ζωή του αλλάζει άρδην. Γνωρίζει την ευτυχία της αγκαλιάς, τη χαρά της συμβίωσης, τη θαλπωρή του γάμου, τη γοητεία της ρουτίνας. Η ευτυχία του ζεύγους συμπληρώνεται με ένα παιδί, τον Λεό. Ώσπου η Άλις σκοτώνεται σε ατύχημα. Ο αφηγητής τα βάζει με τον Θεό. Οι σχέσεις τους διακόπτονται μαχαίρι.

Ο ήρωας βυθίζεται στην κατάθλιψη. Προσπαθεί να τα βγάλει πέρα. Συμφιλιώνεται με τον Θεό, καταλαβαίνει τη θέση και τη στάση του. Το παιδί μεγαλώνει, ο πατέρας περνά μια μακρά περίοδο αποφασισμένης αγαμίας και απόλυτης μοναχικότητας. Ώσπου ανακαλύπτει το σκέτο σεξ, χωρίς συναισθηματικές δεσμεύσεις.

Τα χρόνια συνεχίζουν να περνούν, ο γιος παντρεύεται, κάνει κι αυτός παιδί. Έρχεται η στιγμή του θανάτου του ήρωα. Ο Θεός του θέτει ένα και μοναδικό ερώτημα, αυτό για το οποίο τον προετοίμαζε όλον αυτόν τον καιρό. Η απάντηση δίνεται, το μυθιστόρημα τελειώνει.

Αθάνατα κλισέ
Το κείμενο είναι γραμμένο σε σπιρτόζικη γλώσσα που αποδίδεται με γλωσσικό κέφι στα ελληνικά. Περιέχει όλα τα αθάνατα κλισέ. Ή μάλλον όλα τα μεγάλα θέματα, τα οποία πραγματεύεται με την εύπεπτη τεχνική των κλισέ. Με δυο λόγια: το κείμενο δεν σκάβει βαθιά. Το κυριότερο: δεν αμφιβάλλει. Πλασάρει τις βεβαιότητές του ως αναντίρρητες αλήθειες. Διδάσκει με τον εύπεπτο- και συνάμα επιφανειακό- τρόπο των πάσης φύσεως γκουρού, που μοιράζουν αφειδώς οδηγίες χρήσεως για τη ζωή και τον κόσμο. Για το τι μπορεί να σημαίνει σήμερα πίστη στον Θεό, δηλαδή στην αγάπη.

Cyril Μassarotto

Ο ΘΕΟΣΕΙΝΑΙ ΚΟΛΛΗΤΟΣΜΟΥ

ΜΤΦ. ΘΩΜΑΣ ΣΚΑΣΣΗΣ ΕΚΔ. LΙΒRΟ, 2009, ΣΕΛ. 224, ΤΙΜΗ: 19 ΕΥΡΩ