«Θα ήθελα η Ιστορία να με άφηνε ήσυχη»

Η ΚΡΙΣΤΑ ΒΟΛΦ ΓΙΟΡΤΑΣΕ ΤΑ ΟΓΔΟΗΚΟΣΤΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΤΗΣ. Η ΠΙΟ ΠΟΛΥΣΥΖΗΤΗΜΕΝΗ (ΚΑΙ ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΗ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΗ ΣΥΜΠΟΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΟ ΣΚΛΗΡΟΠΥΡΗΝΙΚΟ
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ) ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΗΣ ΠΡΩΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΕΓΡΑΨΕ
«ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ»- ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΙΔΙΟΤΥΠΑ ΜΕΙΓΜΑΤΑ
ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΙΟΥ, ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ
Πρόσφατα, σε μια σχολική τάξη, ανέφερα ότι είχα επισκεφθεί το Βερολίνο την περίοδο της πτώσης του Τείχους. Από τις αντιδράσεις κατάλαβα ότι αυτό που στα μάτια μου φάνταζε πρόσφατη ζωντανή ιστορία, στα μάτια των δεκαεξάρηδων έμοιαζε ξεχασμένο απώτατο παρελθόν. Φυσικά. Με τον ίδιο περίπου τρόπο αντιδρούσαμε κι εμείς ως δεκαεξάρηδες στις αφηγήσεις της γενιάς του Πολυτεχνείου.

Η Κρίστα Βολφ έζησε στην εφηβεία της την άνοδο και την πτώση του ναζισμού, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την προσφυγιά.

Το έργο τηςΈνα πρότυπο παιδικής ηλικίας (University Studio Ρress) καταπιάνεται με το μέγα ζήτημα της συλλογικής μνήμης και της συλλογικής αμνησίας. Η συγγραφέας έζησε τη διχοτόμηση του Βερολίνου στη νεότητά της. Με ένα εισιτήριο που κόστιζε 20 πφένιχ μπορούσες να «περάσεις απέναντι», να αλλάξεις πλευρά. Ύστερα, χτίστηκε το Τείχος. Η πόλη κόπηκε στα δύο. Περνούσες έναν δρόμο και άλλαζες χώρα- όμως άκουγες και πάλι γερμανικά.

ΟΜοιρασμένος ουρανός είναι το πρώτο μυθιστόρημα της Βολφ. Προδημοσιεύτηκε το 1963 σε ένα περιοδικό και γνώρισε τρανταχτή επιτυχία. Μέσα σε ένα χρόνο αναδείχθηκε σε «σοσιαλιστικό μπεστ σέλερ». Πούλησε 160.000 αντίτυπα, έγινε ταινία. Παρά το γεγονός ότι το κείμενο δεν είναι γραμμένο με τις ωμές συμβάσεις του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, το καθεστώς αναγκάστηκε να το αποδεχτεί. Δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά: είχε προηγηθεί η ηχηρή λαϊκή αποδοχή.

Το αφήγημα μεταφράστηκε σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες και διδάχτηκε στα σχολεία της Ανατολικής και της Δυτικής Γερμανίας αλλά και σε αμερικανικά Ηigh Schools, όπου η προσέγγιση ήταν ιστορικοκοινωνική. Το βιβλίο δεν ενδιέφερε το αμερικανικό εκπαιδευτικό σύστημα ως αλληγορία της διχοτόμησης του γερμανικού κράτους, όπως ενδιέφερε τους Γερμανούς. Οι Αμερικανοί αναζητούσαν σε αυτό την αποτύπωση της ζωής στο περίφημο Σιδηρούν Παραπέτασμα.

Η συγγραφέας ανέπτυξε την αρχική συγγραφική ιδέα σε πολλαπλές εκδοχές και επάλληλες γραφές, σχηματίζοντας ένα μυθιστορηματικό παλίμψηστο, όπως μας πληροφορεί το επίμετρο της Γερμανίδας επιμελήτριας. Η Βολφ συναιρεί στο κείμενό της μοτίβα και τρόπους του ερωτικού μυθιστορήματος. Υφαίνει την ιστορία της με τα σύμβολα μιας βαθιάς ιδεολογικής αντιπαράθεσης και ασκεί την κοινωνική κριτική που βρίσκει κανείς στη στρατευμένη λογοτεχνία της εποχής, ιδιαίτερα στο «μυθιστόρημα εργασίας».

