Πέρα από την Αφρική… μακριά από τον Παράδεισο

ΣΕ ΜΙΑ ΦΤΩΧΟΓΕΙΤΟΝΙΑ ΤΗΣ ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ, ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
ΟΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ
ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ, ΕΝΑΣ ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΑΙΘΙΟΠΑΣ
ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΞΑΝΑΧΤΙΣΕΙ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ
ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΠΑΡΑΓΜΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΤΟΥ. ΔΕΝ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ
ΠΑΡΑ ΦΕΥΓΑΛΕΕΣ ΑΝΤΑΥΓΕΙΕΣ ΤΟΥ
ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΟΝΕΙΡΟΥ
Η επιτυχία του Dinaw Μengestu υπήρξε απρόσμενη. Αυτό το πρώτο του βιβλίο έτυχε αποθεωτικής υποδοχής στις δύο όχθες του Ατλαντικού, τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερου πρώτου μυθιστορήματος του «Γκάρντιαν»και των«Λος Άντζελες Τάιμς», όπως και με το βραβείο καλύτερου πρώτου ξένου μυθιστορήματος του γαλλικού περιοδικού «Lire». Ήδη έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από δέκα χώρες και έπεται συνέχεια. Καθόλου άσχημα για τον γεννημένο το 1978, αιθιοπικής καταγωγής Αμερικανό που εγκατέλειψε τη χώρα του με τους γονείς του σε ηλικία δύο χρόνων υπό την απειλητική σκιά της αιθιοπικής επανάστασης του Χαϊλέ Μαριάμ Μενγκίστου και έζησε έκτοτε στη σκιά του αμερικανικού ονείρου. Για τον ίδιο, το όνειρο γίνεται σήμερα πραγματικότητα. Για πολλούς άλλους, όχι.

Είναι σπάνιο για έναν 29χρονο να επιδεικνύει τόση ωριμότητα και ευγένεια ψυχής όση ο συγγραφέας, μιλώντας μας με ένα υπομειδίαμα για τόσο μελαγχολικά πράγματα όσο ο εκπατρισμός, η μοναξιά, η φτώχεια, η περιθωριοποίηση, η πολιτισμική σύγκρουση. Ο Μενγκέστου το καταφέρνει παρά το ότι, έως το τέλος, αυτό το αυτοβιογραφικό βιβλίο αναδίδει μιαν αβάσταχτη θλίψη, αναντίστοιχη εν πολλοίς με τον στίχο από την Κόλαση του Δάντη που του χρησιμεύει ως τίτλος. Δεν υπάρχει διέξοδος παρά μόνο στα όνειρά μας, μας λέει ο συγγραφέας, από όπου ίσως μπορούμε να ξεκλέψουμε μια φευγαλέα όψη του ουρανού.

Ο Μενγκέστου καταφέρνει να συνθέσει μια αρχιτεκτονική του παρόντος, έτσι ώστε να μη διαγραφεί το παρελθόν. Το βιβλίο είναι κατά μία έννοια η ιστορία δύο πόλεων- της Ουάσιγκτον, όπου ο αφηγητής Σέφα Στέφανος ζει σε εξορία, και της Αντίς Αμπέμπα, της πόλης της μνήμης και της βίαιης απέλασής του. Καθώς ο ήρωας περιφέρεται εν πολλοίς άσκοπα στους δρόμους της αμερικανικής πρωτεύουσας σκιαγραφώντας χωρίς πλέγματα τη γοητεία των πλατειών, των βουλεβάρτων, των μνημείων, της γραφικής αποικιακής Τζορτζτάουν και των υποβαθμισμένων συνοικιών της περιφέρειας, συνομιλεί με τον πατέρα του που δολοφονήθηκε μπροστά στα μάτια του κατά τη διάρκεια του αιθιοπικού Ερυθρού Τρόμου. Και αναρωτιέται, «πώς θα μπορούσα να ζήσω στην Αμερική, αφού ουδέποτε άφησα την Αιθιοπία;». Ο Σέφα Στέφανος έχει προ πολλού εγκαταλείψει την άθλια πολυκατοικία όπου συμβίωνε με δεκάδες αιθιοπικές οικογένειες, αρνούμενες να ενταχθούν στην αμερικανική κοινωνία. Ο ίδιος θέλησε να το επιχειρήσει. Ανοίγει ένα mini-market παρατώντας τη δουλειά του σε ένα καλό ξενοδοχείο και τις πανεπιστημιακές σπουδές του, εγκαθίσταται σε μια άλλοτε ένδοξη και νυν υποβαθμισμένη γειτονιά, συναντά συχνά δύο άλλους αφρικανούς εξορίστους- από το Κονγκό και την Κένυα- και παίζει μαζί τους το παιχνίδι της απομνημόνευσης πραξικοπημάτων και Αφρικανών δικτατόρων. Προσδοκά το θαύμα διαβάζοντας Τοκβίλ και Ντίκενς, πίνει κατά κόρον και ξεδίνει σποραδικά με πόρνες στο πίσω μέρος του καταστήματος. Ώσπου μια μέρα το όνειρο τον επισκέπτεται με τη μορφή μιας λευκής πανεπιστημιακού, εν διαστάσει μητέρας μιας 11χρονης κόρης, που ανακαινίζει ένα ερειπωμένο σπίτι της πλατείας Λόγκαν, αναβαθμίζοντας έτσι άθελά της τη γειτονιά.

