«Πόσο κοστίζει η φιλία, ο έρωτας;»

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΗΤΤΑ ΤΟΥ ΥΠΑΡΚΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ,
Η ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕ
ΤΗ ΘΕΣΗ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΜΕΙΝΕΙ ΚΕΝΗ: ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ
ΩΣ Η ΜΟΝΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ,
ΩΣ ΤΟ ΜΟΝΟ ΔΥΝΑΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ.
ΑΠΟ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΑΥΤΟ ΞΕΚΙΝΑΕΙ Η ΚΡΙΤΙΚΗ
ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΖΑΝ ΚΛΩΝΤ ΜΙΣΕΑ
Όταν αναφερόμαστε στο ανθρώπινο σύμπαν, κατά τον Γάλλο διανοητή, οφείλουμε να διαγράψουμε την έννοια της αναγκαιότητας. Μηδέ του προπατορικού αμαρτήματος εξαιρουμένου η ανθρώπινη συνθήκη είναι αποτέλεσμα επιθυμίας, βούλησης και δυνατοτήτων. «Οτιδήποτε ανθρώπινο μπορεί με ανθρώπινο τρόπο να ανατραπεί, να αλλάξει», όπως σημειώνει ο Άγγελος Ελεφάντης στο επίμετρό του.

Η αρχική αυτή υπόθεση ανοίγει και την ιστορική προοπτική της σκέψης του. Ο Μισεά ανιχνεύει τις απαρχές της ηθικής ουδετερότητας η οποία ορίζει τις κοινωνικές σχέσεις που ρυθμίζονται από τους συναλλακτικούς κανόνες της αγοράς και το Δίκαιο- το δίπολο της φιλελεύθερης αντίληψηςστην ανάγκη των ευρωπαϊκών κοινωνιών να ξεφύγουν από τους θρησκευτικούς πολέμους που τις κατασπάραξαν τον 17ο αιώνα.

Ηomo economicus
Ή, αν δεν θέλουμε να πάμε τόσο μακριά, μπορούμε να αναλογιστούμε ότι οι απαρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντοπίζονται μέσα στα ερείπια που άφησε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Μια κοινωνία που έχει την ειρήνη ως αυτοσκοπό και στηρίζεται στην ελεύθερη διακίνηση των αγαθών, την ελεύθερη αγορά και την ενοποίηση του Δικαίου. Γύρω από αυτούς τους απωθημένους φόβους αρχίζει και χτίζεται το σημερινό οικοδόμημα του homo economicus, ενός πλάσματος αθώου ιδεολογικά και θρησκευτικά, ενός ατόμου που κοιτάζει μόνον τα συμφέροντά του άρα δεν μπορεί παρά να είναι, εξ ορισμού, δίκαιο.

Οι περισσότεροι σήμερα πιστεύουν ότι πρέπει να γίνει ο διαχωρισμός ανάμεσα σε έναν «κακό» φιλελευθερισμό, τον οικονομικό, και έναν καλό φιλελευθερισμό, ο οποίος είναι πολιτικός και πολιτιστικός. Ο «κακός» φιλελευθερισμός είναι αυτός τον οποίον προτάσσει η Δεξιά και με τη σειρά του διακρίνεται στον «νεοφιλελευθερισμό» ή τον «υπερφιλελευθερισμό». Είναι ο φιλελευθερισμός των επιχειρήσεων και των τοξικών ομολόγων, αυτός που σου επιτρέπει να πεθάνεις για το καλό της επιχείρησης στην οποία δουλεύεις, αλλά σου απαγορεύει να αυτοκτονήσεις επειδή σου τα πήραν όλα οι ανταγωνιστές σου. Αυτός που αναγνωρίζει ως μόνο υπαρξιακό χρέος, το χρέος απέναντι στους πιστωτές σου.

