Μπορεί να ξαναϋπάρξει φασισμός

ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ ΩΜΑ ΤΙΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΟΥ
ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΟΥΝ, ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ
ΣΗΜΕΡΑ, ΤΗΝ ΥΠΝΩΤΙΚΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΦΑΣΙΣΜΩΝ.
ΜΕΤΑΦΕΡΜΕΝΟ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ,
ΤΟ «ΚΥΜΑ» ΤΟΥ ΣΤΡΑΣΕΡ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ
ΩΣΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΠΡΙΝ ΣΚΑΣΕΙ ΜΕ ΚΡΟΤΟ
ΣΤΙΣ ΕΦΗΣΥΧΑΣΜΕΝΕΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΙΣ ΜΑΣ
«Ο φασισμός υπάρχει εδώ. Μέσα σε όλους μας. Ρωτάτε πώς μπόρεσε ο γερμανικός λαός να μην αντιδράσει όταν δολοφονούνταν εκατομμύρια αθώοι άνθρωποι. Πώς μπόρεσαν να παραστήσουν τους αμέτοχους». Με το ενοχικό αυτό ιστορικό αίνιγμα αρχίζει το Κύμα (στα ελληνικά, Επιλογή- Θύραθεν) του Τοντ Στράσερ, για το αμφιλεγόμενο πείραμα του προοδευτικού καθηγητή της Ιστορίας Ράινερ Βένγκερ σε Λύκειο της Γερμανίας. Βασισμένο σε αληθινή ιστορία που διαδραματίστηκε σε σχολείο της Καλιφόρνιας το 1969-λειψή παρηγοριά στις ανιστόρητες σύγχρονες συνειδήσεις μας -, το βιβλίο του Στράσερ αποκαλύπτει την ανατριχιαστικά ακατάβλητη γοητεία των κάθε είδους-ισμών, αλλά και τη συχνά μεταβλητή διαχωριστική γραμμή που αντιδιαστέλλει τη δημοκρατία στον ολοκληρωτισμό. Γραμμή που κινδυνεύει να χάσει τις σταθερές και αυταπόδεικτες (;) αξίες της, όταν η Ιστορία ξεχνιέται, τα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα και η κουραστική, μεταπολεμική και πολύχρονη ενοχή συμβάλλει στη σύγχρονη μαθητική βαργεστημάρα αν όχι στην αδράνεια της ιστορικής γνώσης – «Εντάξει, οι ναζί ήταν κακοί. Το καταλάβαμε. Πάμε παρακάτω;» Όχι, λένε δάσκαλος και συγγραφέας, επιχειρώντας να ανασυστήσουν στο σχολικό και αφηγηματικό παρόν φόρμες και συμπεριφορές του ναζιστικού παρελθόντος, μπαίνοντας στο πλαίσιο αυτής της πλαστής αναδρομής, του εκπαιδευτικού παιχνιδιού, στη θέση της γενιάς που υπηρέτησε ή ανέχθηκε τον Χίτλερ. Άλλωστε και ο παππούς του σκηνοθέτη της ομότιτλης ταινίας ήταν στη Βέρμαχτ, του σεναριογράφου στα τάγματα εφόδου.

Γραμμένο σε απέριττη γλώσσα και μακριά από μυθοπλαστικές φιλοδοξίες, το Κύμα καταγράφει με μορφή σχεδόν χρονογραφήματος την εξέλιξη και τις επιπτώσεις του πειράματος σε δάσκαλο και μαθητές. Ο πρώτος γίνεται ηγέτης και η τάξη ομάδα, που ακολουθεί και υπακούει με απροσδόκητη ευπείθεια και σπουδή. Ντύνεται ομοιόμορφα, κινείται συντονισμένα, υιοθετεί όνομα (Κύμα) και ενιαίο χαιρετισμό, αποκτά διακριτικό σήμα. Η πειθαρχία αντικαθιστά με απρόσμενη ευκολία τη μαθητική απροθυμία και αταξία και η εξίσωσή της αποδεικνύεται άκρως δελεαστική: «Ισχύς μέσω της πειθαρχίας. Ισχύς και εξουσία. Επιτυχία μέσω πειθαρχίας.

Υπάρχει εδώ μέσα κανείς που αδιαφορεί για δύναμη, εξουσία και επιτυχία;».

Οι απόβλητοι της τάξης αποκτούν ρόλο και εντάσσονται στην ομάδα, οι κανόνες και η τήρησή τους καταργούν τις διακρίσεις (και

Τodd Strasser

ΤΟΚΥΜΑ

ΜΤΦ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΑΟΥΚΗ ΕΚΔ. ΕΠΙΛΟΓΗ- ΘΥΡΑΘΕΝ ΣΕΛ. 150, ΤΙΜΗ 7 ΕΥΡΩ

τις διαφοροποιήσεις), λίγη συλλογικότητα ποτέ δεν έβλαψε κανέναν (κυρίως σε εποχές έκπτωσης κοινών στόχων και οραμάτων), το ομαδικό πνεύμα θεριεύει- το Κύμα αρχίζει να φουσκώνει ανεξέλεγκτα. Στο πέρασμά του σαρώνει αποχρώσες διαφοροποιήσεις, ιδεολογικές αντιθέσεις, κανονιστικές ρυθμίσεις, συναισθηματικές φορτίσεις. Η ισότητα γίνεται ισοπεδωτική εξομοίωση, όσοι έχουν διαφορετική γνώμη εξοβελίζονται, όσοι παραβιάζουν τους κανόνες αναφέρονται, το δικαίωμα στη δράση συμπεριλαμβάνει και τις συμπλοκές ή και τα όπλα, η τάξη αποκτά χαρακτηριστικά στρατιωτικής ομάδας και μετά νεολαιίστικης ταξιαρχίας, στρατολογούνται νέα μέλη, ο καθηγητής Ιστορίας αρχίζει να παίζει τον ρόλο του δικτάτορα. Παιχνίδι και πραγματικότητα, φόρμα και ουσία, σημαίνον και σημαινόμενο συμφύρονται και ερμηνεύουν την γενικευμένη διαφθορά, τις εντεινόμενες ανισότητες, την κοινωνική δυσαρέσκεια, την οικονομική απόγνωση.