Όταν ο Ντοστογιέφσκι διάβασε ιστορία κι έκλαψε

ΠΡΟ ΕΤΩΝ ΕΚΛΑΨΕ Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ
ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΩΣ ΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟ
ΚΟΙΝΟ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΘΗΚΕ
ΜΑΖΙΚΑ ΣΤΟ ΚΛΑΜΑ ΤΟΥ. ΤΩΡΑ
ΚΛΑΙΕΙ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΣ
ΣΕ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑΡΑΚΙ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΟ,
ΠΟΥ ΕΚ ΠΡΩΤΗΣ
ΟΨΕΩΣ ΜΟΙΑΖΕΙ ΜΕ ΕΝΑ ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΑ
ΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΕΝΑ
ΝΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΟΥΝ ΕΛΑΦΡΩΣ
ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΛΗΞΗ ΜΑΣ
Το σύντομο αυτό κείμενο του άγνωστου, τουλάχιστον σε εμένα, Ούγγρου Λάζλο Φολντένυϊ, έχει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον από αυτό που εγείρει ο τίτλος του- χάρη στον οποίον, αν θέλω να είμαι ειλικρινής, το άνοιξα για να το διαβάσω. Περίμενα ένα, στην καλύτερη περίπτωση, εκκεντρικό και άκρως λογικό παιχνίδι και ήρθα σε επαφή με μερικές σκέψεις οι οποίες δεν είναι δυνατόν να περάσουν απαρατήρητες.

Το βιβλίο στηρίζεται σε ένα γεγονός και μια υπόθεση που προκύπτει από αυτό το γεγονός. Το γεγονός είναι ότι το 1854, αφού είχε περάσει τέσσερα χρόνια στο κάτεργο, ο Ντοστογιέφσκι στάλθηκε ως απλός στρατιώτης στην Νότιο Σιβηρία. Εκεί συνδέθηκε φιλικά με κάποιον εισαγγελέα ονόματι Βράνγκελ, ο οποίος του προμήθευε βιβλία. Αυτά όλα τα αναφέρει ο Βράνγκελ στα απομνημονεύμα- τά του όπου και σημειώνει ότι κάποια στιγμή διάβασαν μαζί και σχολίασαν όπως συνήθιζαν, Χέγκελ, χωρίς να προσδιορίσει για ποιο έργο του Γερμανού φιλόσοφου πρόκειται.

Η υπόθεση του Φολντένυϊ είναι ότι πρόκειται για τα Μαθήματα φιλοσοφίας της Ιστορίας. Χωρίς να μπορεί να το αποδείξει, εννοείται, εικάζει ότι πρόκειται γι΄ αυτό αφού σε αυτό ειδικά το έργο ο Χέγκελ αναφέρεται στη Σιβηρία την οποία και εξαιρεί από τη μεγάλη ήπειρο της Ιστορίας: «Η μορφολογία του τόπου δεν είναι κατάλληλη για μια ιστορική κουλτούρα ή για να καταστεί ιδιαίτερος ιστορικός παράγοντας.» Και από αυτό το σημείο αρχίζει να αναπτύσσεται η πραγματική υπόθεση του έργου.

Πώς αισθάνθηκε ο Ντοστογιέφσκι όταν, διαβάζοντας τον Χέγκελ, διαπίστωσε ότι στη μακρινή Ευρώπη, «για τις ιδέες της οποίας είχε καταδικαστεί σε θάνατο πριν πάρει χάρη και εξοριστεί», δεν έδιναν καμία σημασία στα βάσανά του επειδή «αυτά τα βάσανα τον έβρισκαν στη Σιβηρίασε έναν κόσμο που δεν αποτελούσε μέρος της ιστορίας»; Τι κάνεις όταν αισθάνεσαι ότι σε έχουν πετάξει εκτός Ιστορίας;

Κατρακύλα
Δακρύζεις, κλαις, οδύρεσαι, αφήνεις να ξεσπάσει από μέσα σου ο θυμός που κουβαλάς σε μεγάλες ποσότητες και σε βαραίνει ακόμη περισσότερο; Πόσο ενδιαφέρον θα είχε να ασχολιόταν κάποιος στα σοβαρά με την καταθλιπτική κατρακύλα της ελληνικής κοινωνίας τα τελευταία χρόνια ξεκινώντας από αυτήν την αρχική υπόθεση, από το αίσθημα ότι η Ιστορία μας εγκατέλειψε, μας απέκοψε, μας πέταξε στα άχρηστά της; Δυσάρεστο το συναίσθημα θα μου πείτε, ειδικά αν μέχρι προχθές πίστευες πως η Ιστορία σου ανήκει, τόσο δυσάρεστο και τόσο πνιγηρό που μοιάζει με το ιδανικό κίνητρο των πάσης φύσεως εξαγριωμένων.

Ο Ντοστογιέφσκι όμως δεν ήταν Έλληνας και δεν αντιλαμβανόταν την ιδιαίτερη ποιότητα αυτού του τύπου του νταλκά. Ήταν Ντοστογιέφσκι, και ακόμη κι αν δεν ήταν Ντοστογιέφσκι γι΄ αυτό έγινε Ντοστογιέφσκι, επειδή μπόρεσε να αρθρώσει σε λόγο το κλάμα του, την πίκρα του, την απογοήτευσή του:

«Εύκολα φανταζόμαστε ότι μόλις έμαθε ότι είχε πεταχτεί εκτός ιστορίας, υπέρ της οποίας είχε δεχτεί κάθε είδους δημόσια προσβολή, τότε γεννήθηκε μέσα του η πεποίθηση ότι η ζωή έχει διαστάσεις που δεν εξαντλούνται στην ιστορία…» Ή, με άλλα λόγια, «το θαύμα είναι ενδεχόμενο όταν εξαφανίζεται η αποκλειστικότητα του χώρου και του χρόνου.»