Είναι έκφυλοι αυτοί οι Ρωμαίοι!

ΤΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥ ΦΕΛΙΝΙΚΟΥ «ΣΑΤΥΡΙΚΟΝ» ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ
ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΚΙ ΕΠΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΙ, Ο ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΣ
ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ ΑΡΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ (1922-1978), ΑΥΤΟΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΣΤΟ
ΠΑΡΙΣΙ, ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΠΕΤΡΩΝΙΟΥ ΣΕ
ΣΠΑΡΤΑΡΙΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΥΠΟΤΙΤΛΟ ΑΚΟΜΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ-
«ΠΡΟΣ ΤΕΡΨΙΝ, ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΙΝ ΚΑΙ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΙΝ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ
ΕΛΛΗΝΩΝ»- ΚΑΘΙΣΤΑΤΑΙ ΦΑΝΕΡΟ ΟΤΙ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΔΕΝ ΣΚΟΠΕΥΕΙ
ΝΑ ΘΥΣΙΑΣΕΙ ΤΟ ΨΥΧΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΔΟΥΛΙ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΣΤΟΝ ΒΩΜΟ ΚΑΜΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΣΟΒΑΡΟΦΑΝΕΙΑΣ
Στην Ελλάδα η δικτατορία μεσουρανεί και στα σχολεία εξακολουθεί να διδάσκεται η καθαρεύουσα στην πιο αντιαισθητική μορφή τηςένα ράπισμα διαρκείας στις παρειές του Παπαδιαμάντη, του Βιζυηνού και του Ροΐδη. Δεν πρέπει να μας ξενίζει λοιπόν όταν ο διπλά εξόριστος δημιουργός του «Κιβωτίου»- απομονωμένος από τους αριστερούς του συντρόφους, απομονωμένος και από τους αντιδικτατορικούς αγωνιστές της αντίπερα όχθης- επιλέγει την καθαρεύουσα για να διακωμωδήσει την κυρίαρχη άποψη για την ταυτότητα του Πετρώνιου (ήταν αυλικός του αυτοκράτορα Νέρωνα που αυτοκτόνησε κόβοντας τις φλέβες του- κατά το χούι εκείνων των ημερών- μόλις περιέπεσε στη δυσμένειά του) και την καθομιλουμένη για τη λιγότερο συμβατική (δεν ήταν αυλικός του Νέρωνα, ίσως ούτε καν σύγχρονός του). Ο καβγάς για το πάπλωμα είναι- δεν είναι πενήντα χρόνια διαφορά. Πότε έζησε ο Πετρώνιος ή «όπως αλλιώς λεγότανε»; Στο δεύτερο μισό του 1ου μ.Χ. αιώνα ή στα πρώτα χρόνια του 2ου;

Ο Αλεξάνδρου παρακάμπτει το δυσκοίλιο ερώτημα και μένει στην ουσία- τον μόνο λόγο που καθιστά το Σατυρικόν αναπάντεχα επίκαιρο και απολαυστικό δύο χιλιετίες αργότερα: «Όπως και να ΄χει, βλέπω τον Πετρώνιο να κάθεται και να γράφει όχι επειδή αγανάχτησε ξαφνικά βλέποντας να περισσεύει γύρω του η διαφθορά, η στενομυαλιά και ο παραλογισμός, όχι γιατί θέλησε να στιγματίσει την τότε κοινωνία και να τη διορθώσει, μα γιατί απλούστατα όλη αυτή η ιστορία πολύ τον διασκέδαζε, πολύ τη γλένταγε. Το κέφι του έκανε ο άνθρωπος, ζουζούνια έπιανε, σκαθάρια και πεταλουδίτσες (της μέρας ή της νύχτας) και τα καρφίτσωνε όλα αυτά, χωρίς μεγάλη τάξη, στη συλλογή του. Μα δόξα να ΄χει ο Γιαραμπής, δεν άρχισε ούτε κατάντησε σχολαστικός εντομολόγος. Δεν πήρε ποτέ στα σοβαρά την ασχολία του, το ΄ξερε πως είναι ένα χόμπι, ειρωνευότανε ο ίδιος τον εαυτό του ή τους ήρωές του, το ίδιο το γραφτό του ολόκληρο».

