Κατεστραμμένες ζωές σε νέα τροχιά

ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΑΥΛΗ-ΚΙΒΩΤΟ ΣΤΙΣ ΠΑΡΥΦΕΣ ΤΗΣ
ΟΡΟΣΕΙΡΑΣ ΤΟΡΑ ΜΠΟΡΑ ΘΑ ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΝ ΟΙ
ΜΟΙΡΕΣ ΜΙΑΣ ΣΕΙΡΑΣ ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΕΝΩΝ ΗΡΩΩΝ.
Ο ΝΑΝΤΙΜ ΑΣΛΑΜ ΥΠΟΧΡΕΩΝΕΙ ΔΥΣΗ
ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΗ ΝΑ ΣΥΝΟΜΙΛΗΣΟΥΝ ΜΕ
ΦΟΝΤΟ ΜΙΑ ΣΠΑΡΑΣΣΟΜΕΝΗ ΧΩΡΑ, ΕΚΕΙ
ΟΠΟΥ ΚΑΠΟΤΕ ΑΛΛΗΛΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ. ΜΙΑ ΛΕΠΤΕΠΙΛΕΠΤΗ
ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΟΥΜΕΝΗΣ
ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ
ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ, ΜΕ ΕΥΣΤΟΧΑ
ΔΑΝΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ 19ουΑΙΩΝΑ
«Ο Ψυχρός Πόλεμος υπήρξε ψυχρός μόνο για τις πλούσιες και προνομιούχες περιοχές του πλανήτη», γράφει ο Ναντίμ Ασλάμ (γεν. 1966) στο εντυπωσιακό νέο βιβλίο του Τhe Wasted Vigil ( Η χαμένη επαγρύπνηση) που τιτλοφορήθηκε στα ελληνικά Σβησμένες Ψυχές και που τοποθετείται στο σύγχρονο Αφγανιστάν.

Από το 1979, όταν ύστερα από ένα κομμουνιστικής έμπνευσης πραξικόπημα (1976) η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε στο Αφγανιστάν για να καταπνίξει την Τζιχάντ, η χώρα αυτή που αποτέλεσε ανέκαθεν ένα πολιτισμικό χωνευτήρι έχει υποστεί αλλεπάλληλα κύματα εθνοκαθάρσεων και αιματοχυσιών.

Την αποχώρηση των Σοβιετικών το 1989 ακολούθησε ένας γενικευμένος εμφύλιος μεταξύ πολεμάρχων, φυλάρχων και φατριών, ο θρίαμβος των Ταλιμπάν (1996) και η επέμβαση των Αμερικανών μετά την 11/9. Στο μεταξύ εκατομμύρια προσφύγων κατέφυγαν στις γειτονικές χώρες (κυρίως στο Πακιστάν), η Αλ Κάιντα ανδρώθηκε και εκπαιδεύτηκε στα μέρη όπου κάποτε ο Μέγας Αλέξανδρος συνομιλούσε με βουδιστές μοναχούς, ενώ παρήχθη τόσο μίσος, δυστυχία, δυσπιστία και φανατισμός όσο λίγες φορές στην ανθρώπινη ιστορία. Η Πεσαγουάρ, η συνοριακή πόλη κοντά στο Πέρασμα Χάιμπερ πάνω στον Δρόμο του Μεταξιού, έφθασε να βρίθει από υποδηματοποιεία που εμπορεύονται μονά παπούτσια, όπως αναφέρει ο συγγραφέας και όπως μπορώ να βεβαιώσω κι εγώ. Η οικιακή οικονομία στράφηκε στη μονοκαλλιέργεια οπίου και οπλικών συστημάτων. Και κάθε πέτρα που σηκώνεις ή κάθε κομμάτι ψωμί που γεύεσαι έχει να πει δεκάδες ιστορίες σχετικά με τον πόλεμο- πώς κάηκε από εμπρηστικές βόμβες το χωράφι όπου άλλοτε καλλιεργείτο σιτάρι, πώς κόπηκε το χέρι που άλλοτε έψηνε το ψωμί, πώς ανατινάχθηκε από νάρκη το παιδί που κάποτε έπαιζε αμάδες.

