Η εμπειρία ενός πιθήκου

Όταν ο Κάφκα γράφει την «Ανακοίνωση- αναφορά» του «στην Ακαδημία» βρίσκεται στο κέντρο αυτού του επιστημονικού κυκλώνα. Βάζει λοιπόν στο κείμενό του έναν πρώην πίθηκο που έχει μεταλλαχτεί σε άνθρωπο να καλείται να αναφερθεί δημόσια στην εμπειρία του. Το ενδιαφέρον του ακροατηρίου του είναι καθαρά επιστημονικό.

Ζητούν να μάθουν όχι τι σκέπτεται ο εξελιγμένος σε άνθρωπο πίθηκος, δεν φιλοδοξούν (και γιατί άλλωστε, άνθρωποι είναι) να εξετάσουν το αποτέλεσμα, αλλά το άγνωστο σ΄ αυτούς μη έχον λόγον ζωώδες και ενστικτώδες προηγούμενο.

Ζητούν να μάθουν τι είναι ο πίθηκος, πώς σκέφτεται, αν σκέφτεται, τι αισθάνεται, ποια τα κίνητρά του, αν έχει σκοπούς, αν σχεδιάζει βίον, αν ονειρεύεται και τι, τι αντιδράσεις επιστρατεύει όταν κινδυνεύει, ποιες οι δεξιότητές του, ανεξάρτητα από το τι γνώμη σχηματίζουν οι άνθρωποι ως παρατηρητές.

Η ανατροπή του Κάφκα είναι απροσδόκητη. Η αναφορά τού πρώην πιθήκου είναι τελείως άχρηστη για τους περίεργους ακαδημαϊκούς, γιατί η διαδικασία ανθρωποποίησης τον έχει στερήσει από τη μνήμη. Η μέθοδος που επελέγη για να τον αποζωοποιήσει είναι μια παχυλή εγγραφή πάνω στη ζωώδη συνείδησή του ώστε έχει αφανίσει τις εμπειρίες τού ενστικτώδους βίου. Δεν γνωρίζω αν ο Κάφκα είχε μελετήσει τον Μαρξ, αλλά το κείμενό του είναι μια έξοχη λογοτεχνική εκδοχή της μαρξιστικής άποψης για την ιδεολογία ως πλαστή συνείδηση, θα έλεγα ως παλίμψηστου γραπτού. Ο Αριστοτέλης έγραψε πως κάθε άνθρωπος, κάθε εγκέφαλος έχει τρεις απανωτές πλάκες, τη φυτική, τη ζωώδη και την ανθρώπινη, αλλά εκείνος διαπίστωνε πως και οι τρεις συλλειτουργούν και πότε πότε μια υποκείμενη, κάτω από ευνοϊκές συνθήκες, ξεσκαρίζει και δημιουργεί ιδιάζουσες ανθρώπινες συμπεριφορές (τι άλλο λέμε σήμερα για έναν άρρωστο σε κώμα, ότι είναι φυτό, για άλλον ότι επικράτησαν ζωώδη σαρκοβόρα και αιμοβόρα ένστικτα κ.λπ.)