«Σ΄ έναν άρρωστο κόσμο η Ηλέκτρα είναι άρρωστη»

Ο διάσημος Ιάπωνας σκηνοθέτης Ταντάσι Σουζούκι φέρνει στην Ελλάδα την τελευταία παράστασή του «Ηλέκτρα»- σε κείμενα Ευριπίδη και Χόφμανσταλ- και εξηγεί στα «ΝΕΑ» γιατί την τοποθετεί σε ψυχιατρείο
Την εκδοχή Ταντάσι Σουζούκι πάνω στον μύθο της «Ηλέκτρας» θα δούμε στην Αθήνα, έναν από τους πολλούς σταθμούς της παγκόσμιας περιοδείας της. Πρόκειται για ακραία προσέγγιση της τραγικής ηρωίδας, σε μια μείξη του έργου του Ευριπίδη και του λιμπρέτου του Χόφμανσταλ. Με αυτό το υλικό ο δημιουργός-σκηνοθέτης και νεωτεριστής της ιαπωνικής παράδοσης έκανε μια ακόμα παράσταση γεφυρώνοντας την Ανατολή με τη Δύση, το σύγχρονο θέατρο με το θέατρο Νο.

Στον θίασο συμμετέχουν 12 Ιάπωνες και Κορεάτες ηθοποιοί. Καθηλωμένοι σε αναπηρικές πολυθρόνες, ημίγυμνοι πάνω σε υγρά πατώματα, παγιδευμένοι στα σκοτάδια του θυμικού και του νου, χειρονομούν τελετουργικά, μιλούν με σπασμένες λέξεις, με κραυγές, εκφράζονται ενεργειακά, με έντονες σωματικές κινήσεις ή επίμονες ακινησίες. Τον ρόλο της Ηλέκτρας ερμηνεύει η διάσημη Κορεάτισσα ηθοποιός Υoo Jeong Βyun. Σύμφωνα με την «ανάγνωση» του Σουζούκι η Ηλέκτρα ζει απομονωμένη από όλους σε ένα νοσοκομείο. Η σιωπή της φορτίζεται από την εμμονή της να εκδικηθεί τη μητέρα της, την οποία θεωρεί μοναδική υπεύθυνη για τα δεινά της. Όσο η εκδίκηση καθυστερεί τόσο κλιμακώνεται το πάθος της και η μανία της εκδίκησης γίνεται φρικτή εμπειρία.

«Προσπαθώ να παρουσιάσω αυτή τη φαντασίωση, χρησιμοποιώντας συγκεκριμένες τεχνικές του παραδοσιακού ιαπωνικού θεάτρου όσον αφορά την όψη και τον ήχο» είναι η γραπτή απάντησή του λίγο πριν έρθει στην Αθήνα. Και ιδού η εξήγηση που δίνει για το αν μια ψυχική νόσος σχετίζεται με τα δεινά της Ηλέκτρας, όπως περιγράφονται από τους αρχαίους συγγραφείς: «Πιστεύω ότι η πνευματική αγωνία από την οποία υποφέρει ο ασθενής σε ένα ψυχιατρείο- μια πνευματική κατάσταση στην οποία είναι αναπόδραστα παγιδευμένος- είναι μια οικουμενική κατάσταση, κοινή σε όλους του χρόνους, τους λαούς και τα έθιμα. Μέσα από αυτήν την προοπτική, η μοίρα της Ηλέκτρας, της πριγκίπισσας του Άργους, είναι οικουμενική και διαχρονική. Η πρόθεσή μου είναι να προβάλω το γεγονός ότι κανένα πλάσμα, σε οποιαδήποτε εποχή και οποιονδήποτε πολιτισμό, δεν είναι απρόσβλητο από τον κίνδυνο να βιώσει μια παρόμοια, φρικτή εμπειρία».

