Σεπτεμβριανά από απόσταση ασφαλείας

ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ ΤΟΥ 1955 ΚΑΙ
ΤΗΝ ΑΝΕΞΕΛΕΓΚΤΗ ΒΙΑ ΠΟΥ ΞΕΣΠΑΣΕ ΕΝΑΝΤΙΟΝ
ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΗΣ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ, Ο ΓΙΛΜΑΖ ΚΑΡΑΚΟΓΙΟΥΝΛΟΥ
ΕΠΙΧΕΙΡΕΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ ΓΙΑ ΟΣΑ ΕΝΩΣΑΝ
ΤΟΥΣ ΔΥΟ ΛΑΟΥΣ. ΑΜΗΧΑΝΟΣ ΑΦΗΓΗΤΗΣ,
ΑΝΙΣΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΑΜΗΧΑΝΗ Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ. ΟΛΑ ΣΕ ΑΠΟΣΤΑΣΗ… ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ!
«H μνήμη των ανθρώπων έχει την αδυναμία της λήθης» διαβάζουμε στιςΠληγές του Φθινοπώρου(Εκδόσεις Λιβάνη) και η μνήμη του συγγραφέα φαίνεται πως παραμένει εκλεκτική, ίσως πρωτίστως επηρεασμένη και καθοριζόμενη από τις αφηγηματικές του προτεραιότητες και την επισφαλή ισορροπία πραγματικότητας-φαντασίας. Ο Γιλμάζ Καράκογιουνλου, 19χρονος φοιτητής στα Σεπτεμβριανά, ήταν «μάρτυρας στα γεγονότα, που τον επηρέασαν βαθιά». Στο Πέραν είδε βιαιότητες φρικτές, μίσος τυφλό, λεηλασίες. «Έγραψα αυτά που είδα», θα πει ο Τούρκος συγγραφέας. Ο Σεπτέμβρης του 1955 μεταμορφωμένος σε μυθοπλασία του 1992. Φιλότιμες προθέσεις. Δύσκολο το εγχείρημα. Να μιλήσεις για τον άλλον, τον γείτονα που η «δική» σου βία μετέβαλε σε στόχο; Άλλωστε η αναμέτρηση ιστορίας- μυθοπλασίας είναι υπόθεση προκλητική, με έκβαση απρόβλεπτη ή ετεροβαρή. «Μπορείς να σβήσεις τη φωτιά με καυτό νερό;». Μπορείς όμως να μείνεις σε απόσταση ασφαλείας. Παρατηρητής και αφηγητής.

ΟιΠληγές του Φθινοπώρουή «ο φθινοπωρινός πόνος που είχε κρεμαστεί στα κλαδιά της δρυός σαν χρυσό φύλλο», έχει ως βασικό θέμα έναν αταίριαστο έρωτα. Ο Μπεχτσέτ, φοιτητής Ιατρικής, πρωτότοκο παιδί του εμπόρου δημητριακών Κιαμίλ, αναθρεμμένος «σαν πολύτιμος επιβήτορας», ωραίος και άβουλος, δεν ερωτεύεται την Ελληνίδα Έλενα, (όπως στην κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου) αλλά την αψεγάδιαστη Εστέρ, «κάθε μέτρο του κορμιού της είχε το δικό του ποιητικό μέτρο», ορφανή και πόρνη («από επιλογή», όπως ισχυρίζεται η προαγωγός γιαγιά της), παρακάμπτοντας τη δυναμική, αστή Νεμικά, που του προορίζουν για γυναίκα. Έρωτας της Ανατολής, ηδυπαθής και ιδεαλιστικός, πόθος που ζυγίζεται επίμονα στα μάτια και τις λέξεις, πριν παραδώσει στα πάθη του τα σώματα. Είναι το «χρυσό φύλλο» του μυθιστορήματος.

