Ο αυτοπροσδιορισμός των κοινωνιών

Ποια είναι η «παλαιά ανθρωπότητα»; Αυτή που οριζόταν από το στίγμα της «common decency»- «κοινή αξιοπρέπεια»;- όρος του Όργουελ για τον οποίον ο Μισεά έχει γράψει ένα βιβλίο. Απέναντι στο φιλελεύθερο πρόταγμα της αποτελεσματικότητας και της συσσώρευσης πλούτου ο Μισεά προτάσσει τις στοιχειώδεις ανθρώπινες αξίες όπως την τιμιότητα, τη γενναιοδωρία, την αξιοπιστία ή το ενδιαφέρον για τον άλλον.

Ο Μισεά θέτει με πολύ σύγχρονους όρους ένα πανάρχαιο πρόβλημα: το πρόβλημα του αυτοπροσδιορισμού των κοινωνιών. Κατά τη φιλελεύθερη αντίληψη οι κοινωνίες για να προσδιοριστούν μπορούν να αρκεστούν στους ελάχιστους κοινούς παρονομαστές τους: την εύρυθμη εμπορική συναλλαγή και τη ρυθμιστική λειτουργία των κανόνων του Δικαίου. Οποιαδήποτε παρεμβολή άλλου στοιχείου στον παράδεισο του κοινωνικού μινιμαλισμού αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία.

Απηχώντας την κριτική που από την εποχή του Πλάτωνα ασκείται στη δημοκρατία, ο Μισεά θέτει ένα θέμα κοινωνικής αλληλεγγύης η οποία στηρίζεται στις βασικές ανθρώπινες αρετές. Ως γνωστόν ο Πλάτων θεωρούσε τη συσσώρευση πλούτου και δύναμης που επιτρέπει η δημοκρατία ως προοίμιο της τυραννίας. Το ίδιο δεν ζούμε και σήμερα;

Ένα κείμενο που θα τονώσει σίγουρα το πνευματικό ηθικό όσων υποφέρουν εξίσου από τη φιλελεύθερη απολυταρχία της αγοράς και από την εξουσία της προοδευτικής ορθότητας, από την παρωχημένη επαναστατικότητα μιας «Αριστεράς» που όταν δεν είναι άχρηστη είναι απλώς ηλίθια και την ανικανότητα μιας «Δεξιάς» που πιάνεται από τα μαλλιά της για να σώσει τα επιτόκιά της. Τον είπαν αντιμοντέρνο και συντηρητικό. Γι΄ αυτό και είναι από τους λίγους που μπορούν να μας ξεμουδιάσουν από τις αγκυλώσεις της τρέχουσας πολιτικής σκέψης.

Τα δύο άρθρα από την «Αυγή» του μεταφραστή του έργου Άγγελου Ελεφάντη που αναδημοσιεύονται ως επίμετρα στον τόμο συμπληρώνουν τη σκέψη του Μισεά. Παραθέτω απλώς: «Πόσο κοστίζει η φιλία, η φιλότητα, η φιλαλληλία, η συνεργασία, η συντροφικότητα, η παρέα, οι καλοί τρόποι, ο έρωτας; Οι οικονομολόγοι, αν τους θέσουμε το ερώτημα, θα μας θεωρήσουν αναχρονιστικούς».