Επιφυλλίδα

Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος;
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Υπάρχουν πολλών ειδών αναίδειες στο ραδιόφωνο. Οι κυριότερες είναι να μιλάνε οι παρουσιαστές μιας εκπομπής και να ξεκαρδίζονται οι ίδιοι στα γέλια με την «ευφυΐα» όσων ανταλλάσσουν, ενώ στους ακροατές δεν σκάει συνήθως χείλι. Ακόμη όμως μεγαλύτερη αναίδεια- και άκρως επικίνδυνη- είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφωνούνται τα δελτία ειδήσεων σε πολλούς ραδιοφωνικούς σταθμούς- ιδιαίτερα σε έναν, όνομα και μη χωριό. Την περασμένη Παρασκευή το πρωί, στο δελτίο ειδήσεων των 11, η εκφωνήτρια μιλούσε για τον Αλμούνια, την οικονομική κρίση, την επιτήρηση, αλλά και για μια ηλικιωμένη που βρέθηκε απανθρακωμένη στα Εξάρχεια, ενώ εκφραζόταν η υπόνοια πως είχε δολοφονηθεί προτού απανθρακωθεί, μ΄ έναν τρόπο που σου δημιουργούσε τη βεβαιότητα πως μέσα σ΄ ένα τέταρτο, το πολύ σε μισή ώρα, θ΄ ανακοινωνόταν ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Ή η ολοσχερής καταστροφή του πλανήτη.

Η φωνή της αγχώδης, σαν κάποιος να επρόκειτο να την πνίξει, αλλά έπρεπε ν΄ ακούγονται με ευκρίνεια οι λέξεις για να υπάρξει βοήθεια, δεν άφηνε κανένα περιθώριο: χανόμασταν από λεπτό σε λεπτό. Είναι ο πιο αναποτελεσματικός τρόπος για να συνεφέρεις τους ανθρώπους. Αν έστω κι ένας, ενώ οδηγούσε το αυτοκίνητό του, μετά το δελτίο ειδήσεων τηλεφώνησε στη γυναίκα του για να του θυμίσει αν το μεσημέρι θα φάνε κατσικάκι με πατάτες ή κοτόπουλο με χυλοπίτες, η χρεοκοπία όχι μόνον του δελτίου ειδήσεων, αλλά πρωτίστως του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι οτιδήποτε λέγεται για τα σοβαρά και τα κρίσιμα, είναι πλήρης. Θα συμπλήρωνες μάλιστα πως εκφωνημένη και μεταφερμένη κατ΄ αυτόν τον τρόπο, η οποιαδήποτε κρίση (οικονομική, κοινωνική, ηθική) προκαλεί και ισχυροποιεί στον καθένα το αίσθημα να διασωθεί ο ίδιος προσωπικά, όσο ανήκουστα ή τρομερά είναι αυτά που συμβαίνουν στην ανθρωπότητα.

Σάμπως η κρίση να δημιουργείται και να παρατείνεται όχι για να σηκώσει ο οποιοσδήποτε τα μανίκια για να συμβάλει στην καταπολέμησή της, αλλά για να επινοήσει και να κάνει συνδυασμούς ώστε να επιζήσει ο ίδιος και η οικογένειά του, έστω μέσα σ΄ ένα τοπίο πλήρως κατεστραμμένο. Εύκολα αναγνωρίσιμες οι ολέθριες συνέπειες μιας αντίστοιχης συμπεριφοράς που κάνουν την οποιαδήποτε κρίση, ενώ θα μπορούσε να παραμείνει πλασματική, να μεταβάλλεται σε πραγματική και να γίνεται ακόμη βαθύτερη, διαρκέστερη, σχεδόν τελεσίδικη. Αν χρειάζεται μία επιπλέον απόδειξη για το ότι οι κοπετοί και οι οδυρμοί για την οποιαδήποτε κρίση υπάρχουν στον βαθμό που θίγει τον καθένα προσωπικά, είναι η σχεδόν αμέριμνη από πλευράς μας υποθήκευση στην κρίση αυτή ανθρώπων που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί. Καμιά όμως κρίση δεν αντιμετωπίστηκε μέσα στην ιστορία ενώ βιώθηκε ως προσωπικό γεγονός.

Χωρίς να το αντιλαμβάνεται κανείς, επιδεινώνει τις αιτίες ώστε η κρίση να γίνεται ακόμη βαθύτερη, ενώ ανέπαφη παραμένει η πηγή της, που είναι ο συνδυασμός μιας υπό συνεχή διαμόρφωση υπανάπτυκτης νοοτροπίας με την πολιτική εξουσία. Όταν γίνεται καθολικό το αίσθημα μιας επικείμενης καταστροφής, μεγαλώνουν τα περιθώρια ώστε η πολιτική εξουσία να δρα ακόμη πιο ανεξέλεγκτα, με το πρόσχημα πως είναι υποχρεωμένη να τιθασεύσει τον πανικό που έχει ήδη όλα τα χαρακτηριστικά της επιδημίας. Κανείς δεν θέλει να πεθάνει, οποιαδήποτε κρίση κι αν του ανακοινωθεί ότι πρόκειται να ζήσει. Το αποτέλεσμα είναι οι οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις που έχουν πάντα πολιτικό χαρακτήρα, αντί να αφυπνίζουν την πολιτική σκέψη, να κάνουν τη συνείδηση έρμαιο σε λύσεις αυτοσχεδιαστικές, αντιιστορικές, απάνθρωπες.

Τον αγχώδη τόνο στη φωνή της εκφωνήτριας, στο δελτίο ειδήσεων των 11, ενώ τον υπέβαλλε μια φαινομενικά κακώς κείμενη κατάσταση, στην πραγματικότητα ο τόνος αυτός προέτρεπε τον καθένα να συμβάλει στην επιδείνωσή της, με το να κινηθεί με τον επικερδέστερο, για τον εαυτό του τρόπο, στον προσωπικό του χώρο. Τον αγχώδη αυτό τόνο, ενώ φαινόταν ταυτόχρονα να τον προκαλεί μια διάθεση δριμείας κριτικής της πολιτικής εξουσίας, είναι ακριβώς η τελευταία που τον είχε εμπνεύσει, καθώς συμφωνεί με μια πάγια ομολογημένη ή ανομολόγητη συμπεριφορά της: να εμφανίζεται ως αρωγός σε δεινά που, αν μη τι άλλο, έχει αποφασιστικά συμβάλει στην εξάπλωσή τους. Είναι λοιπόν να μην αναπολεί κανείς ως μια ιδιοφυή στάση πραγματικά ελεύθερου και αχειραγώγητου ανθρώπου τον Γιάννη Τσαρούχη, που σε περίοδο αποθράσυνσης των τιμών απάντησε, ενώ του είχαν πει πως τα κεράσια είχαν φτάσει στις χίλιες δραχμές το κιλό: «Ε, καλά, λοιπόν, δεν θα φάμε κεράσια».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»