Χείρα βοηθείας
Ας μην ξεχνάμε ότι το Σατυρικόν που έφθασε στα χέρια μας- «τον 7ο αιώνα το χειρόγραφο θα πρέπει να είχε ήδη τη σημερινή μορφή του»- δεν είναι παρά λιγότερο από το ένα όγδοο του αρχικού κειμένου: εκτεταμένα σπαράγματα από το 15ο και το 16ο βιβλίο. «Αν μας λείπουν πράγματι δεκατέσσερα βιβλία», σημειώνει ο Αλεξάνδρου, «το όλο έργο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Ζαν Ντιτούρ, θα πρέπει να έπιανε δυο χιλιάδες σημερινές σελίδες κανονικού σχήματος». Πώς είναι δυνατόν να παρακολουθήσουμε την πλοκή μιας ιστορίας από την στιγμή που μας λείπουν τόσα πολλά «επεισόδια»; Εδώ ευτυχώς μας τείνει χείρα βοηθείας η ίδια η διάρθρωση του Σατυρικού. Ο Πετρώνιος ουσιαστικά προαναγγέλλει το πικαρέσκο (περιπετειώδες) μυθιστόρημα- που θα εμφανιστεί «επισήμως» πολύ αργότερα, στην Ισπανία τον 16ο αιώναμε τη «χαλαρή επεισοδιακή πλοκή» και τα «επαναλαμβανόμενα θεματικά μοτίβα» ( Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας , Πατάκης 2007). Από δομικής πλευράς- προς Θεού, όμως, όχι και από ποιοτικής- συγγενεύει με ένα σύγχρονο βραζιλιάνικο σίριαλ αναρίθμητων συνεχειών: αν είστε εξοικειωμένοι με τους βασικούς ήρωες, δεν δυσκολεύεστε να γεφυρώσετε την 568η με την 1.364η συνέχεια. Αμέτρητες υποϊστορίες εγκιβωτίζονται στον κυρίως αφηγηματικό κορμό, ενόσω εγκολπώνονται και παρωδίες σε στίχους, είτε των ομηρικών επών είτε δημοφιλών τότε Λατίνων ποιητών.

Αφηγητής και- τύποις- κεντρικός ήρωας στα διασωζόμενα αποσπάσματα του Σατυρικού είναι ο Εγκόλπιος, ένας νεανίας εξώλης και προώλης. Ιδού πώς τον σκιτσάρει η Χρυσίς, μια ξεσκολισμένη θεραπαινίδα της μεγαλοκυράς Κίρκης από τον Κρότωνα: «Ξέροντας πως είσαι μπάνικο παιδί, πουλάς τα χάδια σου, αντί να γεύεσαι τη γλύκα τους. Περιφέρεσαι μοστράροντας τα ωραία μαλλιά σου, κατσαρωμένα με τη χτένα, βάζεις στα μούτρα πούδρες κι άλλες αηδίες και ρίχνεις δεξιά και αριστερά ματιές, με μάτια γλαρωμένα απ΄ τον σεβντά». Μαζί με αυτόν το Ρωμαίο μορφονιό που πουλάει ζιγκολίκι μοιράζονται χαρές και βάσανα δυο νεανίες του ιδίου φυράματος, ο μόλις 16χρονος Γείτων, εραστής του Εγκόλπιου και ο κοινός τους φίλος Άσκυλτος. Σύντομα ο φίλος θα αποδειχτεί φίδι, καθώς θα θελήσει να γευτεί τις χάρες του Γείτονα κατ΄ αποκλειστικότητα.

Gaius Ρetronius Αrbiter

ΣΑΤΥΡΙΚΟΝ

ΜΤΦ. ΑΡΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ, ΕΚΔ. ΝΕΦΕΛΗ 2009, ΣΕΛ. 232,
ΤΙΜΗ: 16 ΕΥΡΩ