Με άρματα τα γράμματα

Η ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΠΡΟΙΚΙΖΕ
ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑ ΤΕΚΝΑ ΤΗΣ ΜΕ
ΑΞΙΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΜΕΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ
ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ:
ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ,
ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ ΦΡΟΝΗΜΑ. ΜΕ
ΤΟΥΤΗ ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ
ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ
ΖΥΜΩΘΗΚΑΝ ΓΕΝΙΕΣ
ΛΟΓΙΩΝ ΠΟΥ ΔΙΕΠΡΕΨΑΝ ΣΤΟΝ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΧΩΡΟ
Ο Πορφύρης Κονίδης (1910-1967), Ζακύνθιος, με καλές καταβολές τόσο από το πατρικό όσο και από το μητρικό σόι, ακολουθεί τα χνάρια του δυναμικού πολιτισμού που χαρακτηρίζουν τον γενέθλιο τόπο (δεν είναι τυχαία η καταγραφή του ως άνθους της Ανατολής,φιόρο του Λεβάντε ). Ο Πορφυράκης στρέφεται από μικρός στο λαϊκό θέατρο, στη ζωγραφική, τη μουσική (παίζει βιολί), είναι μανιώδης αναγνώστης και ενεργό Διαπλασόπουλο, γράφοντας στο περιοδικό του συντοπίτη Γρ. Ξενόπουλου. Αργότερα, φοιτητής της Νομικής στην Αθήνα (1929 κ.ε.), παρακολουθεί και το άλλο, αμιγέστερα κριτικό περιοδικό του συγγραφέα, τη Νέα Εστία · ωστόσο, ήδη από τα γυμνασιακά του χρόνια στο νησί τον έχουν κερδίσει οι δημοκρατικές- σοσιαλιστικές ιδέες, τις οποίες θα υπηρετήσει διά βίου. Ο πρώτος φάκελος στη Χωροφυλακή εξαιτίας της ιδεολογίας και της πολιτικής του δράσης ανοίγει το 1933· ακολουθεί η σύλληψη και φυλάκισή του στην Ακροναυπλία (1937-1943), η εξορία στη Μακρόνησο (1949), η καταδίκη του τρις εις θάνατον, που μετατρέπεται σε ισόβια (φυλακές Αβέρωφ και Κεφαλονιάς), η αποφυλάκισή του το 1952 χάρη στα «μέτρα επιεικείας» του Ν. Πλαστήρα. Τί πρόλαβε, λοιπόν, αυτός ο άνθρωπος, με την κλονισμένη υγεία αλλά με το αποστολικό πάθος για τις διαφωτιστικές ιδέες, να δώσει ως Κ.Πορφύρης (αναποδογυρισμένο, δίκην ψευδωνύμου, το ονοματεπώνυμο) ανάμεσα σε διώξεις, στερήσεις, φυλακές, εκτοπίσεις, σκληρό βιοπορισμό και γενικές αντίξοες συνθήκες;

Ευαισθησίες
Πάρα πολλά, αν κρίνουμε τη συνολική παραγωγή και διαδρομή του, έτσι όπως εν μέρει αποτυπώνεται στον παρόντα τόμο που συγκεντρώνει ορισμένα κείμενα από τη συστηματική αρθρογραφία του στην Αυγή και στην Επιθεώρηση Τέχνης. Υποστηρικτικά κριτικά σημειώματα, εισαγωγικά και επίμετρα, σχολιάζουν την προσφορά του Πορφύρη στη λογιοσύνη της ελληνικής Αριστεράς (γράφουν οι: Δ. Αρβανιτάκης, Κ. Παπαχρίστου, Σπ. Ασδραχάς, Αιμιλία Καραλή και Δ. Ραυτόπουλος). Στην ουσία, πρόκειται για μια πρώτη απόπειρα αξιοποίησης του αρχείου του, που έχει κατατεθεί στο Μουσείο Μπενάκη το 2004 από την κόρη του, Τζίνα Κονίδη. Από αυτό το αρχειακό υλικό, που περιγράφεται αδρομερώς από τον Κ. Παπαχρίστου, δημοσιοποιούνται εδώ τρία όψιμα και ανέκδοτα κείμενα του Πορφύρη, ενδεικτικά των κοινωνικών ευαισθησιών του αλλά και της πολιτικής του ορθοφροσύνης που την καλλιεργούσε προσεκτικά όσο και την ιστορική του συνείδηση: τα δύο πρώτα αναφέρονται στις συνθήκες κράτησης στην Ακροναυπλία, πολύτιμη μαρτυρία για την εσωτερική οργάνωση των εγκλείστων και τους όρους της πνευματικής τους δράσης μέσα στη φυλακή· το τρίτο («Εισαγωγή στον επτανησιακό Ριζοσπαστισμό»), γραμμένο τη χρονιά του θανάτου του (1967), δηλώνει την εμμονή του στη μελέτη της ιστορικότητας με όπλα την εκλογίκευση, τις συνεχείς επανεκτιμήσεις, την ανανέωση του ιστορικού προβληματισμού που επανεντάσσει και διασταυρώνει την τοπική ιστορία με την εθνική και την ευρύτερη.

Στο τέλος του τόμου παρατίθεται αναλυτικός κατάλογος των δημοσιευμάτων του συγγραφέα στην εφημερίδα Αυγή. Διατρέχοντας τον πίνακα, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ευθύς τη συχνότητα με την οποία ο Πορφύρης επανακάμπτει στα ιστορικά και γραμματολογικά ζητήματα της Επτανήσου και δη της γενέτειρας Ζακύνθου, αλλά αν διαβάσει σχετικά κείμενά του διαπιστώνει πως, μακριά

Κ. Πορφύρης

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΠΙΜ. Δ. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ, Κ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ ΕΚΔ. ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ, 2008 ΣΕΛ. 608, ΤΙΜΗ: 24 ΕΥΡΩ

από κάθε πνεύμα τοπικισμού και μυθοποίησης, επιχειρεί να κατανοήσει τις ιδιαιτερότητες και καινοτομίες, την έντονα αγωνιστική χροιά του πολιτισμού που τον ανέθρεψε, γειώνοντας τους υπερθετικούς τόνους και τις αναπόδεικτες μεγαλοστομίες. Έτσι, αναντίρρητη είναι η συμβολή του στη γνωριμία του μεγάλου κοινού με την πρωτοποριακή γραφή της Ελισάβετ ΜουτζάνΜαρτινέγκου, της οποίας εκδίδει και σχολιάζει την Αυτοβιογραφία (1956), στην ενίσχυση των καλβικών μελετών (1960 κ.ε.) με τη σημαντική και τεκμηριωμένη έκθεση για τον καρμποναρισμό του Ζακύνθιου ποιητή, που διαποτίζει την πολιτική ιδεολογία, αλλά και τους στίχους των Ωδών του. Εξίσου επίμονη και κλιμακωτή είναι και η έρευνά του γύρω από τον Σολωμό και τον Λασκαράτο. Στο πλαίσιο μιας εκλαϊκευτικής αλλά πειθαρχημένης παιδείας, με σοβαρές προδιαγραφές και επιστημονικά εχέγγυα, προώθησε το είδος της μυθιστορηματικής βιογραφίας, όπου ο αναγνώστης κερδίζεται από την αφηγηματικότητα του λόγου, δίχως εκπτώσεις από την ιστορική ακρίβεια των γεγονότων.