Επιφυλλίδα

«Κάθε εγώ δεν είναι καθόλου μια μονάδα»
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Δυο νεαροί Έλληνες, ο Αλέξανδρος Κυριακόπουλος και ο Θύμιος Γουργουρής, συγκέντρωσαν σε μια εργασία τους ένα πολύτιμο υλικό. Σε Εξάρχεια, Πολυτεχνείο, ΓΑΔΑ, Ανώτατες Σχολές, σε δρόμους, σε παραδρόμους, βήμα προς βήμα, λεπτό προς λεπτό, από τις 6 Δεκεμβρίου, έχουν αντιγράψει, καταγράψει, απαθανατίσει, συνθήματα, σημειώματα, ποιήματα, σκέψεις, γκράφιτι, ζωγραφιές, σχέδια. Στην πραγματικότητα αισθήματα και εικόνες ενός κόσμου που έχουμε συνηθίσει να φανταζόμαστε ότι περιμένει μιαν ανώμαλη συνθήκη για να εκφραστεί, ενώ ταυτόχρονα εμπιστευόμαστε τους καθ΄ ύλην αρμόδιους να εκφράζονται και να μας εκφράζουν: συγγραφείς και καλλιτέχνες. Τεράστιο λάθος!

Όπως κοιτάζεις άναυδος κι έκθαμβος το «υλικό» αυτό, καταλαβαίνεις πως πίσω του ανασαίνει, κινείται και ζει ένας κόσμος τόσο φυσιολογικός όσο αισθάνεται τουλάχιστον ο καθένας μας, ό,τι κι αν φαντάζεται ή πιστεύει ένας άλλος για μας. Ίσως ακόμη πιο φυσιολογικός γιατί εκφράζεται μ΄ έναν τρόπο αυτοσχέδιο κι αυθόρμητο, όταν νιώθει πως έχουν ωριμάσει τα πράγματα για να διατυπώσει έναν λόγο που ξεχειλίζει σε ουσία. Αφάνταστα όμως πιο φυσιολογικός γιατί διαισθάνεσαι πως έχει πάρει διαζύγιο από την τηλεόραση. Την τηλεόραση ή την έχει κλείσει ή αν την έχει, δεν τη βλέπει. Αν έβλεπε τηλεόραση ή αν δεν ένιωθε να τον πνίγει, δεν θα εμπιστευόταν τον τοίχο για να εκφράσει την οργή ή την οδύνη του. Αντίθετα θα έκανε «ουρά» για να μιλήσει σε κανένα «παράθυρο». Σηκώνεις το χέρι σου για να γράψεις σ΄ έναν τοίχο, όταν πιστεύεις πως έχουν γίνει αναξιόπιστα και αναποτελεσματικά όλα τα άλλα «μέσα» που υπάρχουν για να επικοινωνούν οι άνθρωποι μεταξύ τους. Μη ξεγελαστούμε και θεωρήσουμε πως όλοι αυτοί οι άνθρωποι που «κολλάνε» ή «καρφιτσώνουν» τον λόγο τους σ΄ έναν τοίχο ή σ΄ ένα παράθυρο, περιμένουν μιαν εκτροπή για να εκφραστούν. Δηλώνει, αντίθετα, έναν υπέροχο ρομαντισμό σε μιαν εποχή και με «μέσα» που επιτρέπουν στον καθένα να εκφραστεί, να επιλέγεις τον πιο ταπεινό τρόπο με το να ψιθυρίζεις σχεδόν στο αυτί του διπλανού σου, κείνο που σε καίει. Αν είναι κάποιος σε λάθος, είναι όλοι οι υπόλοιποι που με το να εμπιστεύονται την επίσημη πληροφόρηση, μεταβάλλουν σε μονόδρομο τη ζωή τους ώστε ενώ τα ενδιαφέροντά τους έχουν καταντήσει άκρως περιορισμένα, να φαντάζονται τον εαυτό τους πολυμερέστατο. Άλλωστε όταν οι άνθρωποι πληροφορούνταν για το τι συμβαίνει στον κόσμο χάρη στη γειτονιά τους, διατηρούσαν ζωηρή και ευθεία την κρίση τους. Μόλις προέκυψε η τηλεόραση, οι άνθρωποι έγιναν σαν κατευθυνόμενοι, σαν να έχασαν την κρίση τους.

Ακόμη περιστατικά στη γειτονιά που θα είχαν κάθε λόγο να τα θεωρούν ανορθόδοξα και μεμπτά, τα δέχονταν ως κάτι φυσιολογικό, ενώ η τηλεόραση παρά την ευρύτητά της ως «μέσου», δημιούργησε έναν συντηρητισμό ώστε σχεδόν να προσφέρεται προς λιθοβολισμό οποιοσδήποτε συμβαίνει να είναι «διαφορετικός». Ο τοίχος ως μέσον έκφρασης, διατηρεί την όση υγεία διέθετε η γειτονιά, όταν αυτή παρέμενε ως μοναδική πηγή πληροφόρησης. Έτσι ή αλλιώς, η πλατιά δημόσια έκφραση έχει πολύ λίγη ελευθερία μέσα της, χώρια που μπορεί να εξελιχθεί σε μιαν αφάνταστα καταπιεστική υπόθεση για όσους δεν εκφράζονται δημόσια. Όποιος εκφράζεται δημόσια και αν δεν το θεωρούσε στην αρχή, θεωρεί στη συνέχεια ως κάτι αυτονόητο τη διάκριση, τα βραβεία, την αναγνώριση. Με αποτέλεσμα να ανατρέπεται ο πίνακας των πραγματικών αξιών και το ενδιαφέρον για τους άλλους, εμπορεύσιμο και εξαργυρώσιμο πια, να λογαριάζεται ως κάτι φυσιολογικό. Όλα τα πράγματα που λειτουργούν ως θεσμός, η Βουλή, το Πανεπιστήμιο, η Ακαδημία, να είναι στην πραγματικότητα μια φενάκη και να συκοφαντούν την πρωταρχική ανάγκη που τα δημιούργησε, ως «μέσα» δηλαδή για τη βελτίωση και την επικοινωνία των ανθρώπων. Το σύνθημα ή το ποίημα, το γραμμένο ή το καρφιτσωμένο στον τοίχο και το ξύλο, δεν έχει, όσο υφίσταται, άλλο προορισμό παρά την επικοινωνία, δεν φιλοδοξεί να καταχωρισθεί σ΄ ένα μουσείο. Έχει συμφιλιωθεί με την εκπνοή του, αν και αριστουργηματικό συχνά, γιατί υπήρξε ακριβώς ως έκφραση ενός καημού αδιαπραγμάτευτου με όρους συναλλαγής. Το ιδιοφυέστερο κείμενο που έχει συλληφθεί ως έκφραση μιας αγωνίας που, ανακοινώσιμη, θα λάμψει και θα καταχωρισθεί σε μια διάρκεια, έχει αλλοιώσει την αγωνία αυτή. Ο δρόμος, επειδή ακριβώς αποκλείει την καριέρα, έχει γίνει ο πιο καθαρόαιμος τρόπος έκφρασης.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»