«Ο κόσμος μάς δίνει σχήμα»

«ΤΟ ΝΑ ΣΟΥ ΕΧΕΙ ΔΟΘΕΙ ΕΞΟΥΣΙΑ ΠΑΝΩ Σ΄ ΕΝΑΝ ΑΛΛΟ ΕΙΝΑΙ
ΣΚΛΗΡΟ. ΤΟ ΝΑ ΕΠΙΒΑΛΕΙΣ ΜΕ ΒΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ Σ΄ ΕΝΑΝ ΑΛΛΟ
ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ. ΤΟ ΝΑ ΠΑΡΑΧΩΡΕΙΣ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ
ΕΑΥΤΟΥ ΣΟΥ Σ΄ ΕΝΑΝ ΑΛΛΟ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΦΟΡΑ». Η ΠΟΛΥΒΡΑΒΕΥΜΕΝΗ
ΤΟΝΙ ΜΟΡΙΣΟΝ ΓΡΑΦΕΙ ΕΝΑ
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ
ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑΣ
Η Τόνι Μόρισον δεν χρειάζεται συστάσεις. Τιμήθηκε με Νόμπελ το 1993. Το αποκλειστικό θέμα της είναι οι Αφροαμερικανές: η ζωή τους, η ιστορική τους περιπέτεια, ο αγώνας επιβίωσης, το χρώμα τους. Όμως η Τόνι Μόρισον δεν είναι μία ακόμη πασιονάρια του έμφυλου μυθιστορήματος. Διακρίνεται για τις συγγραφικές εμμονές, τον αφηγηματικό ρυθμό, την επεξεργασμένη γλώσσα, την αστραφτερή πρόζα της.

Το μυθιστόρημα Έλεος κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 2008. Εκτυλίσσεται τον 17ο αιώνα, την εποχή της μεγάλης μετανάστευσης προς τον Νέο Κόσμο. Βιρτζίνια, Ντέλαγουερ, Μέριλαντ, Νιου Τζέρσεϊ, Νέα Υόρκη. Η δουλεία δεν είναι- ακόμη- το πανίσχυρο θεμέλιο του αμερικανικού πλούτου. Όμως μια σειρά νέων νόμων δίνουν το ελεύθερο στους λευκούς να σκοτώνουν οποιονδήποτε μαύρο για οποιονδήποτε λόγο. Με τη νέα νομοθεσία, γίνεται προσπάθεια να διαχωριστούν και να προστατευτούν όλοι οι λευκοί από όλους τους άλλους, για πάντα. Όπως λέει και ένας από τους βασικούς ήρωες, «επρόκειτο για άνομους νόμους, που προέτρεπαν σε αναλγησία με στόχο, υποτίθεται, το γενικό καλό, όχι όμως τη γενική καλοσύνη».

Η υπόθεση έχει ως εξής: ο Τζέικομπ Βάαρκ, Αγγλοολλανδός άποικος, δεν συμμερίζεται την άσπλαγχνη συμπεριφορά των λευκών κατοίκων. Εμπορεύεται και ταξιδεύει συνεχώς. Παντρεύεται μια παρθένα από την Αγγλία, γυναίκα «σε γόνιμη ηλικία, υπάκουη αλλά όχι υποταγμένη, γραμματισμένη αλλά όχι περήφανη, ανεξάρτητη αλλά πρόθυμη να μεγαλώσει παιδιά». Όντως, του γεννάει τρία αγόρια που πεθαίνουν, κι ένα κοριτσάκι, την Πατρίτσια, που σκοτώνεται σε δυστύχημα. Ο Βάαρκ στήνει το νοικοκυριό του με επιλεγμένες γυναίκες-βοηθούς. Μια Ινδιάνα, τη Λίνα, μια νεαρή μαύρη, τη Φλόρενς και ένα κορίτσι απροσδιόριστης καταγωγής και επίμεμπτης ηθικής, τη Σόροου. Οι τέσσερις γυναίκες, με τη βοήθεια δύο αντρών, οι οποίοι εργάζονται με συμβάσεις υποτέλειας, καλλιεργούν τη γη και φροντίζουν το σπίτι.

Ώσπου ο Βάαρκ μεγαλοπιάνεται κι αποφασίζει να χτίσει ένα μέγαρο. Τα πράγματα περιπλέκονται, η ευλογιά ενσκήπτει. Εμφανίζεται ένας ελεύθερος μαύρος σιδεράς, εμβληματική μορφή, που ταράζει την ασάλευτη ζωή στο αγρόκτημα.

Η αφηγηματική αναπνοή και η πυκνή, λαμπικαρισμένη γλώσσα της Μόρισον αναδεικνύονται στη μετάφραση. Οι σημειώσεις και το επίμετρο διαφωτίζουν το πλέγμα των ιστορικών υπαινιγμών του κειμένου. Χέρια σκλάβας, πατούσες Πορτογαλίδας κυρίας. Αυτή είναι η Φλόρενς. Όταν τελειώνει το βιβλίο οι πατούσες της έχουν σκληρύνει επώδυνα. Σαν ξύλο από κυπαρίσσι.

Τoni Μorrison

ΕΛΕΟΣ

ΜΤΦ-ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΧΙΝΑ, ΕΚΔ. ΝΕΦΕΛΗ, 2009, ΣΕΛ. 223