«Στα δύσκολα γυρνάμε στο βιβλίο»

Το βιβλίο είναι σε κρίση. Μια αγορά στεγνωμένη από ρευστό και προσφάτως χτυπημένη από… μολότοφ στενάζει, αν και ξέρει ότι σε ώρες κρίσης στην ανάγνωση επιστρέφουμε
Αν στα πρόσφατα επεισόδια και στον δισταγμό του Αθηναίου να κατέβει πια στο κέντρο, όπου βρίσκονται τα περισσότερα μεγάλα βιβλιοπωλεία και οι εκδοτικοί οίκοι, προσθέσει κάποιος και την παραδοσιακή γκρίνια του τύπου «δεν διαβάζει η νεώτερη γενιά» και «σάμπως διάβαζε ποτέ ο Έλληνας;», προδιαγράφει τις απαντήσεις για τη σχέση βιβλίου και οικονομικής κρίσης.

Κι όμως το τοπίο δεν είναι τόσο μελανό. Οι Έλληνες εκδότες κρατούν μια στάση ψυχραιμίας και ήρεμης αισιοδοξίας που έχει άμεση σχέση και με το ίδιο το προϊόν: σε δύσκολες περιόδους ο άνθρωπος έχει ανάγκη την περισυλλογή. Το βιβλίο είναι ένα σχετικά φθηνό και ταυτόχρονα «πλούσιο» προϊόν που καλύπτει πολλών επιπέδων ανάγκες σε δύσκολες μέρες.

Με ψυχραιμία αντιμετωπίζει τα σημεία των καιρών η Άννα Πατάκη των Εκδόσεων Πατάκη, ενός από τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους στην Ελλάδα λέγοντας ότι: «Το 2008 ήταν μια καλή χρονιά για μας σε κάθε κατηγορία βιβλίων μας. Απλά, τους τελευταίους δύο μήνες βλέπουμε ένα φρένο. Αυτό που εισπράττουμε απ΄ τους βιβλιοπώλες είναι ότι το κοινό αγοράζει τα βιβλία, απλώς οι βιβλιοπώλες κάνουν μικρότερη τοποθέτηση. Αν για παράδειγμα πέρυσι έκαναν παραγγελία με 100 βιβλία, φέτος τα έχουν κατεβάσει στα 50».

Υπενθυμίζει ότι το βιβλίο δεν είναι αναλώσιμο προϊόν. «Οι άνθρωποι στις δυσκολίες έχουν την τάση να ανασυντάσσουν τις δυνάμεις τους και σ΄ αυτό ένα βιβλίο βοηθάει… Αν η κρίση όμως είναι βαθιά θα φτάσει και σε μας, γιατί είναι μια αλυσίδα τα πράγματα.. Όταν η γυναίκα του μικρού βιβλιοπώλη που βοηθούσε οικονομικά χάσει τη δική της δουλειά, θα έχει κι εκείνος δυσκολία στις πληρωμές. Προς το παρόν τα σημάδια είναι εδώ, αλλά δεν είναι τόσο ανησυχητικά. Ακούω γύρω μου για μείωση της τάξεως του 5-10%», συμπληρώνει.

Μήπως ο μεσαίος χώρος των εκδοτών θα πληγεί περισσότερο;

Οι μεγαλύτεροι εκδοτικοί οίκοι μπορεί να έχουν μεγαλύτερα ανοίγματα. Εξαρτάται σε τι κατάσταση βρίσκεται ο καθένας.
Πτώση 23,5%

Με βάση στοιχεία από τους ισολογισμούς των εκδοτικών επιχειρήσεων που συγκέντρωσε το Παρατηρητήριο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου:

●Ανοδική ήταν η πορεία από το 2000 μέχρι το 2006.

●Το 2006 τα κέρδη παρουσίασαν μεταβολή +14,1%.

●Το 2007 αρχίζει η πτώση των κερδών με μεταβολή-23,5% ●Το 2008 η πτώση των κερδών αναμένεται να είναι μεγαλύτερη ●Η αύξηση του τζίρου (έναντι του 2005) ήταν 16,4% το 2006 και 15,1% το 2007.


«Ανησυχητικά μηνύματα για τη λογοτεχνία»

Η Τζούλια Τσιακίρη από τον μικρότερο- καταξιωμένο στον κύκλο των φανατικών αναγνωστών – εκδοτικό οίκο Ροδακιό παραδέχεται πως οι μικροί εκδότες πέρασαν έναν δύσκολο Δεκέμβρη: «Τα βιβλία των μικρών εκδοτών κινούνται στο κέντρο, γιατί δεν γίνεται να έχουν μεγάλο δίκτυο πωλήσεων», λέει. Και το κέντρο μέχρι τις γιορτές έμοιαζε με… Αύγουστο από άποψη κίνησης.

Οι Έλληνες αγοράζουν βιβλία για δώρο στις γιορτές;

Βέβαια. Ένα βιβλίο είναι φθηνό κι έχει χαρακτήρα.