Γιατί «δρυς», κορμός της αφήγησης, και αδιαμφισβήτητη πρωταγωνίστρια της ιστορίας, είναι η Πόλη. Μωσαϊκό πολύτιμο, πολύβουο, πολυπολιτισμικό, πολυφυλετικό, πολυθρησκευτικό. Γύρω από μια Κωνσταντινούπολη που είναι έτοιμη να εκραγεί, θα πλέξει ο Τούρκος συγγραφέας τις πολλαπλές ιστορίες του, με πρόσωπα διαφορετικών κοινωνικών τάξεων, εθνοτήτων, πολιτισμών. Ανάμεσά τους και Έλληνες, αν και σε περίπτωση που μιλάμε για «συνύπαρξη» στο έτερο σκέλος των Τούρκων δεν κυριαρχούν οι «Ρωμιοί». Πρόσωπα που ξεκινούν και επιστρέφουν στην Πόλη, ιστορίες που διαπλέκονται με τον κεντρικό έρωτα Μπεχτσέτ- Εστέρ, αλλά και συχνά αυτονομούνται. Λόγος ποιητικός και αποσπασματικός, ενίοτε επιτηδευμένος, σχεδόν αυτάρεσκος μέσα στην ιδιότυπη ανατολίτικη πνευματικότητα αλλά και ρητορεία του.

«Ένα νέο πρωινό της Πόλης έβγαζε στην επιφάνεια όλες τις βρωμιές, την επιθετικότητα που είχε φωλιάσει σε όλες τις γωνιές, την απληστία, το μίσος, τη, ντροπή…».

Το υπογάστριο- εθνικιστικό ή όχι μόνον- βράζει όσο τα κεντρικά πολιτικά δρώμενα στην Τουρκία του 1955 εξιστορούνται στο μυθιστόρημα σε σταθερή αφηγηματική γραμμή, παράλληλα με τις άλλες εξελίξεις. Αντιθέσεις, ίντριγκες, «αχαλίνωτη απληστία». Πολιτικός προβληματισμός και ρητορεία για την κοσμική εξουσία, τη θρησκεία, τη σχέση Ισλάμ και φιλελεύθερης οικονομίας, τη δικαιοσύνη και αν αυτή μπορεί να γεφυρώσει τη διαφορά ανάμεσα στο «οικονομικά αποτελεσματικό και το ηθικά αποδεκτό». Πεδία οικεία για τη συγγραφική κρίση και γραφή. Όταν όμως η αφήγηση στραφεί στο «βιαστικό» ή «άχαρο» πλήθος, που διαταράσσει την κοσμοπολίτικη αταραξία φωνάζοντας «η Κύπρος είναι τουρκική και θα παραμείνει τουρκική» ή δημιουργεί «ανάγωγη φασαρία» με εθνικιστικά συνθήματα και παροτρύνσεις, «είναι χρέος μας να λειώσουμε το κεφάλι του φιδιού στη φωλιά του, οι προδότες θα τιμωρηθούν», οι λέξεις του συγγραφέα φανερώνουν μιαν «άχαρη» αμηχανία απέναντι στο κύμα βίας που είναι έτοιμο να σαρώσει τον ελληνικό πληθυσμό. Αμηχανία ανάλογη με την απροθυμία των τουρκικών αρχών να αναλάβουν πολιτικές ευθύνες και πρωτοβουλίες, πριν το κύμα γίνει τσουνάμι. Η λογοτεχνία μπορεί να μην κάνει ιστορία, αλλά ίσως πελαγοδρομεί, όταν επιχειρεί να «κάνει τίμια γυναίκα, μια πόρνη. Συμφορά, και για τους δύο» όπως προειδοποιεί και η Εστέρ τον εραστή της.

Υilmaz Κarakoyunlu

ΠΛΗΓΕΣΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

ΕΚΔ. ΛΙΒΑΝΗ, 2009, ΣΕΛ.
355, ΤΙΜΗ: 18 ΕΥΡΩ