Υπερήρωες για διανοουμένους

«ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΝΟΜΩΝ.
ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΝΟΜΟΙ ΕΙΝΑΙ ΓΕΜΑΤΟΙ
ΑΙΜΑ. ΟΤΑΝ ΤΕΛΙΚΑ ΞΕΧΕΙΛΙΣΟΥΝ ΟΙ ΟΧΕΤΟΙ,
ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΣΙΤΑ ΘΑ ΠΝΙΓΟΥΝ. Η ΣΥΜΠΥΚΝΩΜΕΝΗ
ΒΡΩΜΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΕΞ ΚΑΙ ΤΟΥΣ
ΦΟΝΟΥΣ ΤΟΥΣ ΘΑ ΥΨΩΘΕΙ ΑΦΡΙΣΜΕΝΗ ΩΣ
ΤΟΝ ΛΑΙΜΟ ΤΟΥΣ. ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΟΡΝΕΣ ΚΑΙ
ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΑ ΚΟΙΤΑΞΟΥΝ ΨΗΛΑ ΚΑΙ
ΘΑ ΦΩΝΑΞΟΥΝ “ΣΩΣΕ ΜΑΣ”. ΚΑΙ ΄ΓΩ ΘΑ ΚΟΙΤΑΞΩ
ΚΑΤΩ ΚΑΙ ΘΑ ΨΙΘΥΡΙΣΩ: “ΟΧΙ”»
Τα παραπάνω μοιάζουν λιγάκι με ηθικολογικό παραλήρημα, περιέχουν κάτι από ό,τι θα ονομάζαμε «τρέλα του μεγαλείου». Είναι απόσπασμα από το ημερολόγιο του Ρόρσαχ, ενός από τους υπερήρωες που επινόησε ο Άλαν Μουρ για τις ανάγκες των «Warchmen», του graphic novel χάρη στο οποίο ο Βρετανός σεναριογράφος των κόμικς ήρε και τις τελευταίες αμφιβολίες της κριτικής για την αφηγηματική δεινότητά του και τα ευρήματά του. Χάρη σ΄ αυτό το εξαιρετικά σύνθετο βιβλίο, που άρχισε να γράφεται και να σχεδιάζεται το 1984 και πρωτοκυκλοφόρησε το 1986, ίσως μαζί και με το «Βatman: ο σκοτεινός ιππότης» του Φρανκ Μίλερ, τα κόμικς με υπερήρωες, το χαρακτηριστικότερο προϊόν της αμερικανικής pulp κουλτούρας, έγιναν επιτέλους αποδεκτά ως αντικείμενο συζήτησης και ανάλυσης και από τους σοβαρούς κύκλους της λογοτεχνικής κριτικής. Το κατά βάσιν συντηρητικό περιοδικό «Τime», μάλιστα, συμπεριέλαβε τους «Watchmen» στα κορυφαία λογοτεχνικά έργα των τελευταίων δεκαετιών.

Σύμφωνα με τον Άλαν Μουρ, το βιβλίο αυτό προέκυψε στον απόηχο των αναφορών στο «1984» του Τζορτζ Όργουελ. Τα αρχικά χαρακτηριστικά του δομήθηκαν εμφανώς πάνω στα κλισέ των κόμικς με υπερήρωες: μια υπερεξουσία που απειλεί την ασφάλεια και τις ελευθερίες των πολιτών, κάποια πρόσωπα με υπερφυσικές ικανότητες που αναλαμβάνουν να αποδώσουν δικαιοσύνη, βάζοντάς τα με όσους την καταπατούν. Εκεί όπου όλα τελείωναν, όμως, στο κτίσιμο μιας αφήγησης στο επίκεντρο της οποίας δέσποζαν υπερήρωες που αυτοδικούν, που παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους, στην περίπτωση των «Watchmen» όλα αρχίζουν.