Διαβάζουμε γενικά; Υπάρχει και εκδοτική και ποιοτική άνθηση. Λίγο το χαρμάνι είναι αδιευκρίνιστο- πόση παραλογοτεχνία, πόση ποιοτική παραγωγή -, αλλά σε σχέση με παλιότερα τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα. Η λογοτεχνία φοβάται την κρίση;

Στο εξωτερικό τραβάνε τα μαλλιά τους. Αν εξαιρέσουμε τα δοκίμια και τα πολιτικά βιβλία, τα μηνύματα για τη λογοτεχνία είναι λίγο ανησυχητικά-, αλλά ίσως είναι και καλύτερα γιατί η μεγάλη παραγωγή φέρνει στην επιφάνεια και βιβλία που δεν αξίζουν τον κόπο. Εμείς 30 χρόνια τώρα ξέρουμε ότι το βιβλίο μας θα αντέξει. Μπορεί να μην έχουμε εύρος στη διανομή, αλλά απευθυνόμαστε σε… σέκτες αναγνωστών και οι σέκτες είναι φανατικοί αναγνώστες.


«Οι απροετοίμαστοι θα κινδυνεύσουν»

Τριάντα χρόνια πορείας κλείνει το 2009 ο εκδοτικός οίκος Ψυχογιός και ο εκδότης Θανάσης Ψυχογιός φαίνεται συγκρατημένα αισιόδοξος για το μέλλον. «Τον χρόνο που έρχεται θα αισθανθούμε την ύφεση, αλλά το βιβλίο θα επηρεασθεί λιγότερο από άλλα προϊόντα», λέει. «Γιατί είναι η πιο φθηνή και ουσιαστική ψυχαγωγία».

Όταν λέτε θα επηρεασθείτε, τι εννοείτε; Θα μειωθεί ο τζίρος;

Αισιόδοξος είμαι. Αιθεροβάμων, όχι. Φέτος τρέξαμε με 40% αύξηση τζίρου έναντι του 2007 και μόνο τους δύο τελευταίους μήνες έπεσε από 40 σε 20%- κάτι που εμείς θεωρούμε μείωση. Όμως, το 2009 θα είναι μια πιο δύσκολη χρονιά. Τα μηνύματα που μας έρχονται και από το εξωτερικό δεν είναι πολύ αισιόδοξα.

Τ ο κύριο πρόβλημα; Η ρευστότητα. Θα την αισθανθούμε και στη δική μας αγορά τους προσεχείς μήνες. Οι πωλήσεις στα βιβλιοπωλεία θα μειωθούν και οι τράπεζες δεν βοηθούν- έχουν μειώσει τις χορηγήσεις τους ακόμα και σε τακτικούς πελάτες. Το 2009 θα δούμε ανακατατάξεις στον χώρο… Όσοι είναι απροετοίμαστοι θα κινδυνεύσουν .

Πώς πρέπει να αντιδράσει ένας «προετοιμασμένος» εκδότης; Ίσως να περιορίσει τον αριθμό των νέων εκδόσεων;

Εμείς πάντως έχουμε προγραμματίσει 170 τίτλους- όσους βγάλαμε και το 2008.

Το ότι υπάρχει τόσο μεγάλη προσφορά βιβλίων σε χαμηλές τιμές από εφημερίδες και περιοδικά σάς προβληματίζει; Είναι συνήθως επανεκδόσεις, εγκυκλοπαίδειες, παλιά βιβλία- και με κακό αμπαλάζ. Από τη μια μεγαλώνουν το κοινό του βιβλίου, αλλά από την άλλη τα ποιοτικά τους κριτήρια είναι πιο χαμηλά. Άλλη δουλειά γίνεται από τους παραδοσιακούς εκδότες.

Εσείς πού στηρίζετε την αισιοδοξία σας; Θεωρώ ότι οι οργανωμένοι εκδοτικοί οίκοι μπορεί και να επωφεληθούν από την κρίση. Όταν έχεις καλή οργάνωση και στηρίζεσαι και σε ένα ανθρώπινο δυναμικό που έχει αποδείξει την αξία του, δεν φοβάσαι, προχωράς. Στο κάτω κάτω ούτε να μεμψιμοιρούμε πρέπει, ούτε να είμαστε και άπληστοι…

Πάντως από την παραγωγή που βλέπουμε γύρω μας δεν μπορεί παρά να υποθέσουμε ότι οι Έλληνες άρχισαν, επιτέλους , να διαβάζουν.

Το κοινό διευρύνεται διαρκώς, παρά τα χιλιάδες άλλα ερεθίσματα που υπάρχουν στη διάθεσή του: τηλεόραση, DVD, Ίντερνετ. Η λογοτεχνία έχει σταθερά το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς και ακολουθεί το παιδικό βιβλίο. Στο παιδικό γίνεται σπουδαία δουλειά τα τελευταία πέντε χρόνια.

Τ ο Ίντερνετ απειλεί το βιβλίο; To αντίθετο. Εμείς αυτές τις μέρες ανεβάζουμε τα 50 πρώτα βιβλία στο site μας και μέχρι το τέλος του 2009 θα έχουμε ανεβάσει 1.500 τίτλους. Να μπορεί κανείς να τα διαβάσει από την οθόνη του ή να τα τυπώσει. Όπου κι να βρίσκεται στον κόσμο. Το Ίντερνετ σου δίνει τη δυνατότητα να φτάσεις σε ένα πολύ μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό χωρίς να δεσμεύσεις κεφάλαιο ή να έχεις αποθήκες. Δεν γίνεται διαφορετικά. Οι καιροί αλλάζουν κι εμείς προσαρμοζόμαστε.