Τα ψέματα είναι σαν τη Λερναία Ύδρα

Ο ΑΠΟΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ
ΣΥΓΚΑΤΑΛΕΓΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ
ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΑΛΛΑ ΚΑΙ
ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ! ΣΤΗΝ «ΠΛΕΚΤΑΝΗ» ΤΟΥ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΙΓΚΝΑΣΙΟΥΣ ΣΥΝΘΕΤΟΥΝ ΕΝΑ ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΟ ΘΡΙΛΕΡ, ΠΟΥ ΞΕΦΕΥΓΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΔΥΤΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ, ΣΚΟΠΕΛΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΠΟΦΕΥΓΕΙ Η ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ ΑΛΛΑ ΑΤΟΛΜΗ- ΤΕΛΙΚΑ- ΟΜΟΤΙΤΛΗ ΤΑΙΝΙΑ
ΤΟΥ ΡΙΝΤΛΕΪ ΣΚΟΤ
«Τακίγια», σημαίνει στα αραβικά το επιβεβλημένο για την επιβίωση ψέμα. Και ο Ντέιβιντ Ιγκνάσιους, βραβευμένος αρθρογράφος της «Washington Ρost», που για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια κάλυπτε θέματα της Μέσης Ανατολής αλλά και της CΙΑ, γνωρίζει πως τα λεγόμενα επιβεβλημένα μυστικά και ψέματα που βρίσκονται στον πυρήνα κάθε πολιτικής ή προσωπικής εξαπάτησης είναι σαν τη Λερναία Ύδρα. Αποδεικνύονται συχνά ανεξέλεγκτα, κυρίως όταν ιδεολογικοποιούνται, συνθέτοντας ένα δαιδαλώδες υφάδι, όπου η δυνατότητα να διακριθεί το ψέμα από την αλήθεια ή η πραγματικότητα από το εικονικό ανάλογό της έχει προγραμματικά χαθεί. Η ψευδολογία ανάγεται τότε σε (πολεμική) τακτική. Αρκεί να μη μπλεχτείς και ο ίδιος στα δίχτυα που στήνεις.

Με φόντο τον μαινόμενο πόλεμο μυστικών υπηρεσιών και τρομοκρατίας, η Πλεκτάνη (Εκδόσεις Λιβάνη) αρχίζει σαν ένα κλασικό κατασκοπευτικό θρίλερ, που γρήγορα όμως αμφισβητεί τα χαρακτηριστικά- αφηγηματικά και ιδεολογικά- του είδους, τις στερεοτυπικές διακρίσεις καλού και κακού, ενώ ορατό είναι, από τις πρώτες ήδη σελίδες, το πάθος και η απόγνωση του συγγραφέα για τη Μέση Ανατολή. Η δράση πυροδοτείται από τις αλλεπάλληλες εκρήξεις παγιδευμένων αυτοκινήτων σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις που, προκαλούν νευρική κρίση στους εγκεφάλους της CΙΑ και άλλων μυστικών υπηρεσιών.

Ο εξτρεμιστής μουσουλμάνος αρχηγός της Αλ Κάιντα, Σουλεϊμάν, παραμένει ασύλληπτος, κάθε διείσδυση στο οχυρό αλλά και στο πολυσχιδές δίκτυο διασυνδέσεων καταλήγει σε αδιαπέραστο τοίχο. Είναι η ώρα των συνεργασιών. Της «τακίγια», και της πλεκτάνης.

Παράπλευρες απώλειες
Ο Ρότζερ Φέρις (Λεονάρντο ντι Κάπριο), από τους πρωτοκλασάτους πράκτορες της αμερικανικής αντικατασκοπίας, με προϋπηρεσία στο Αφγανιστάν, καταφθάνει στο Αμμάν για να συνεργασθεί με την ιορδανική υπηρεσία πληροφοριών. Η ζωή και η δράση του καθορίζονται και εξαρτώνται από τη φωνή, στην άλλη άκρη της γραμμής ασφαλείας, του βετεράνου της CΙΑ, Εντ Χόφμαν (Ράσελ Κρόου), ενορχηστρωτή και εγκέφαλου των επιχειρήσεων, χάρη στο αρραγές ηλεκτρονικό δίκτυο παρακολούθησης που παρέχει τη δυνατότητα στην αμερικανική υπερδύναμη να έχει πρόσβαση όπου και όποτε θέλει.