Ο «καλός» φιλελευθερισμός είναι αυτός που μας επιτρέπει να θεωρούμε ότι ο χριστιανός και ο μουσουλμάνος πιστεύουν στον ίδιο Θεό, όσο κι αν αυτοί επιμένουν ότι δεν είναι έτσι, ότι οι ομοφυλόφιλοι πρέπει οπωσδήποτε να παντρεύονται για να μη μένουν άτεκνοι, και είναι αυτός που σε κοιτάει επιτιμητικά όταν πας να βοηθήσεις έναν ανάπηρο γιατί του θυμίζεις την αναπηρία του- αυτό το τελευταίο δεν κινδυνεύεις να το πάθεις στην Αθήνα, όπου ούτως ή άλλως δεν κυκλοφορούν ανάπηροι γιατί δεν τους βοηθάει κανείς και τίποτε. Είναι ο φιλελευθερισμός του προοδευτικού πολιτικώς ορθού, ο φιλελευθερισμός της Αριστεράς.

Πρόσταγμα ζωής
Και στο σημείο αυτό φτάνουμε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και της πρωτοτυπίας της σκέψης του Μισεά. Γιατί όλη του τη θεωρητική προοπτική τη στηρίζει στο γεγονός ότι ο φιλελευθερισμός είναι ένα ενιαίο πρόταγμα ζωής, με αποτέλεσμα να μην ξεχωρίζει τον «καλό» από τον «κακό» φιλελευθερισμό, όπως δεν ξεχωρίζει την αριστερή από τη δεξιά πολιτική. Αυτό το τελευταίο μπορεί να υπονομεύει τις επαγγελματικές προοπτικές του εργασιομανούς εξεγερμένου κυρίου Τσίπρα, όμως πιστεύω ότι έχει κάτι παραπάνω από ενδιαφέρον.

Γιατί πόση απόσταση χωρίζει το όραμα του Μίλτον Φρήντμαν για την Αγορά όπου συνευρίσκονται «εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς να έχουν την ανάγκη να αγαπιούνται, ούτε καν να μιλιούνται» από το όραμα της προοδευτικής Ευρώπης για μια πολυπολιτισμική κοινωνία όπου ο ταλαίπωρος Αφρικανός αφήνεται στο έλεος της αγραμματοσύνης του προκειμένου να μην του ασκηθεί η πίεση του πολιτισμικού ιμπεριαλισμού; Και σε τι διαφέρει ο πόλεμος όλων εναντίον όλων από τη συνεύρεση των μονάδων που η καθεμιά διεκδικεί την επιβεβαίωση της ύπαρξής της στο γενικευμένο πυροτέχνημα της ατομικότητας που το ονομάζουμε κατ΄ επίφαση «κοινωνία»;

Διψασμένος
Μόνο που ο Μισεά δεν ηθικολογεί. Περιγράφει, καταγράφει και διακρίνει πώς η απλή νομική και εμπορευματική ενοποίηση της ανθρωπότητας οδηγεί σε έναν κόσμο ολοκληρωτικά ομοιόμορφο, «όπου ο Άλλος δεν προσλαμβάνεται ως πιθανός παρτενέρ μιας μοναδικής πάντοτε συνάντησης, παρά ως καθαρό αντικείμενο τουριστικής κατανάλωσης και διαφόρων εργαλειοποιήσεων». Με μαρξιστικές καταβολές, τις οποίες όμως έχει αφήσει πίσω του, όπως και όσων το πνευματικό κοντέρ έχει κολλήσει στην δεκαετία του ΄70- βλέπε τη μεταμοντέρνα λυρική κακοφωνία του Μάη του ΄68- ο Ζαν Κλωντ Μισεά σε έναν κόσμο διψασμένο για τη νέα «μη συνηθισμένη» ανθρωπότητα διεκδικεί την «παλαιά ανθρωπότητα».

Jean Claude Μichea

Η ΑΥΤΟ

ΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΥ ΚΑΚΟΥ

ΜΤΦ. ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2009 ΣΕΛ. 264
ΤΙΜΗ: 16 ΕΥΡΩ