Στον κόσμο της «άρρωστης» Ηλέκτρας κινείται ένα πλήθος γιατρών και νοσοκόμων. Επομένως, η λύτρωση ταυτίζεται με την ανάρρωση;

«Κινητήριος μοχλός για όλες τις θεατρικές δημιουργίες μου υπήρξε η αντίληψη ότι ο κόσμος είναι ένα νοσοκομείο και όλοι οι άνθρωποι είναι ασθενείς αυτού του νοσοκομείου. Με βάση αυτή τη θεωρία είναι εξίσου πιθανό οι νοσοκόμες να είναι το ίδιο άρρωστες με τους ασθενείς. Όσο για τους γιατρούς, οι οποίοι υποτίθεται ότι θεραπεύουν, αυτοί μπορεί και να μην υπάρχουν, έτσι ώστε να μην υπάρχει διάκριση ανάμεσα στους ασθενείς και τους υγιείς. Επομένως, το μόνο που απομένει στον άνθρωπο, υγιή ή ασθενή, ακόμα και χωρίς ιατρική βοήθεια, είναι η δυνατότητά του να αμφισβητεί. Οι μεγάλοι συγγραφείς ήταν πάντοτε αμφισβητίες και τα έργα τους είναι η καταγραφή της αμφισβήτησης. Η υποχρέωση του καλλιτέχνη, που ζει και δημιουργεί στον σύγχρονο κόσμο, είναι να ερευνά μέσα σε τι είδους πνευματική ασθένεια είμαστε παγιδευμένοι».

Από τους πρώτους σημαντικούς δημιουργούς διαπολιτισμικών πειραμάτων εδώ και 40 χρόνια, ο Σουζούκι ενώνει την ιαπωνική παράδοση με τις μεγάλες θεατρικές παραδόσεις- τους αρχαίους Έλληνες τραγικούς, τον Σαίξπηρ και τους Ρώσους κλασικούς. Οξυδερκής και αποφασιστικός, διευθύνει πολιτιστικά κέντρα στην Ιαπωνία, διοργανώνει εργαστήρια σε όλο τον κόσμο, προωθώντας το σύστημά του σε πανεπιστήμια και θεατρικές ακαδημίες, ταξιδεύει σε όλες τις χώρες με τις παραστάσεις του. «Δημιούργησε τη δική του μέθοδο εργασίας, παγκοσμίως γνωστή, με την οποία επαναπροσδιορίζει βασικές αρχές της τέχνης του ηθοποιού όσον αφορά την αυτοσυγκέντρωση, την πειθαρχία, την ενέργεια, την πίστη και την εργατικότητα», λέει ο φίλος και συνεργάτης του Θόδωρος Τερζόπουλος, στο θέατρο του οποίου φιλοξενείται η «Ηλέκτρα».

ΙΝFΟ

Η «Ηλέκτρα» θα παρουσιαστεί στο Θέατρο Άττις (Λεωνίδου 7, τηλ.
210-5226.260)
την Κυριακή 14 Ιουνίου, στις 21.30.

Μετά τον επιδαύριο «Οιδίποδα»

Οι δεσμοί του Ταντάσι Σουζούκι με την Ελλάδα χρονολογούνται από το 1984 και τη γνωριμία του με τον Θόδωρο Τερζόπουλο, ο οποίος τον είχε πολλές φορές προσκαλέσει, ως υπεύθυνος της Διεθνούς Συνάντησης Αρχαίου Δράματος, στους Δελφούς. Οι παραστάσεις του «Τρωάδες», «Κλυταιμνήστρα», «Διόνυσος» αποτυπώθηκαν στη μνήμη των Ελλήνων θεατών, ενώ το 2004 συμμετείχε με τον «Οιδίποδα» στον «Θηβαϊκό Κύκλο» που παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο. Ο Τερζόπουλος, ένθερμος υποστηρικτής των ιδεών και του έργου του Σουζούκι, τον προτρέπει στη δημιουργία ενός διεθνούς φόρουμ για το θέατρο που στηρίζεται σε δύο γεωγραφικούς και πολιτισμικούς πόλους, την Ελλάδα και την Ιαπωνία. Μετά την 1η, άτυπη Θεατρική Ολυμπιάδα στους Δελφούς το 1995, ο Σουζούκι οργανώνει τις υποδομές αυτού του φόρουμ που γίνεται θεσμός- με ισόβιο πρόεδρο τον Τερζόπουλο- και οι Θεατρικές Ολυμπιάδες πραγματοποιούνται το 1999 στη Σιζουόκα της Ιαπωνίας, το 2001 στη Μόσχα, το 2006 στην Κωνσταντινούπολη. Η επόμενη, το 2010, θα πραγματοποιηθεί στη Σεούλ.