Ο Μουρ (και ο σχεδιαστής του, ο Ντέιβ Γκίμπονς) ξεκίνησαν προσπαθώντας να περιγράψουν ορισμένους νέους υπερήρωες, που να μπορούν να τους χειριστούν χωρίς τις ηθικολογικές δεσμεύσεις των πετυχημένων ανάλογων παραδειγμάτων της εκδοτικής εταιρείας DC με την οποία συνεργάστηκαν- του Σούπερμαν, του Μπάτμαν και των υπόλοιπων χαρακτήρων που απαρτίζουν το «σύμπαν» των κόμικς αυτής της εταιρείας. Κατασκεύασαν, λοιπόν, τον Ρόρσαχ (με τα υλικά ενός ψυχικά διαταραγμένου σειριακού δολοφόνου, που δρα βάσει της δικής του αντίληψης περί δικαίου), τον Δρα Μανχάταν (η μοριακή δομή του σώματος του οποίου τού δίνει τη δυνατότητα να κινείται αυθαιρέτως μπροςπίσω στον χρόνο), το Γεράκι της Νύχτας, τον Οζυμανδία, τον Κωμικό… Όλοι τους αποσυρμένοι από χρόνια, επανασυνδέονται σιγά σιγά όταν ο Κωμικός, τραχύς και βίαιος σύντροφός τους, φουντάρει (ή τον φουντάρουν) από τους πάνω ορόφους ενός ουρανοξύστη στο Μανχάταν. Αυτός ο θάνατος είναι η αφορμή οι υπόλοιποι να εμπλακούν ενεργά στα πράγματα της ζωής και, μοιραία, της πολιτικής.

Η συνθετότητα
Το καινούργιο που εισέφερε ο Μουρ στη χαρακτηρολογία των προσώπων αυτών ήταν η μυθιστορηματική συνθετότητά τους, χάρη στην οποία διαφοροποιήθηκαν από τις καρικατούρες των προτύπων τους. Για να περιγράψουν αληθοφανείς χαρακτήρες, λέει ο Μουρ, έπρεπε να αναφερθούν «στις πολιτικές πεποιθήσεις τους, στη σεξουαλικότητά τους, στη φιλοσοφία τους και όλους τους παράγοντες στον κόσμο τους που τους είχαν διαμορφώσει». «Δεν μπορούσαμε να ασχοληθούμε με τους συγκεκριμένους χαρακτήρες», εξηγεί ο συγγραφέας, «χωρίς να ασχοληθούμε με τον κόσμο που τους έδωσε μορφή και δεν μπορούσαμε να ασχοληθούμε με αυτό τον κόσμο χωρίς με κάποιον τρόπο να αναφερθούμε, έστω και έμμεσα, στον δικό μας».

Το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής δίνει σε μια ιστορία φαντασίας διαστάσεις πολιτικής αλληγορίας. Η ιστορία ξεκινά σε μια περίοδο κατά την οποία η Αμερική έχει κερδίσει τον πόλεμο στο Βιετνάμ (χάρη στην καθοριστική συμβολή του Δρος Μανχάταν!) και ο Νίξον, παντοδύναμος, ωθεί τη διπολική σύγκρουση με τους Σοβιετικούς στα άκρα. Την ώρα, λοιπόν, που ο κόσμος ζει την αβεβαιότητα και την τρέλα της απειλής μιας γενικής πυρηνικής καταστροφής βρίσκουν την ευκαιρία κάποιοι παλαιοί υπερήρωες να επανενεργοποιηθούν και να λύσουν διαφορές πολύ πιο πολύπλοκες από την απόδοση της σχεδόν μεταφυσικής δικαιοσύνης που αποδίδουν οι συνάδελφοί τους στα άλλα κόμικς.

Αlan Μoore, Dave Gibbons

WΑΤCΗΜΕΝ

ΜΤΦ. ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΕΚΔ. ΑΝUΒΙS, ΑΘΗΝΑ 2008 ΣΕΛ.
424, ΤΙΜΗ: 50 ΕΥΡΩ