Το Τείχος
Η υπόθεση έχει ως εξής: μια δεκαεπτάχρονη νεαρή, η Ρίτα Ζάιντελ, στρατολογείται για να σπουδάσει δασκάλα. Εγκαταλείπει το χωριό της, όμως πριν ξεκινήσει τις σπουδές, εργάζεται σε ανδροκρατούμενο εργοστάσιο. Ακολουθεί το μότο του ανθρώπου που τη στρατολόγησε- μετέπειτα δασκάλου της στη Σχολή-, του Σβάρτσενμπαχ: «ένας δάσκαλος πρέπει σήμερα να γνωρίσει κι ένα εργοστάσιο από μέσα».

Η Ρίτα έχει ήδη ερωτευτεί έναν φέρελπιν διδάκτορα Χημείας, τον Μάνφρεντ Χέρφουρτ, έναν κλειστό άνθρωπο. Οι χρόνιες άμυνες του Μάνφρεντ καταρρέουν, όταν η Ρίτα τον ρωτά με πλήρη αθωότητα «Είναι δύσκολο να γίνει κανείς όπως εσύ;». Ο καθαρός χα

Christa Wolf

ΜΟΙΡΑΣΜΕΝΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ

ΜΤΦ., ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ: ΚΥΡΙΑΚΗ ΧΡΥΣΟΜΑΛΛΗ-ΗΕΝRΙCΗ, ΕΚΔ. UΝΙVΕRSΙΤΥ SΤUDΙΟ ΡRΕSS, 2009, ΣΕΛ. 300, ΤΙΜΗ: 15 ΕΥΡΩ

ρακτήρας της Ρίτας δεν αφήνει πολλά περιθώρια στον μελαγχολικό Μάνφρεντ. Γρήγορα καταλαβαίνει ότι μαζί της μπορεί να ευτυχήσει. Η Ρίτα και ο Μάνφρεντ ζουν στη σοφίτα του πατρικού οίκου των Χέρφουρτ. Η Ρίτα δουλεύει στο εργοστάσιο, στη συνέχεια σπουδάζει. Ο Μάνφρεντ ασχολείται με την έρευνα. Προσπαθεί να πετύχει. Όταν ο Μάνφρεντ αποφασίζει να το σκάσει στο Δυτικό Βερολίνο, λίγο πριν από την ανέγερση του Τείχους στις 13 Αυγούστου 1961, για να ζήσει εκεί μια πολλά υποσχόμενη επαγγελματική ζωή, καλεί τη Ρίτα να τον ακολουθήσει. Η Ρίτα περνά απέναντι, όμως την ίδια μέρα επιστρέφει.

Το ζευγάρι χωρίζει, το Τείχος χτίζεται, ο ουρανός μοιράζεται στα δύο. Η Ρίτα καταρρέει, νοσηλεύεται σε νοσοκομείο. Η επιλογή της τυραννά την ψυχή και το σώμα της. Όμως δεν μπορεί να αποκοπεί από τη συλλογική συνείδηση του τόπου της. Πιστεύει στο συλλογικό όραμα και στη μασίφ ιδεολογία που το θεμελιώνει.

Η Ρίτα ενηλικιώνεται επώδυνα. Από αφελές κορίτσι γίνεται συνειδητοποιημένη γυναίκα. Κοιτά τη ζωή καταπρόσωπο. Όμως αυτή η πικρή γνώση δεν την τσακίζει. Αντίθετα, την ωριμάζει.

Οι αφηγηματικές αρετές του βιβλίου, η μείξη μυθοπλασίας και στοχασμού, οι χαρακτήρες που μοιάζουν κανονικοί άνθρωποι και όχι φερέφωνα, η λείανση των τρανταχτών συμβολισμών σώζουν το μυθιστόρημα. Η κόμπακτ ιδεολογία και οι προαποφασισμένες απόψεις του δεν είναι έκτυπες, η στράτευση δεν είναι διαφανής. Ο νεωτερικός τόνος της αφήγησης έρχεται σε αντίθεση με τις κομματικές επιταγές της εποχής, που μυκτηρίζουν τον φορμαλισμό και τη νεωτερικότητα, και σώζει το βιβλίο. Ορισμένες άστοχες αποδώσεις λέξεων ηχούν παράφωνα στο είδος του λόγου και στο συνολικό ύφος του κειμένου (πάνω από τονιοσκαμμένο τάφο, σελ. 229/Ο ουρανός μόνο παρέμενε πολλή ώραανάλλαγος, σελ. 231/ Δεν μπορούσε να ξέρει κανείς πώς το εννοούσε, και το καλύτερο θα ήταν να τον τοποθετήσει στουςασυμπάθιστους (sic, σελ. 237).