Τέχνη κατά καταναλωτισμού

Σημαιοφόρος μιας άυλης ζωγραφικής ενάντια στον καταναλωτισμό και την αφέλεια της τέχνης, ο Νίκος Κεσσανλής αποκαλύπτεται σε μία μονογραφία των «ΝΕΩΝ»
Ζωγράφος που έσφιγγε τη γροθιά ενάντια στην αφέλεια της τέχνης, ο Νίκος Κεσσανλής πέρασε πολύ νωρίς στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας του ΄60, της γενιάς της αμφισβήτησης. Η ιστορία που έγραψε είναι συνυφασμένη με τη στράτευση, τη ζύμωση των ιδεών, την ανατροπή, την αποδόμηση, και προσδίδει στην επόμενη μονογραφία της σειράς των «ΝΕΩΝ» «Σύγχρονοι Έλληνες Εικαστικοί», που κυκλοφορεί αύριο, ιδιαίτερη βαρύτητα. Η Ρώμη καλωσόρισε τον Νίκο Κεσσανλή με επευφημίες για τον «βαρβαρικό βυζαντινισμό» με τον οποίο τάραξε την τελματωμένη ζωγραφική και τη γλυπτική. Το Παρίσι τον αναγόρευσε σε Προμηθέα της ηλεκτρικής φωτιάς που χειριζόταν τους προβολείς σαν πινέλα, την ώρα που η Αθήνα έβλεπε στα τσαλακωμένα λευκά σεντόνια του πρωτοπόρου εικαστικού απλώς μια «απλωμένη μπουγάδα». Η γενιά του Κεσσανλή κήρυξε τον θάνατο της ζωγραφικής, έκανε έργα τέχνης με σκουπίδια, κουρέλια, τσιμέντα, κατήγγειλε τα μουσεία σαν νεκροταφεία της τέχνης. Πολέμησε την ιερότητα και μοναδικότητα του έργου τέχνης και το σύστημα του εμπορίου. «Θέλαμε να πουλάμε τα έργα μας φθηνά. Ει δυνατόν, στο σούπερ μάρκετ…», έλεγε ο ζωγράφος που ώθησε τα όρια τής ήδη διαταραγμένης εικόνας προς τη σκιά, το ασύλληπτο, το άυλο, με κύριο μέσο μια φωτογραφική μηχανή, τσαλακωμένα χαρτιά, πανιά, για να αποδείξει όχι τον θάνατο της απεικόνισης, αλλά ακριβώς το αντίθετο: ότι η απεικόνιση είναι μια αξία μεταβλητή αλλά αναγκαία για τον ανθρώπινο πολιτισμό. Όταν έντυσε μια γκαλερί με τσαλακωμένα πανιά που παρέπεμπαν σε αρχαιοελληνικούς χιτώνες, μεγάλοι κριτικοί της τέχνης όπως ο Λουί Αργκάν αναγνώρισαν την αξία της χειρονομίας του. Στο Παρίσιανακάλυψε τη φωτογραφία- «αυτό το μπορντέλο χωρίς τοίχους», όπως την έλεγε ο ΜακΛούαν-, ένα μέσο που είχε συμβάλει στη διεύρυνση και την αποκαθήλωση του κόσμου της εικόνας με το μικροσκόπιο, την κινηματογραφική κίνηση και την «αξιοπιστία» της. Ο Κεσσανλής, αναγνωρίζοντας τον κεντρικό ρόλο της ως εργαλείου που διευρύνει την όραση και διαμορφώνει το οπτικό ασυνείδητο, ιδιοποιήθηκε τη φωτογραφική διαδικασία. Αποτύπωσε, παραμορφώνοντας τις σκιές πίσω από το παραβάν (όπως στο έργο του στον σταθμό του Μετρό στην πλατεία Ομονοίας), δημιούργησε με φωτογραφικά έναν κόσμο διφορούμενο. Κι έφθασε τη φωτογραφία στα όριά της: εκεί που πεθαίνει, για να ξαναγεννηθεί ως ζωγραφική. Θορυβώδης, νευρικός, πότης, πολιτικοποιημένος, αχώριστος σύντροφος με τη Χρύσα Ρωμανού, επέστρεψε μόνιμα στην Ελλάδα το 1981 και έβαλε όλες τις δυνάμεις του για την ανανέωση της Σχολής Καλών Τεχνών και τη μεταστέγασή της από το ασφυκτικό περιβάλλον του νεοκλασικού κεντρικού κτιρίου και τα νοικιασμένα διαμερίσματα στους χώρους ενός παλιού εργοστασίου στην οδό Πειραιώς.

ΙΝFΟ

Ο τόμος «Νίκος Κεσσανλής», από τη σειρά «Σύγχρονοι Έλληνες Εικαστικοί», θα διατίθεται αύριο στα περίπτερα προς 7,90 ευρώ.

Χρονολόγιο

1930: Γεννιέται στη Θεσσαλονίκη 1948: Σπουδάζει στη Σχολή Καλών Τεχνών 1955: Καίει όλα τα έργα του και φεύγει για τη Ρώμη 1956: Δουλεύει στην αποκατάσταση τοιχογραφιών του Αντρέα Μαντένια στην Πάντοβα 1957: Πρώτη ατομική έκθεση ζωγραφικής.

Προλογίζει ο τεχνοκριτικός Λούι Αργκάν 1958: Παρουσιάζει στην Μπιενάλε Βενετίας το πρώτο «άμορφο» έργο του 1959: Εγκαθίσταται στο Παρίσι. Συνδέεται με την ομάδα των Νέων Ρεαλιστών 1963: Παρουσιάζει τα «Σεντόνια» (από κατακερματισμένες φωτογραφίες) στη Ρώμη και στο θέατρο «Fenice» της Βενετίας 1965: Μπαίνει στην ομάδα Μec Αrt, που δημιουργεί ο Πιερ Ρεπανί. Εμπορική επιτυχία.

1968: Το σπίτι του στο Παρίσι γίνεται αντιδικτατορικό στέκι 1981: Εγκαθίσταται στην Αθήνα και εκλέγεται καθηγητής στην ΑΣΚΤ 1988: Εκπροσωπεί την Ελλάδα στην Μπιενάλε Βενετίας 1992: Πρωτοστατεί στην αγορά του νέου κτιρίου της ΑΣΚΤ στην Πειραιώς.

2003: Φιλοτεχνεί την «Ουρά» στον σταθμό «Ομόνοια» του Μετρό 2004: Πεθαίνει στο σπίτι του στα Βριλήσσια