«Παιδιά μου, αυτή η χώρα έχει χάσει την καρδιά της»

1993, ΣΙΕΡΑ ΛΕΟΝΕ. ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ
ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΕΙΤΑΙ. Ο ΙΣΜΑΗΛ ΜΠΕΑ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΤΗΝ
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕ ΕΝΑ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
ΒΙΒΛΙΟ. ΑΝΤΕΧΕΤΕ ΝΑ ΤΗ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ;
Γεωγραφική ατυχία. Η πρώτη φορά που εννόησα τον όρο «γεωγραφική ατυχία» ήταν όταν επισκέφθηκα τη Ρουάντα στην Αφρική. Προηγήθηκε πρόσκληση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Θα παρακολουθούσα τη δραστηριότητα της ΜΚΟ στη χώρα και θα έγραφα γι΄ αυτήν. Θέμα μου: η σεξουαλική βία σε βρέφη, νήπια, παιδιά. Όταν βγαίνει κανείς απ΄ το κουκούλι της προφυλαγμένης ζωής του, μετράει τις ανοχές, τις αντοχές και τους φόβους του.

Η Σιέρα Λεόνε βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Βρετανικό προτεκτοράτο από το 1896 έως το 1961, που απέκτησε την ανεξαρτησία της. Ακολούθησαν αλλεπάλληλες εμφύλιες ταραχές. Εγκλήματα πολέμου. Φόνοι, βιασμοί, στρατολογήσεις ανηλίκων. Ο Ισμαήλ Μπεά υπήρξε ένα από τα παιδιά στρατιώτες της εμφύλιας σύρραξης του 1993. Στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο αφηγείται την προσωπική ιστορία του.

Τα παιδιά στρατιώτες αποτελούν επίκαιρο θέμα της σύγχρονης (αγγλόφωνης) λογοτεχνίας, που γράφεται από Αφρικανούς. Πέρυσι, από αυτήν εδώ τη στήλη, συζητήσαμε το εξαιρετικό βιβλίο του Uzodinma Ιweala, Θηρία χωρίς πατρίδα (μετάφραση: Τ. Μενδράκος, εκδ. Πάπυρος). Ο Νιγηριανός Ιweala δεν έγραψε προσωπική μαρτυρία. Με γλώσσα λεπίδι διηγήθηκε μια μυθοποιημένη ιστορία, για αναγνώστες με γερό στομάχι. Όμως ο Ισμαήλ Μπεά δεν επινοεί. Αφηγείται τη ζωή που έζησε.

Ο εμφύλιος πόλεμος βρήκε τον αφηγητή, τον Ιανουάριο του 1993. Ήταν δώδεκα χρόνων. Παιδί χωρισμένων γονιών, ζούσε με τον πατέρα και τη μητριά του. Ήταν μαθητής με έφεση στην αγγλική λογοτεχνία, διάβαζε Σαίξπηρ, έδινε ραπ παραστάσεις χορεύοντας και τραγουδώντας με τους φίλους του. Ώς τότε, ο πόλεμος έμοιαζε μακρινή ιστορία: «Ακούγονταν όλων των ειδών οι ιστορίες για τον πόλεμο, έτσι που σου δινόταν η εντύπωση ότι εξελισσόταν σε μια άλλη, μακρινή χώρα. Μόνο όταν άρχισαν να περνούν από την πόλη μας οι πρόσφυγες καταλάβαμε ότι διεξαγόταν στη χώρα μας».

Ο πόλεμος τον βρήκε απροετοίμαστο. Κατά τύχη γλίτωσε μαζί με τον αδελφό του, έχασαν όμως την υπόλοιπη οικογένεια. Στη συνέχεια έχασε και τον αδελφό του. Ο αφηγητής περιπλανήθηκε έρημος, αγριεμένος, λιμασμένος. Κάποια στιγμή συναντήθηκε με μια ομάδα αδέσποτων παιδιών κι ενώθηκε μαζί τους. Η μοναξιά τον αγρίεψε τόσο που δυσκολευόταν ακόμα και με τη στοιχειώδη ανθρώπινη συναναστροφή.

