ΤΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΔΙΝΟΥΝ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

H πραγματική έγνοια του Μίλερ, όταν προσεγγίζει την περίοδο που οδήγησε στο πραξικόπημα του 1967, δεν είναι τόσο να κατανείμει ακριβοδίκαια τις ελληνικές ευθύνες για τη χούντα, αλλά πρωτίστως να απαλλάξει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ από τις δικές του. Στο σημείο αυτό, αρκείται να απορρίψει τις καταγγελίες για ανάμειξη των ΗΠΑ στις εσωτερικές υποθέσεις της Ελλάδας, θεωρώντας τις ως κυνική χειραγώγηση εκ μέρους του Ανδρέα Παπανδρέου της ελληνικής κοινής γνώμης, η οποία είναι επιρρεπής σε συνωμοσιολογίες.

Ο Μίλερ ισχυρίζεται, για παράδειγμα, ότι «οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ απέφυγαν να αναμειχθούν» (σελ. 110) στην εντεινόμενη σύγκρουση ανάμεσα στον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Γεώργιο Παπανδρέου, που κατέληξε στον εξαναγκασμό σε παραίτηση του τελευταίου, τον Ιούλιο του 1965. Όμως τα ίδια τα αμερικανικά ντοκουμέντα δίνουν μια πολύ διαφορετική εικόνα. Στις 27 Ιανουαρίου 1965, ο Αμερικανός πρεσβευτής Λαμπουίς συναντήθηκε με τον βασιλιά Κωνσταντίνο, ο οποίος του είπε ότι «μερικοί άνθρωποι» τον προτρέπουν «να δράσει εναντίον της κυβέρνησης Παπανδρέου», εκείνος όμως θεωρεί ότι η χρονική στιγμή είναι λάθος.

Αντί να αποφύγει να αναμειχθεί, ο Λαμπουίς αναλαμβάνει τότε τον ρόλο του καθοδηγητή.

«Μπορώ να καταλάβω καλά τη σημασία που έχει να είστε ευλόγως σίγουρος ότι θα επιτύχετε, πριν επιτεθείτε στον πρωθυπουργό», είπε στον βασιλιά, προσθέτοντας όμως στη συνέχεια ότι «μπορεί πιθανότατα να έρθει η στιγμή που [ο βασιλιάς] θα αισθανθεί ότι οφείλει να δράσει». Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η πηγή για τον διάλογο αυτό είναι η αφήγηση του ίδιου του Λαμπουίς για τη συνομιλία του με τον βασιλιά, η οποία έχει μάλιστα δημοσιευθεί στη συλλογή εγγράφων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Εξωτερικές Σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών (FRUS): 1964-68, Ελλάδα· Κύπρος· Τουρκία (τ. ΧVΙ, αριθμός εγγράφου 173). Το γεγονός ότι ο Μίλερ όχι μόνο δεν ερμηνεύει αλλά παραλείπει τέτοιους διαλόγους είναι τουλάχιστον άξιον απορίας. Στο κάτω κάτω, ο ίδιος ήταν ο επιμελητής που επελέγη από το Γραφείο Ιστορίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για να επιλέξει, να επιμεληθεί και να προετοιμάσει για έκδοση τα ντοκουμέντα αυτά. Περιέργως, κάνοντας εκείνη την επιλογή του, ο Μίλερ αποφάσισε να μην περιλάβει το αποκαλυπτικό τηλεγράφημα της CΙΑ με ημερομηνία 21 Ιανουαρίου 1965 περί των «Σχεδίων του Βασιλιά Κωνσταντίνου να υποχρεώσει σε παραίτηση τον πρωθυπουργό Παπανδρέου» (που βρίσκεται στο αρχείο της Προεδρικής Βιβλιοθήκης Τζόνσον και δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά από «ΤΑ ΝΕΑ» στις 17-18 Μαΐου 2008). Λίγες ημέρες πριν συναντήσει τον βασιλιά, ο Λαμπουίς είχε ενημερωθεί για την απόρρητη αυτή έκθεση, η οποία καταγράφει λεπτομερώς τις παρασκηνιακές συναλλαγές του βασιλιά με προσωπικότητες της ΕΡΕ και της Ε.Κ., περιλαμβανομένου του Κόκκα, με στόχο την ανατροπή του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου. Μερικές φορές, κύριε Μίλερ, υπάρχουν και συνωμοσίες.

Παράδοξοι ισχυρισμοί
Η επιλεκτική χρήση πηγών και η έλλειψη στοιχειώδους αντίληψης των ελληνικών πραγμάτων οδηγούν τον Μίλερ σε μερικούς παράδοξους ισχυρισμούς. Αφιερώνει πολύ χώρο, για παράδειγμα, στις αμερικανικές «πιέσεις» στη χούντα για «την αποκατάσταση της δημοκρατίας»- πιέσεις που στόχευαν κυρίως να σιγήσουν ενοχλητικούς Έλληνες εξορίστους (όπως ο Μίκης Θεοδωράκης και η Μελίνα Μερκούρη, καθώς και ο Ανδρέας Παπανδρέου), οι οποίοι βοηθούσαν στη συνέχιση των επικρίσεων εναντίον του καθεστώτος στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, καθώς και μεταξύ συμμάχων του ΝΑΤΟ, όπως η Νορβηγία και η Δανία. Σχολιάζοντας την «αντίσταση» του καθεστώτος σε προτροπές των ΗΠΑ να εφαρμόσει έστω και το αυταρχικό σύνταγμα του 1968, ο Μίλερ αναφέρει επί λέξει: «Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, και όχι ο Ανδρέας Παπανδρέου, ήταν ο πρώτος Έλληνας ηγέτης που στάθηκε με συνέπεια αντιμέτωπος στην αμερικανική ισχύ στο όνομα του ελληνικού εθνικισμού» (σελ. 203). Μπορεί κανείς, με εξαίρεση τους όποιους εναπομείναντες θιασώτες της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου, να πάρει πραγματικά στα σοβαρά μια τέτοια δήλωση;

Με δεδομένη την έλλειψη σχετικών βιβλίων στην αγγλική γλώσσα, το βιβλίο του Μίλερ υπόσχεται να γίνει, για τους Αμερικανούς τουλάχιστον, «πρότυπο μελέτης των αμερικανο-ελληνικών σχέσεων στη διάρκεια αυτής της περιόδου και το βιβλίο βάσει του οποίου θα εκτιμηθούν οι μελλοντικές μελέτες», όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο της έκδοσης. Αν είναι έτσι, το βιβλίο του Μίλερ θέτει ένα τραγικά χαμηλό πρότυπο.

Ο δρ Σπύρος Δραΐνας είναι ιστορικός και εξωτερικός συνεργάτης στο Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου. Ετοιμάζει μια βιογραφική μελέτη για τον Ανδρέα Παπανδρέου με τίτλο «Η γέννηση ενός πολιτικού αντάρτη» που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Λιβάνη.

James Εdward Μiller

THEUΝΙΤΕD SΤΑΤΕSΑΝD THEMΑΚΙΝG ΟFMΟDΕRΝ GRΕΕCΕ

HΙSΤΟRΥΑΝD

PΟWΕR: 1950-1974

ΕΚΔ: UΝΙVΕRSΙΤΥ ΟF ΝΟRΤΗ CΑRΟLΙΝΑ ΡRΕSS, 2009, ΣΕΛ: 320, ΤΙΜΗ: 35 ΕΥΡΩ