Νέα κρίση, παλιά γιατροσόφια

ΧΕΙΡΙΣΤΗΚΑΜΕ ΑΔΕΞΙΑ ΜΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΗ ΜΗΧΑΝΗ,
ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ ΔΕΝ ΚΑΤΑΝΟΟΥΜΕ.
ΚΙ ΑΦΟΥ ΔΕΝ ΠΗΡΑΜΕ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ
ΤΟΥ ΦΑΥΛΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ
ΚΡΙΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ
ΤΟΥ ΄90, ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΟΥΜΕ, ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΙ Ο ΠΟΛ ΚΡΟΥΓΚΜΑΝ, ΟΤΙ «ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΩΡΕΑΝ ΓΕΥΜΑ», ΔΗΛΑΔΗ ΚΕΡΔΟΣ ΧΩΡΙΣ ΠΟΝΟ…
Δ έκα χρόνια πριν, ο Κρούγκμαν έγραψε ένα μικρό βιβλίο υποστηρίζοντας ότι οι θριαμβολογίες των οικονομολόγων ήταν άστοχες και ότι οι πρόοδοι στην οικονομική γνώση και πολιτική δεν είχαν εξαφανίσει την πιθανότητα των υφέσεων. Το βιβλίο Η επιστροφή των οικονομικών της ύφεσης βούλιαξε σε χρόνο μηδέν…

Τώρα, ο Κρούγκμαν επιστρέφει για να πάρει την εκδίκησή του. Αυτήν τη φορά οπλισμένος με ένα Νόμπελ Οικονομικών και με μια οικονομική κρίση πολύ μεγαλύτερη και σοβαρότερη από την ασιατική κρίση του 1997-98, για την οποία γράφτηκε το πρώτο βιβλίο.

Τότε, ο Κρούγκμαν προειδοποιούσε ότι τα προβλήματα των οικονομικών της ύφεσης δεν έχουν εξαφανιστεί. Τον επιβεβαίωναν τόσο η ασιατική κρίση όσο και η κρίση της Ιαπωνίας. Τώρα που το κακό τρίτωσε, ο Κρούγκμαν έχει κάθε δικαιολογία να επιστρέψει με την αναθεωρημένη έκδοση του ίδιου βιβλίου.

Στην Κρίση του 2008, ο Νομπελίστας ανατρέχει σε προηγούμενες κρίσεις, προτείνει λύσεις για να ανακάμψουν τα θύματα της καταστροφής και αναδεικνύει τους κινδύνους της συνεχούς αναζήτησης μιας οικονομικής πανάκειας.

Με το γνωστό του παιγνιώδες ύφος- κατά τον ίδιο τον συγγραφέα, το ύφος αυτό ταρακουνά το μυαλό και το κατευθύνει σε διαφορετικά κανάλια- ο Κρούγκμαν λέει ότι η ασιατική κρίση στα τέλη της δεκαετίας του ΄90, όταν κατέρρευσαν πολλά εθνικά νομίσματα, δεν ήταν παρά μια γενική πρόβα της σημερινής κρίσης. Και στις δύο περιπτώσεις, γράφει, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής επέδειξαν «ψυχολογία ερασιτέχνη» και ματαίως προσπάθησαν να κινήσουν τις αγορές. Παρ΄ ότι θεωρεί ότι μια ύφεση δεν είναι πιθανή, ο κάτοχος του Νόμπελ Οικονομίας 2008 συμπεραίνει ότι τα οικονομικά της ύφεσης, δηλαδή τα προβλήματα που χαρακτήριζαν μεγάλο μέρος των διεθνών οικονομικών στη δεκαετία του ΄30 και που ο κόσμος δεν τα είχε δει έκτοτε, ήρθαν για να μείνουν, γι΄ αυτό και πρέπει να τα μελετήσουμε. Διότι η αρρώστια είναι κάθε φορά διαφορετική, αλλά το φάρμακο το ίδιο. Ή μάλλον, παρόμοιο, από μια γκάμα θεραπειών, και κάθε φορά πρέπει να βρίσκει κανείς τη σωστή δοσολογία.

Οι θεραπείες είναι μάλλον οι προφανείς λύσεις, κάτι σαν ασπιρίνες δηλαδή: διάσωση του χρηματοπιστωτικού τομέα, ενέσεις κεφαλαίου στο τραπεζικό σύστημα, κεϊνσιανές κρατικές δαπάνες. Αν όλοι θέλουν ρευστότητα στα πορτφόλιό τους, αλλά η αγορά δεν μπορεί να μετατρέψει το κεφάλαιο σε χρήσιμα μετρητά, τότε πρέπει να αναλάβει ρόλο η κυβέρνηση και να το κάνει, υποστηρίζει. Και αν δεν είναι όλοι ικανοποιημένοι με αυτό, τότε η κυβέρνηση οφείλει να αναλάβει τη μερική ή πλήρη ιδιοκτησία των τραπεζών και των πορτφόλιο με ρίσκο, και να χρηματοδοτήσει τις αγορές.

Και όταν η προσπάθεια ανάκαμψης πάρει τον δρόμο της, σημειώνει, χρειάζεται μια γενναία μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Άρα, ποια θα είναι η επόμενη μέρα; Ο Κρούγκμαν υπονοεί ότι τα οικονομικά πρέπει να θεωρούνται λιγότερο επιστήμη και περισσότερο κοινωνική τέχνη. Το πόσο γρήγορα θα ανακάμψει η διεθνής οικονομία θα εξαρτηθεί οχι τόσο από τους αριθμούς όσο από την ψυχολογία· και από το αν ο Μπαράκ Ομπάμα θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και την αισιοδοξία. Χρειάζεται ένα νέο οικονομικό δόγμα. Αλλά αυτό απαιτεί τη δοκιμή, και το ξεδιάλεγμα μέσα από μια διαδικασία απ΄ την οποία δεν θα λείψουν τα λάθη. Διότι, όπως λέει ο Κρούγκμαν, δεν υπάρχει πανάκεια. Όπως το θέτει, «τα μόνα σημαντικά δομικά εμπόδια στην ευημερία του κόσμου είναι οι παρωχημένες θεωρίες που στοιβάζονται στο μυαλό των ανθρώπων». Η εποχή της ύβρεως, παρήλθε. Ή τουλάχιστον, πρέπει να παρέλθει.

Ρaul Κrugman

Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ 2008 ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΗΣ ΥΦΕΣΗΣ

ΠΡΟΛ. ΝΙΚΟΣ ΚΟΤΖΙΑΣ ΜΤΦ. ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΛΑΒΑΝΟΥ ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2009 ΣΕΛ. 233