Το αδιέξοδο πρέπει να αρθεί, η παγίδα να στηθεί, ο εχθρός να εξοντωθεί. Οι παράπλευρες απώλειες; Στον δικό του αφηγηματικό μύθο ο συγγραφέας δεν είναι πρόθυμος για απλοποιήσεις (οι καλοί Αμερικανοί εναντίον κακών μουσουλμάνων). Όπως δείχνει και το απρόβλεπτο τέλος, γελά καλύτερα, όποιος… εξαπατά τελευταίος!

Άλλωστε και ο Φέρις, ο πράκτορας του Ιγκνάσιους, δεν είναι απλώς ένας ακόμη ιδεαλιστής πράκτορας με αισθήματα, που αδιαφορεί για την πολιτική και τα παιχνίδια τακτικής, και δυσφορεί όταν βλέπει να θυσιάζονται οι εξαπατημένοι Άραβες σύνδεσμοί του. Ο Φέρις είναι επιρρεπής στη γοητεία του αραβικού κόσμου. Μιλά άπταιστα αραβικά, έχει «σκούρα μαλλιά και τη σταρένια επιδερμίδα χάρη στα οποία άνετα τον περνούν για Άραβα»! Επιπλέον αφήνει τη συντηρητική σύζυγό του Γκρέτσεν, με υψηλές διασυνδέσεις και δουλειά στο υπουργείο Δικαιοσύνης για τη μυστηριώδη ερωτική γοητεία της Ιρανο-ιορδανής Άλις, που εργάζεται σε παλαιστινιακούς καταυλισμούς προσφύγων και η οποία εκφέρει τον αντιστικτικό μετριοπαθή αραβικό αντίλογο- «δεν είμαστε όλοι μανιακοί φονιάδες»…

Άλλο τέλος στο πανί
Στην κινηματογραφική μεταφορά του Ρίντλεϊ Σκοτ, η έμφαση μετακινείται και επικεντρώνεται στα εξωτερικά στοιχεία της περιπέτειας. Ο εντυπωσιασμός στις σκηνές έντονης δράσης μεγιστοποιείται με τον συντονισμό πολλών καμερών που τραβούν παράλληλα, οι αμφισημίες όμως αμβλύνονται ή στις καλύτερες στιγμές εκφέρονται από την ισορροπημένη, αν και ορισμένες φορές εσωστρεφή, ερμηνεία του Λεονάρντο ντι Κάπριο, στον ρόλο του Φέρις. Πάντως ο Ντι Κάπριο, Άραβα, δεν θυμίζει! Περισσότερο πειστικός, είναι ο Ράσελ Κρόου. Από το μυθιστόρημα του Ιγκνάσιους,

David Ιgnatius

Η ΠΛΕΚΤΑΝΗ

ΜΤΦ. ΕΦΗ ΤΣΙΡΩΝΗ ΕΚΔ. ΛΙΒΑΝΗΣ, 2008 ΣΕΛ. 478. ΤΙΜΗ: 18 ΕΥΡΩ

η κινηματογραφική ιστορία κρατά τα βασικά, όχι όμως κι όλα τα κομβικά στοιχεία της πλοκής. Η έμφαση δίνεται στην πληροφόρηση, την εξαπάτηση, την παραπλάνηση, την έλλειψη εμπιστοσύνης, την παραπληροφόρηση, και το παιχνίδι των διλημμάτων, στον βαθμό όμως που αποτελούν μηχανισμούς προώθησης της περιπέτειας, και όχι έννοιες που τέμνουν τον υπαρξιακό ή πολιτικό άξονα. Περιορίζει επίσης τους γυναικείους χαρακτήρες σε έναν, στην άτολμη απόδοση μιας εγκλωβισμένης στα αραβικά ήθη Άισα, διευρύνει το πεδίο της εικονικής πραγματικότητας από τον πλασματικό πράκτορα (βιβλίο) στην πλασματική οργάνωση- φάντασμα, συνοψίζει τον πολιτικό μυθιστορηματικό λόγο σε εμβληματικές, συνθηματικές φράσεις.

Πάνω από όλα όμως, παραλλάσσει όχι απλώς το τέλος, αλλά την εξέλιξη της δράσης που οδηγεί στην έκβαση, προσδίδοντας έτσι στην κινηματογραφική λύση μια περισσότερο ανώδυνη εκδοχή για τα αμερικανικά μάτια και αυτιά. Μονάχα που και ο Ιγκνάσιους, Αμερικανός είναι!