Ενδιαφέροντες ρόλοι
Πώς όμως φτιάχνεις ένα μυθιστόρημα από θραύσματα κατεστραμμένων ζωών; Όλα τα μεγάλα γεγονότα- επαναστάσεις, πόλεμοι, χαώδεις οικονομικές κρίσεις όπως η σημερινή- επιβάλλουν μια νέα πραγματικότητα στους επιζώντες, αμορφοποίητη και συγκεχυμένη, που αποπροσανατολίζει τον συγγραφέα ασκώντας αφόρητες πιέσεις στην ευαίσθητη τέχνη του ρεαλιστικού μυθιστορήματος.

Και όμως, ο Ναντίμ Ασλάμ τα καταφέρνει να βάλει τάξη σ΄ αυτό το ενοχλητικό, ακραία ωμό, ενίοτε σουρεαλιστικό υλικό, παράγοντας τέχνη που συχνά θυμίζει περσικές μινιατούρες και βουδιστικές τοιχογραφίες. Πατώντας γερά και στους δύο πολιτισμούς που τον εξέθρεψαν, αξιοποιεί πλήρως τη μεγάλη παράδοση του δυτικού φιλελεύθερου/ουμανιστικού μυθιστορήματος όπου τα άτομα, κόντρα στις παράλογες και ακατανόητες δυνάμεις της Ιστορίας, αποδεικνύονται ικανά για μεγάλα πάθη και λεπτότατες εκδηλώσεις των αισθημάτων τους. Εδώ δεν βρισκόμαστε πια στα χωράφια του Ψυχρού Πολέμου ούτε έχουμε δάνεια από τον Γκράχαμ Γκριν και τον Τζον Λε Καρέ. Αντίθετα, ο Αγγλοπακιστανός συγγραφέας αξιοποιεί την πολυπολιτισμική παράδοση ασχολούμενος με μια αποδιαρθρωμένη κοινωνία που εκτρέφει ενδιαφέροντες ρόλους και σπαρακτικούς ήρωες/ αντανακλάσεις οι μεν των δε: τον εβδομηντάχρονο Άγγλο γιατρό που οι Ταλιμπάν του έκοψαν το χέρι όταν διεκδίκησε τις ζωγραφιές της Αφγανής συζύγου του. Τη σύζυγό του που έχει καρφώσει τα βιβλία της στη οροφή για να μην τα καταστρέψουν οι μουτζαχεντίν και που λιθοβολήθηκε από το αγριεμένο πλήθος. Την εξαφανισμένη κόρη που κακοποιήθηκε από τους Σοβιετικούς και κυοφόρησε ένα παιδί από τον νεαρό στρατιώτη/βιαστή της. Την αδελφή του αγνοούμενου βιαστή που εγκαταλείπει την Αγία Πετρούπολη αναζητώντας τα ίχνη του. Τον Αμερικανό πρώην πράκτορα της CΙΑ και τώρα έμπορο πολυτίμων λίθων που αρχικά δούλευε με τους μουτζαχεντίν κατά των Σοβιετικών, που έχει ερωτευθεί στο παρελθόν τη χαμένη κόρη και που τώρα προσφέρει ανθρωπιστική βοήθεια όπου δει. Τον νεαρό Αφγανό εκπαιδευόμενο τρομοκράτη που βρίσκει καταφύγιο στην έπαυλη του γιατρού και που δεν αποκλείεται να είναι ο ίδιος ο χαμένος εγγονός.

Ποταμός παθών
Αυτοί και άλλοι ήρωες συγκλίνουν σπαρασσόμενοι μεταξύ εμπόλεμων φατριών, συγκρουόμενων πολιτισμικών παραδόσεων και ακραίας βούλησης για εξουσία. Η καταστροφή του Αφγανιστάν παραμένει ο κεντρικός μύθος, αλλά οι προσωπικές ιστορίες συμβάλλουν κατασκευάζοντας έναν ντοστογιεφσκικό ποταμό παθών και πνευματικών αναζητήσεων. Με ήρεμο πλάγιο λόγο ο Ασλάμ περιγράφει ανθρώπους παγιδευμένους στις εθνοτικές τους υποκειμενικότητες, παράγοντας μια πολιτική πολυφωνία που αναδεικνύει αντί να αποκρύπτει τις προσωπικές ιδιαιτερότητες.

Νadeem Αslam

ΣΒΗΣΜΕΝΕΣ ΨΥΧΕΣ

ΜΤΦ. ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΣΙΡΟΥΝΗ, ΕΚΔ. ΤΟΠΟΣ 2009, ΣΕΛ. 455