Επιφυλλίδα

Απάνθρωπες Α-μετρο-έπειες
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Δικαιολογημένα θ΄ αποφανθεί ή θ΄ αναρωτηθεί κανείς: «Είναι δυνατόν να καίγεται ο κόσμος και συ να συνεχίζεις τον χαβά σου, με μικροπεριστατικά που συμβαίνουν στη γειτονιά σου;». Όταν παίρνουμε τόσο γρήγορα τα «μαθήματά» μας, όσον αφορά σε αλλαγές που τις υπολογίζαμε σε παγκόσμια κλίμακα, για να διαψευστούμε, πάραυτα, σχεδόν, σκόπιμο είναι να θυμόμαστε τη φράση του Ρίλκε πως «Αν καθαρίσει ο καθένας μας το κατώφλι του σπιτιού του, σε λίγο όλη η πόλη θα λάμψει». Ελάχιστες μέρες πριν από τα Χριστούγεννα, σε κεντρικό σταθμό του Μετρό, ώρα μία το μεσημέρι, η έρπουσα φήμη για φασαρίες και δακρυγόνα έχει σχεδόν ερημώσει την αποβάθρα του. Όσοι πρόκειται να επιβιβαστούν στον συρμό (η φωτεινή επιγραφή δείχνει πως θα περάσει σε έξι λεπτά) κάθονται στα παρατεταγμένα κατά διαστήματα και κατά μήκος της αποβάθρας, καθίσματα- παραμένει άδειο μόνον ένα. Για την ακρίβεια κανένα καθώς το κάθισμα που θα παρέμενε άδειο, το έχει καταλάβει με δυο τεράστιες σακούλες ένας χοντρός, γύρω στα σαράντα πέντε του χρόνια, άντρας, που κάθεται στο ακριβώς διπλανό κάθισμα. Όταν περνά από μπροστά του (μπροστά από όλους όσους καθόμαστε δηλαδή) ένας νεαρός μαύρος που κοιτάζει, υπό γωνίαν, το «άδειο» κάθισμα και πηγαίνει και παίρνει θέση όρθιος δίπλα του, ο χοντρός άντρας κάνει πως δεν τον πρόσεξε (ενώ έχει συμβεί το ακριβώς αντίθετο) και κοιτάζει δήθεν αφηρημένα το κενό.

Σπεύδει όμως ή μάλλον «τσακίζεται» ν΄ αδειάσει το κάθισμα από τις δυο σακούλες όταν, ένα μόλις λεπτό αργότερα, κάνει την εμφάνισή του ένας, επίσης, νεαρός, λευκός όμως, που κάθεται αμέσως με το ύφος του ανθρώπου που, δικαιωματικά, παρέμενε ελεύθερο το κάθισμα για την αφεντιά του, σαν να μην υπήρχε κανείς άλλος που, εξίσου, δικαιωματικά να το διεκδικεί. Όταν δυο άνθρωποι που δεν γνωρίζονται, έχουν αυτοστιγμεί «συνεννοηθεί», λόγω του χρώματός τους μόνον, ως προς τα «δικαιώματά» τους, το μεγαλειωδέστερο σε όγκο συλλαλητήριο μεταβάλλεται σ΄ έναν ψυχαγωγικό περίπατο. Ενώ έχει χρεοκοπήσει τελεσίδικα οποιαδήποτε άλλη συνεννόηση προϋποθέτει επικοινωνία, απόψεις, θέσεις, συνείδηση.

Δεν υπάρχει τίποτε πιο δυσβάσταχτο και εξοργιστικό μέσα στην καθημερινότητα, παρά τα όσα λέγονται, γράφονται και καταγγέλλονται για τον ρατσισμό, η πραγματικότητα να παραμένει αμετακίνητη και αναλλοίωτη και να εικονογραφείται με φαινομενικώς αμελητέα περιστατικά. Τα αμελητέα και τα αδιόρατα ροκανίζουν μια βελτίωση που θα μπορούσε να υπάρξει πολύ περισσότερο απ΄ ό,τι ακόμη και μια τεράστια συγκέντρωση νεοναζιστών. Η τελευταία με το να προκαλεί στους περισσότερους μιαν έκδηλη αποστροφή, εξοπλίζει τις συνειδήσεις με τα «μέσα» να αποκρούσουν τη ρατσιστική απειλή. Ενώ το να στερείς το κάθισμα σ΄ έναν μαύρο, όσο κι αν είναι το «προζύμι» για μια έκφραση ρατσιστική με τρομερές επιπτώσεις, δύσκολο να το αντιληφθεί κανείς ως εγκληματική προκατάληψη. Ή μάλλον ως μια προκατάληψη που προετοιμάζει εγκλήματα.

Συλλογίζεσαι αυθόρμητα πως αν ο χοντρός σαρανταπεντάρης άντρας, συμβαίνει να έχει μια οποιαδήποτε εξουσία (μικρή, ελάχιστη), όπως προϊστάμενος σε κάποια δημόσια υπηρεσία, ή ακόμα και απλός υπάλληλος που σφραγίζει χαρτιά, συλλογίζεσαι λοιπόν τι έχει να «τραβήξει» ο οποιοσδήποτε αλλοδαπός θα συμβεί να σταθεί μπροστά στο γραφείο του. Όταν χωρίς να πρόκειται να στερηθείς ο ίδιος οτιδήποτε ή να σου στοιχίζει το παραμικρό, στερείς ευχαρίστως στον άλλον μια πρόσκαιρη και ασήμαντη ανακούφιση, δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα συμπεριφερθείς στον οποιονδήποτε ενώ πρόκειται να «ζημιωθείς» σε κάτι ελάχιστο. Όταν έναν δημόσιο χώρο ο οποιοσδήποτε χοντρός ή αδύνατος, κοντός ή ψηλός άντρας, τον μεταβάλλει, χωρίς να το δικαιούται, με τη συμπεριφορά του, σε ιδιοκτησία του, εύκολα συμπεραίνει κανείς σε ποιο βαθμό το γραφείο όπου εργάζεται, του γίνεται το μέσον για να ικανοποιεί τα ιδιοκτησιακά του απωθημένα.

Είκοσι Ομπάμα να εκλεγούν σε ολόκληρο τον κόσμο, η συγκίνηση για την εκλογή δεν είναι γιατί αλλάζει κάτι στις διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων, αλλά γιατί η αναρρίχηση και η κατάκτηση της εξουσίας συγκινούν καθαυτές, χωρίς να χρειάζεται η εξουσία να αλλάζει οτιδήποτε.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»