Ο πόλεμος της δημοκρατίας

ΠΟΣΟ ΜΑΚΡΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ Η ΚΡΙΤΙΚΗ
ΣΤΙΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ; ΠΟΤΕ
ΣΥΡΡΙΚΝΩΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ
ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ; ΑΥΤΑ ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ
ΘΕΤΕΙ ΠΡΟΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΗΣ
ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΚΑΝΦΟΡΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΜΕ ΤΟ
ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΣΦΟΔΡΗ ΠΟΛΕΜΙΚΗ
Το 2004, δεκαπέντε χρόνια μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, στο πλαίσιο της σειράς «Δημιουργώντας την Ευρώπη» η οποία εκδίδεται από εκδοτικούς οίκους σε πέντε χώρες υπό τη διεύθυνση του Γάλλου ιστορικού του Μεσαίωνα Ζακ Λε Γκοφ, κυκλοφόρησε η Δημοκρατία- ιστορία μιας ιδεολογίαςτου Ιταλού καθηγητή της Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπάρι. Ο συγγραφέας είναι γνωστός ελληνιστής, αλλά και ενεργός μέτοχος στην ιταλική πολιτική σκηνή, αφού παραμένει κομμουνιστής, συντασσόμενος με τον παλαίμαχο Ιταλό κομμουνιστή Κοσούτα.

Μεγάλη δημόσια και εκδοτική διαμάχη ακολούθησε αυτή την έκδοση. Διαμάχη που κορυφώθηκε με την άρνηση του Γερμανού εκδότη να δημοσιεύσει αυτό το βιβλίο. Βεβαίως οι συντελεστές του εκδοτικού εγχειρήματος γνώριζαν πολύ καλά τις απόψεις που είχε εκφράσει ο συγγραφέας για τη δημοκρατία αφού το 2002 είχε δημοσιεύσει τηνΚριτική της δημοκρατικής ρητορείας, όπου δεν υπέβαλε απλά σε κριτική τις διαστρεβλώσεις της δημοκρατίας, αλλά ουσιαστικά υποστήριζε πως αυτές αποτελούν τον σκληρό πυρήνα του δημοκρατικού παραδείγματος.

Όλες οι κριτικές για το «φαινόμενο Κάνφορα», από αυτήν του οργισμένου Αμερικανού ιστορικού Ρόμπερτ Κόνκουεστ που το κατέτασσε στο χειρότερο βιβλίο του έτους έως τη μετριοπαθή και πληρέστερη κριτική του Ιταλού ιστορικού Μάσιμο Σαλβαντόρι, συμφωνούσαν πως εδώ δεν έχουμε τόσο να κάνουμε με μια κριτική των αδυναμιών της δημοκρατίας και του ελιτίστικου χαρακτήρα της, αλλά με μια ανάδειξη των «θετικών» του σταλινικού πνεύματος. Με αυτές τις αναφορές δεν θέλω βεβαίως ο βιαστικός αναγνώστης να θεωρήσει πως απλά έχει να κάνει με ένα κείμενο αποκατάστασης του Στάλιν. Γιατί ο Κάνφορα υπερασπίζεται και την αυταρχικο-μοναρχική αρχή χωρίς μονάρχη και, το σπουδαιότερο, το κάνει με πρωτότυπο και εύγλωττο τρόπο.

Στο πλαίσιο της αποδόμησης της δημοκρατίας ο συγγραφέας καταφεύγει στην παράθεση γεγονότων, όπου η καθολική ψηφοφορία έφερε στην εξουσία όχι τις λαϊκές δυνάμεις, αλλά τους πολιτικούς εκπροσώπους των πλουσίων. Το Μανιφέστο του Μαρξ έθετε ως πρώτο στόχο την επίτευξη της δημοκρατίας μέσα από την κατοχύρωση της καθολικής ψηφοφορίας. Με τις πρώτες καθολικές ψηφοφορίες οι αυταπάτες κατέρρευσαν. Ο Κάνφορα επικαλείται τον λαό, αλλά δεν του δείχνει καμία εμπιστοσύνη. Η σκέψη του εύκολα κατατάσσεται ως υπόδειγμα αυταρχικού λαϊκισμού (λέγε με Τσάβες). Τελικά αυτό που μένει είναι η υπεράσπιση του σοβιετικού συντάγματος του ΄36, η στρατηγική επιλογή του γερμανοσοβιετικού συμφώνου και η αντιδραστική φύση των λαών που εντάχθηκαν στο σοβιετικό μπλοκ.

Βεβαίως ο Κάνφορα στο επίμετρο της παρούσας έκδοσης απαντά σε όσους τον κατηγόρησαν πως δεν αναφέρει τίποτα για το Κάτιν και τα γκούλαγκ, λέγοντας ότι δεν μπορούσε να γράψει για όλα τα περιστατικά βίας. Παραθέτει μάλιστα γεγονότα βίας που δεν κατέγραψε σ΄ αυτό το βιβλίο. Αλλά στρεψοδικεί εμφανώς. Διότι το Κάτιν και τα γκούλαγκ δεν αποτελούν απλά γεγονότα βίας, αλλά το DΝΑ του σταλινισμού. Επιπλέον, ενώ κατηγορεί τους Πολωνούς για αντισημιτισμό, του «διαφεύγει» η πολωνική υποστήριξη στην εξέγερση το 1943 των Εβραίων του γκέτο της Βαρσοβίας. Αλλά κι αν ακόμα δεχθεί κανείς πως ο Κάνφορα αναζητεί μια άλλη «εξισωτική δημοκρατία», όπως συγκαταβατικά τον κρίνει ο Σαλβαντόρι, πολύ φοβάμαι πως η κανφοριανή θεωρία της δημοκρατίας ως ιδεολογίας, αποδέχεται πως ο μόνος δρόμος για την ισότητα περνά μέσα από την κατάργηση της ελευθερίας. Γι΄ αυτό και ξεχνάει τους Μπερνστάιν, Κάουτσκι, ενώ επιδερμικά αναφέρεται στη Λούξεμπουργκ και σε συγχρόνους του όπως π.χ. ο Μπόμπιο.

Luciano Canfora

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΑΜΙΑΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΤΦ. Π. ΣΚΟΝΔΡΑΣ ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΣΕΛ. 540,
ΤΙΜΗ 31,50 ΕΥΡΩ