Η περιπλάνηση της ομάδας αρχίζει. Περνούν από εγκαταλειμμένα χωριά, περπατούν σε άγρια δάση, φυλάγονται από τους στρατιώτες. Πέφτουν πάνω σε καχύποπτους κι εξαγριωμένους χωρικούς, αλλά και σε στρατιώτες που δεν έχουν ιερό και όσιο. Η ραπ μουσική θα σώσει δυο φορές τον ήρωα της αφήγησης, σε κρίσιμες στιγμές.

Όμως τα παιδιά δεν καταφέρνουν να κρατήσουν την ουδετερότητά τους. Ο έφηβος ήρωας πέφτει στα χέρια των στρατιωτών του επίσημου κράτους. Γίνεται στρατιώτης.

Η πλύση εγκεφάλου που υφίσταται πιάνει γρήγορα τόπο. Το όπλο του γίνεται προέκταση του χεριού του. Μαθαίνει να τρώει το καθημερινό φαΐ του σε εξήντα δευτερόλεπτα. Γρήγορα εξελίσσεται σε υπολοχαγό τζούνιορ. Περνά τη μέρα του σκοτώνοντας. Για να αντέξει, παίρνει ναρκωτικά. Όπως όλοι. Άλλωστε οι λευκές ταμπλέτες και η κόκα ανακατεμένη με μπαρούτι αφθονούν στο στρατόπεδο. Όταν τα παιδιά δεν πολεμούν, βλέπουν στρατιωτικές ταινίες. Ζουν μέσα στο αίμα.

Η UΝΙCΕF
Αίφνης εμφανίζεται η UΝΙCΕF. Ο διοικητής παραδίδει ορισμένους στρατιώτες, ανάμεσά τους και τον αφηγητή, στην ανθρωπιστική οργάνωση. Τα παιδιά εξοργίζονται. Βρίσκονται ξαφνικά χωρίς όπλα και χωρίς ναρκωτικά. Υποχρεώνονται να ακούν διαταγές από πολίτες.

Η ζωή στο οίκημα επανένταξης της UΝΙCΕF είναι κόλαση. Εφιάλτες, καβγάδες, πόνος. Το νοσηλευτικό και διοικητικό προσωπικό δέχεται διαρκείς επιθέσεις. Τα παιδιά έμαθαν στον πόλεμο και θέλουν να επιστρέψουν σε αυτόν.

Ο αφηγητής είναι τυχερός. Στην πρωτεύουσα της χώρας, Φρίταουν, ζει ένας θείος του, που δέχεται να τον αναλάβει. Ο ήρωας ζει μια έντονη και εντέλει σωτήρια εμπειρία: επιλέγεται ως εκπρόσωπος της χώρας του για το Α΄ Διεθνές Κοινοβούλιο Παιδιών των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, τον Νοέμβριο του 1996. Εκεί γνωρίζει μια Αμερικανίδα παραμυθού, τη Λόρα Σιμς, και ξεκινά μια υπερατλαντική φιλία.

Η ηρεμία στη Σιέρα Λεόνε δεν διαρκεί πολύ. Ξεσπά νέος πόλεμος. Ο ήρωας αποφασίζει να εγκαταλείψει τη χώρα του και να καταφύγει στις ΗΠΑ με τη βοήθεια της Λόρας Σιμς. Αλλά πρέπει πρώτα να περάσει τις συμπληγάδες των συνόρων.

Ιshmael Βeah

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΖΩΗ

ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ – ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΘΥΜΑΤΑΙ

ΜΤΦ. Δ. ΜΙΧΑΗΛ, ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ, 2008, ΣΕΛ. 328, ΤΙΜΗ: 15 ΕΥΡΩ