Μεταξύ του αφηγητή και της 11χρονης κόρης θα αναπτυχθεί μια τρυφερή σχέση, όπου η υπερώριμη μικρή θα περνά τις ώρες της μαζί του διαβάζοντας τους Αδελφούς Καραμαζώφ, θα σχολιάζει το Παλαιστινιακό και τη μάστιγα του ΑΙDS, αλλά και θα σκουπίζει το minimarket ή θα στολίζει ένα χριστουγεννιάτικο δένδρο για τη βιτρίνα. Τους φέρνει κοντά η απουσία του πατέρα κι ας τους χωρίζουν ηλικιακά δυόμισι δεκαετίες. Σε αντίστοιχα επίπεδα θα κινηθεί η σχέση με την αριστερή, πλήρη κατανόησης

Dinaw Μengestu

ΟΛΕΣ ΟΙ ΧΑΡΕΣ ΤΟΥ ΟΥΡΑΝΟΥ

ΜΤΦ. ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2008 |ΣΕΛ. 304,
ΤΙΜΗ: 16 ΕΥΡΩ

μητέρα, μόνο που την τελευταία στιγμή πριν από την ερωτική ολοκλήρωση τα πράγματα θα σκοντάφτουν στα ταξικά, φυλετικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα της σχέσης τους. Μέχρις ότου η διμελής οικογένεια αναγκαστεί να εγκαταλείψει το πυρπολημένο σπίτι της ύστερα από ένα ξέσπασμα βιαιοπραγιών εκ μέρους των αστέγων, άκληρων ή και βάνδαλων της αμερικανικής πρωτεύουσας. Η ανάστροφη ένταξη της λευκής πανεπιστημιακού δεν θα έχει επιτευχθεί, παρά την προελαύνουσα αστική ανάπλαση της γειτονιάς. Ο ήρωάς μας θα ξαναμείνει μόνος και οικονομικά κατεστραμμένος, παρέα με τους εξόριστους φίλους του, αιωρούμενος ανάμεσα σε δύο ηπείρους, ανίκανος να εμβαθύνει στα ιστορικά γεγονότα που τον έφεραν μέχρι εδώ.

Οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» χαρακτήρισαν το βιβλίο του Ντινάου Μενγκέστου, «ένα μεγάλο αφρικανικό βιβλίο, ένα μεγάλο αμερικανικό βιβλίο». Φαίνεται πως ο συγγραφέας αιφνιδίασε τη λογοτεχνική κριτική γράφοντας από τη μεριά των καταπιεσμένων για ένα από τα μεγάλα ζητήματα της εποχής- τη μετανάστευση. Διέψευσε, εν μέρει τουλάχιστον, τον νομπελίστα Τζ. Μ. Κούτσι που μοιάζει να ισχυρίζεται στο Ελίζαμπεθ Κοστέλλο ότι δεν μπορεί να υπάρξει αφρικανικό μυθιστόρημα, καθώς η ήπειρος είναι εγκαταλελειμμένη στην προφορική παράδοση. Απομένει να δούμε αν το εγχείρημα του νεαρού Αιθίοπα-Αμερικανού θα έχει την ανάλογη συνέχεια.